Projekt "Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie. Wirtualna podróż w czasie" jest próbą opowiedzenia w sposób niekonwencjonalny, z użyciem nowych technologii, historii majątków ziemskich na Lubelszczyźnie od dwudziestolecia międzywojennego do czasów współczesnych.

Głównym elementem projektu jest wirtualny model 3D majątku w Moniakach (pow. Kraśnik). Do innych elementów projektu należą: nagrywanie relacji mówionych; pozyskiwanie i digitalizowanie archiwalnych materiałów ikonograficznych, artykułów naukowych i wspomnieniowych; wykonanie współczesnej dokumentacji fotograficznej wybranych majątków; oraz utworzenie multimedialnego szlaku majątków ziemskich na Lubelszczyźnie.

Projekt "Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie. Wirtualna podróż w czasie" jest próbą opowiedzenia w sposób niekonwencjonalny, z użyciem nowych technologii, historii majątków ziemskich na Lubelszczyźnie od dwudziestolecia międzywojennego do czasów współczesnych.

Głównym elementem projektu jest wirtualny model 3D majątku w Moniakach (pow. Kraśnik). Do innych elementów projektu należą: nagrywanie relacji mówionych; pozyskiwanie i digitalizowanie archiwalnych materiałów ikonograficznych, artykułów naukowych i wspomnieniowych; wykonanie współczesnej dokumentacji fotograficznej wybranych majątków; oraz utworzenie multimedialnego szlaku majątków ziemskich na Lubelszczyźnie.

Teatr NN

Słowo wstępne i informacje o realizacji projektu

Wielowiekowa obecność warstwy ziemiańskiej na ziemiach Polski, w różnych jej kształtach, utraciła swą ciągłość wraz nastaniem II wojny światowej, a w następstwie tzw. reformy rolnej z 1944 r. Nie zagłebiając się w meanrdy historyczne całej sytuacji i uwikłanych w nią ludzi, posłużymy się jedynie cytatem, który doskonale ukazuje ówczesną sytuację i panujące nastroje:

Przed samym wieczorem wyruszyłyśmy z tego domu, gdzieśmy się porodzili i wychowali, gdzie rosło już piąte pokolenie, które już pokochało ten kawałek ziemi i dom, stojący od przeszło 200 lat - by więcej do niego nie wrócić.

Pomimo mego wielkiego umiłowania tego kąta, wyjeżdżałam bez żalu, tak byłam rozżalona tym wszystkim, co nas spotkało, iż pragnęłam jak najprędzej stracić z oczu wszystko, co było mi kiedyś drogie i kochane. [5.11.1944]

Maria Zembrzuska (1869-1963)

Tekst jest fragmentem z dziennika Marii Zembrzuskiej, powstał po przymusowym opuszczeniu dworu z Moniaków.

Projekt „Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie. Wirtualna podróż w czasie” to próba opowiedzenia w sposób niekonwencjonalny, z użyciem nowych technologii, historii majątków ziemskich na Lubelszczyźnie od dwudziestolecia międzywojennego do czasów współczesnych.

Nasze działania wyrastają z potrzeby przypomnienia współczesnemu społeczeństwu, o tych wszystkich ludziach, którzy w mgnieniu oka utracili dorobek życia swojego, i całych pokoleń.

Nie chodzi o gloryfikację, lecz (głównie dzięki nagrywanym wspomnieniom żyjacych jeszcze ludzi - ziemian, pracowników majątków, mieszkańców wsi), ukazanie życia codziennego i relacji społecznych ziemian w dwudziestoleciu międzywojennym. Okres ten wybraliśmy z dwóch powodów: pierwszy, najważniejszy – wciąż żyją ludzie pamiętający czas pomiędzy wojnami; drugi - przedział czasowy (o którym mowa, w kontekście ziemiaństwa) nie jest wystarczająco udokumentowany. Pracami objęliśmy obszar współczesngeo województwa lubelskiego, w którego obecnych granicach staraliśmy się umieścić i opisać przedwojenne majątki ziemskie. Zostały rozlokowane na mapie z wyraźnym podziałem na współczesne powiaty. Zawarte na mapie oraz w indeksie majątków informacje, niemal w całości oddają stan na rok 1930. Nieocenioną pomocą okazała się publikacja Tadeusza Epszteina i Sławomira Górzyńskiego pt. „Spis ziemian Rzeczypospolitej Polskiej w 1930 roku, województwo lubelskie, województwo lwowskie, cz. 1”, wydana w Warszawie w 1990 r.

Lokując i opisując kolejne majątki napotykaliśmy na różnorakie przeszkody – przedwojenne województwo lubelskie miało nieco inny kształt niż obecne, stąd część majątków znalazła się poza naszą mapą. 1 kwietnia 1939 r. wyłączono powiaty: garwoliński, sokołowski, a gminę Irena z powiatu puławskiego dołączono do powiatu garwolińskiego. Całość przyłączono do ówczesnego województwa warszawskiego. Natomisat 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat konstantynowski, a jego powierzchnię włączono do powiatu bialskiego i odłączonego później siedleckiego. Problematyczne było również lokowanie na mapie majątków, których nazwa występuje w więcej niż jednym powiecie (czasami 3-4). Takie obiekty lokowaliśmy, gdy uzyskane dane pozwalały nam przypuszczać właściwie położenie. Część miejscowości, w których położone były interesujące nas obiekty zmieniła swoją nazwę, pisownię nazwy lub przestała istnieć, stąd kolejne trudności w lokacji. Wymienione powyżej dwie grupy majątków zamieścimy w odzielnej zakładce z prośbą o pomoc w ich identyfikacji.

W opisach majątków staraliśmy się podawać ich stan w okresie międzywojennym (głównie w roku 1930) – tj. właściciela, ilość hektarów, stan zabudowy; następnie ich losy w okresie II wojny światowej, PRL-u i stan na dzień dzisiejszy. Znaczna część obiektów posiada materiały dodatkowe w formie historii mówionych, fotografii archiwalnych i współczesnych, artykułów, rękopisów czy haseł w leksykonie.

Dla osób aktywnie spędzających czas i interesujących się historią utworzyliśmy mapę, zawierającą szlak rowerowy prowadzący po majątkach ziemskich, których granice (nie wszystkie obiekty przetrwały) poprzez rozwój i rozrastanie się Lublina aktualnie znajdują się na terenie miasta, natomiast przed wybuchem II wojny światowej ulokowane były poza jego obrębem.

W uzupełnieniu brakujących informacji w znacznym stopniu pomóc mogą kwerendy w archiwach, które należy zaplanować w dalszych działaniach. Na tym etapie były one zbyt czasochłonne i kosztochłonne, abyśmy mogli przeprowadzić je w tak dużej ilości, w przeciągu kilkumiesięcznej realizacji naszych prac.

Podjęliśmy się jednak niezwykle pracochłonnego i trudnego przedsięwzięcia – rekonstrukcji w technice 3D majątku z Moniaków oraz osadzenia w nim gry historyczno-przygodowej. Jej scenariusz inspirowany był prawdziwą historią Zofii Zinserling, która we dworze spędziła swe dzieciństwo. Wierzymy, że zarówno model majątku, który jest swego rodzaju wirtualnym muzeum, jak i gra komputerowa, pomogą nam dotrzeć do młodego grona odbiorców, którzy poprzez nowe technologie i zabawę, będą mogli aktywnie poznawać historię najnowszą naszego kraju.

Sytuacja rekonstrukcji wnętrza dworu i jego otoczenia postawiła przed nami niemałe wyzwania. Model 3D obiektu i opisy pomieszczeń powstały na podstawie inwentaryzacji budowlano-konserwatorskiej dworu z 1976 r., wykonanej dla Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym oraz wspomnień Zofii Zinserling. Model fragmentu ogrodu i podwórza wykonany został na podstawie planu odtworzonego przez Zofię Zinserling w 2000 r., zgodnie z planami geodezyjnymi z 1975 r.

W wizualizacji wykorzystane zostały nieliczne oryginalne przedmioty pochodzące z dworu, należące do Zofii Zinserling i Wandy Malewski oraz Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym, Oddział Zamek w Janowcu. Wykorzystane zostały również przedmioty zbliżone wyglądem do oryginalnego wyposażenia dworu, pochodzące ze zbiorów Muzeum Zamoyskich w Kozłówce oraz zbiorów prywatnych (Katarzyny Ajdukiewicz, Anny Świetlickiej, Mieczysława Bielskiego, Barbary Magdaleny Rzączyńskiej).

Użyliśmy również fotografii archiwalnych Jerzego Plucińskiego oraz mapę pamięci i wspomnienia Zofii Zinserling nagrane w ramach Programu Historia Mówiona Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”.

Ważną częścią serwisu są hasła tematyczne dotyczące ziemiaństwa jako warstwy społecznej, opisujące konkretne majątki czy biografie ziemian. Materiały dostępne są zarówno poprzez kafle strony głównej, jak i poprzez zakładkę 'Hasła'. Zostały one „obudowane” fragmentami relacji mówionych, ikonografią współczesną i archiwalną, dokumentami, szkicami, tekstami wspomnienowymi i artykułami. W kontekście tym warto wspomnieć, że w zgromadzonej i udostępnionej bibliografii (dotyczącej ziemiaństwa na Lubelszczyźnie) podanych jest ponad 500 pozycji bibliograficznych, z czego dostępnych online jest ponad 150 pozycji.

Serwis będzie systematycznie rozwijany i uzpełniany. Aktualnie zawiera:

  • informacje o ponad 850 majątkach ulokowanych na mapie województwa lubelskiego,
  • fragmenty relacji ponad 50 świadków historii,
  • blisko osiemset zdjęć archiwalnych i współczesnych,
  • ponad 150 publikacji dotyczących ziemiaństwa na Lubelszczyźnie,
  • ponadto szkice, rysunki, plany, rękopisy, fotografie artefaktów i mapy pamięci.

Prosimy również o korektę ewentualnych pomyłek oraz pomoc i informacje przydatne w uzupełnianiu brakujących danych. Każda uwaga i spostrzerzenie będą dla nas niezwykle istotne i przyczynią się do poprawienia jakości prezentowanych treści.

 

Współpraca

Cezary Ajdukiewicz, dr Aneta Bąk-Pitucha, Kamil Brewiński, Łukasz Downar, Marcin Fedorowicz, Anna Góra, Monika Januszek-Surdacka, Filip Jaroszyński, Grzegorz Jędrek, Szczepan Kania, Julia Kociubińska, Robert Korulczyk, dr Marek Łoś, Joanna Majdanik, Wanda Malewski, Robert Miedziocha, Wojciech Miedziocha, Florentyna Nastaj, Justyna Olik, Anna Pachocka, Zofia Pacuska, Sławomir Pitucha, Mirosław Pieńkowski, Kamil Pręciuk, dr Andrzej Przegaliński, Robert Sawa, Piotr Sztajdel, Monika Śliwińska, Anna Świetlicka , Marta Tylus, Wioletta Wejman, Kamila Węglarska, Magdalena Wróblewska, Barbara Zarosińska, Elżbieta Zasempa.

 

Świadkowie historii

Eugenia Adamek, Helena Artymko, Andrzej Badowski, Mieczysław Bielski, Józef Brzozowski, Stanisław Dąbek, Wacław Dąbrowski, Izabela Du Chateau, Jan Du Chateau, Wiesława Gawrysiak-Leszczyńska, Jan Gliniewicz, Irena Grylińska, Barbara Guz, Zofia Hetman, Ewa Hulley, Kazimiera Iwanicka, Wiesława Kłębukowska, Bronisław Koc, Jan Lucjan Kochanowski, Wojciech Koziejowski, Mieczysław Kseniak, Helena Kurzyńska, Zofia Kwaśniewska, Regina Kwiatkowska, Dariusz Machnicki, Wanda Majderdrut, Janina Miąsko, Henryka Mietlicka, Stanisław Mrozik, Krystyna Nankiewicz, Franciszka Ogonowska, Helena Oprawska, Zofia Pielecka, Genowefa Piszesz, Joanna Rulikowska-Ollier, Barbara Magdalena Rzączyńska, Józef Sadurski, Ryszard Sierosławski, Zygmunt Sobczak, Lucjan Sternik, Zdzisław Suwałowski, Jan Szelesta, Magdalena Szubartowska, Janusz Szwajewski, Anna Świetlicka, Feliksa Taranowicz, Czesław Tarkowski, Aleksandra Tudruj, Władysław Tudruj, Zygmunt Wosik, Janina Wójcik, Zofia Zinserling, Marek Żylicz.

 

Partnerzy

Mutated Byte
Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym Odział Zamek w Janowcu
Muzeum Zamoyskich w Kozłówce
"Pod obcymi sztandarami" GRH
Poligon Studio
Polskie Towarzystwo Ziemiańskie Oddział w Lublinie
Towarzystwo Przyjaciół Janowca nad Wisłą

Dziękujemy również Muzeum Historii Polski za pomoc finansową w realizacji przedsięwzięcia.