Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Kartografia w języku jidysz

Kartografia w języku jidysz

Powyżej: Alonż z Atlasu geograficznego Icchoka Kaduszyna (Wilno 1922, wyd. Centralnej Żydowskiej Organizacji Szkolnej CISzO, zbiory Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN).

Chociaż wystawa „Atlas map pamięci” dotyczy bardzo specyficznych map tworzonych głównie po II wojnie światowej przez ocalałych z Zagłady i rządzących się swoimi własnymi prawidłami kartograficznymi, równie ciekawym, a stosunkowo mało zbadanym zagadnieniem jest profesjonalna kartografia w języku żydowskim. Mapy w jidysz zasadniczo nie różnią się od powstających w innych językach. Odróżnia je oczywiście język opisu, posiadający swoje własne terminy kartograficzne i toponimy – nazwy kontynentów, krajów, miast itd. Różnice te w sposób szczególny zauważalne są na mapach przedstawiających Erec Israel, na których, obok typowych oznaczeń geograficznych, często notowano również nazwy pochodzenia biblijnego, jak chociażby poszczególnych Plemion Izraela i terytoriów utożsamianych z tymi plemionami czy jam hagadol (Morze Wielkie) na określenie Morza Śródziemnego. 

Z uwagi na fakt, że język jidysz nie miał w II RP statusu języka oficjalnego, mapy takie powstawały w Polsce głównie jako prywatne inicjatywy wydawnicze lub na potrzeby świeckiego nauczania w języku żydowskim. Niewiele wiadomo o kartografach opracowujących mapy w języku jidysz, ale do grona tego należał m.in. Icchok Kaduszyn (zm. 1934), wileński malarz i nauczyciel rysunku w szkole żydowskiej w Wilnie, który właśnie na potrzeby żydowskiego szkolnictwa w 1922 roku opracował Geografiszer atlas, który w całości prezentujemy na tej stronie (jego atlas doczekał się także drugiego i rozszerzonego wydania z 1925 roku, oprócz tego Kaduszyn opracował również pozycję Geografishe karte fun di halb-kojln in acht geografisze konturn, Wilno 1921).

Miejscem powstawania map w języku jidysz były również Stany Zjednoczone. Na niniejszej stronie prezentujemy mapę USA w jidysz z przewodnika Johna Fostera Carra, Guide to the United States for the Jewish immigrant (Nowy Jork 1912) oraz bardzo interesującą mapę Palestyny i Jerozolimy, wydaną w 1910 roku w Nowym Jorku.

Stosunkowo wysoki status języka jidysz w okresie międzywojennym w ZSRR, wynikający z polityki tego kraju w stosunku do języków mniejszości narodowych, tłumaczy znaczną ilość tego rodzaju map i atlasów wydawanych w Rosji – na stronie prezentujemy mapy pochodzące z tzw. atlasu Sokołowa z 1928 roku oraz publikacji Ekonomisze geografie A. Brachmana i I. Żywa z tego samego roku.

Atlas geograficzny Icchoka Kaduszyna:

Mapy z pozostałych źródeł: