Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Życie społeczne, polityczne i kulturalne Żydów w Lublinie w latach 1944–1950

opis- miejsca związane z życiem społecznym, politycznym i kulturalnym

- miejsca związane z przemocą antyżydowską w powojennym Lublinie

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Miejsca związane z życiem społecznym, politycznym i kulturalnym w Lublinie w latach 1944–1950Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

 

Lublin, ul. Cyrulicza 4/3Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Siedziba Międzynarodowej Syjonistycznej Organizacji Kobiet (Women International Zionist Organization, WIZO), związanej z syjonistyczną partią Ichud.

Obecnie w budynku znajdują się lokale mieszkalne i usługowe.

 

Lublin, ul. Czwartek 4-4a, Dom Ludowy im. I.L. PerecaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

(obecnie ul. Szkolna 16)

Dom Ludowy im. I.L. Pereca pełnił w okresie powojennym różne funkcje: od 1944 roku była to izba chorych i noclegownia dla powracających do miasta Żydów, następnie od 1946 roku żłobek dla żydowskich dzieci prowadzony przez Wojewódzki Komitet Żydowski; od 1947 roku działała tu spółdzielnia szewsko-kamasznicza „Przyszłość”, a w latach 1948–1949 Żydowska Szkoła Powszechna.

Obecnie budynek użytkowany jest przez instytucje państwowe.

 

Lublin, ul. Kapucyńska 7, Państwowy Instytut Muzyczny im. Stanisława MoniuszkiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Siedziba Państwowego Instytutu Muzycznego im. Stanisława Moniuszki i miejsce pierwszego powojennego koncertu żydowskiej piosenkarki i aktorki Diany Blumenfeld, który odbył się 22 grudnia 1944 r.

 

Lublin, ul. Krakowskie Przedmieście 13Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Od 1949 roku mieściła się tu siedziba Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego w Lublinie, a po jego likwidacji siedziba powstałego w jego miejsce w 1950 roku Towarzystwa Społeczno-Politycznego Żydów.

Obecnie w budynku znajdują się lokale mieszkalne i usługowe.

 

Lublin, ul. Krakowskie Przedmieście 60Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

W latach 1945–1949 mieściła się tu siedziba Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego, częściowo użytkowana także na potrzeby Domu Dziecka nr 5. Miejsce pierwszego zebrania (i prawdopodobnie siedziba) Żydowskiego Komitetu Ziomków Lubelskich.

Obecnie w budynku znajdują się lokale mieszkalne i usługowe.

 

Lublin, ul. Lubartowska 4, synagoga Chewra NosimBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

(obecnie ul. Lubartowska 10)

Budynek był użytkowany przez społeczność żydowską jako noclegownia, prawdopodobnie była to także siedziba Żydowskiej Kongregacji Wyznaniowej (w niektórych dokumentach jako adres siedziby tej instytucji podaje się ul. Lubartowską 8) oraz jedyna użytkowana synagoga. Było to także miejsce antyżydowskich zamieszek jesienią 1945 roku.

Obecnie jest to jedyna zachowana przedwojenna synagoga w Lublinie. Prawdopodobnie siedziba organizacji syjonistycznej Mizrachi. W 1987 roku z inicjatywy Symchy Wajsa utworzono tu Izbę Pamięci Żydów Lubelskich. Mieści się tu również siedziba lubelskiego oddziału Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce.

 

Lublin, ul. Lubartowska 19/29Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

(obecnie ul. Lubartowska 45)

W tym miejscu znajdowała się siedziba Tymczasowego Centralnego Komitetu Żydów Polskich, a następnie po jego przekształceniu w Centralny Komitet Żydów w Polsce siedziba tej instytucji od listopada 1944 roku do lutego 1945 roku. Do sierpnia 1945 roku funkcjonował tu Wojewódzki Komitet Żydowski. Pod tym adresem zebrania miała także Żydowska Komisja Historyczna.

Obecnie w budynku znajdują się lokale mieszkalne i usługowe.

 

Lublin, ul. Lubartowska 21Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

(obecnie ul. Lubartowska 47)

Noclegownia w budynku odzyskanym po wojnie przez Dobę-Nechę Cukierman, a także miejsce spotkań środowisk syjonistycznych (Samuel Gradel nazywa to miejsce kibucem).

Obecnie w budynku znajdują się lokale mieszkalne i usługowe.

 

Lublin, ul. Lubartowska 24Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

(obecnie ul. Lubartowska 30)

W 1944 roku działała tutaj łaźnia rytualna (mykwa).

Obecnie w budynku znajdują się lokale mieszkalne i usługowe.

 

Lublin, ul. Narutowicza 4Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

W tym miejscu działało studio Polskiego Radia, w którym nagrywano żydowskie audycje radiowe (być może używano również studia przy ul. Chopina 9).

Obecnie mieści się tu Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego.

 

Lublin, ul. Młyńska 7, młyn „Piaski”Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

W budynku tym działała noclegownia dla powracających do miasta Żydów. Było to także miejsce zebrania nowo powstałego Komitetu Żydowskiego – pierwszej organizacji żydowskiej w powojennej Polsce. 

Z kompleksu budynków młyna do dziś zachowały się jedynie pomniejsze zabudowania.

 

Lublin, ul. Radziwiłłowska 3/7Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Od grudnia 1944 roku działał tutaj Dom Dziecka nr 5 prowadzony przez Komitet Żydowski w Lublinie. W marcu 1945 roku został częściowo przeniesiony na ul. Krakowskie Przedmieście 60., przy ul. Radziwiłłowskiej pozostał jedynie lokal przeznaczony dla starszych chłopców.

 

Lublin, ul. Rybna 8Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Miejsce było siedzibą różnych organizacji. Od 11 sierpnia 1944 roku działał tu Komitet Żydowski w Lublinie, Żydowska Komisja Historyczna, a także biblioteka Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego. Od 1946 r. swoją siedzibę pod tym adresem miały następujące organizacje syjonistyczne: Zjednoczenie Syjonistów Demokratów Ichud, Poalej Syjon Prawica wraz z młodzieżową przybudówką Dror, a także Haszomer Hacair (miejsce nazywano kibucem).

Obecnie w budynku znajdują się lokale mieszkalne i usługowe.

 

Lublin, ul. Sienna 10, stary cmentarz żydowskiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Stary cmentarz żydowski, miejsce upamiętnień i troski powojennej społeczności Lublina. W 1948 r., dzięki finansowemu wsparciu ziomkostwa oraz American Jewish Joint Distribution Committee, przeprowadzono remont części muru okalającego cmentarz.

 

Lublin, ul. Unicka 12, nowy cmentarz żydowskiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

(obecnie ul. Walecznych 7)

Cmentarz żydowski, od. ok. 1945 roku wydzielona czynna część grzebalna oraz kwatera martyrologiczna.

Cmentarz był ważnym miejscem upamiętnień, które odbywały się w powojennym Lublinie. Znajduje się tu grób dzieci i ich opiekunek z ochronki przy ul. Grodzkiej 11, mogiły żydowskich żołnierzy wojska polskiego oraz jeńców z obozu pracy przymusowej przy ul. Lipowej 7. Prawdopodobnie pochowano tu także związane z Lublinem ofiary powojennej przemocy antyżydowskiej. W 1948 r. przeprowadzono remont ogrodzenia tego cmentarza.

Część południowa cmentarza funkcjonuje od lat powojennych jako czynny żydowski cmentarz grzebalny. Znajdują się na nim macewy odnalezione w różnych częściach miasta i jego okolicach oraz kilkadziesiąt współczesnych grobów.

 

Lublin, ul. Wieniawska 6/34Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Związek Żydowskich Literatów, Dziennikarzy i Artystów w Polsce, a także siedziba redakcji Biuletynu Żydowskiej Agencji Prasowej.

Obecnie w budynku znajdują się lokale mieszkalne i usługowe.

 

Lublin, ul. Wyszyńskiego 3Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

(obecnie ul. Niecała 3)

Schronisko PCK, izba chorych, noclegownia Komitetu Żydowskiego w Lublinie. Od sierpnia do grudnia 1944 r. znalazły tu schronienie także ocalone dzieci żydowskie. W kwietniu 1945 r. budynku wyznaczono także lokale mieszczące żłobek Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego. Od września 1945 r. mieściła się tu Żydowska Szkoła Powszechna. Budynek częściowo użytkowany był także jako magazyn Komitetu Żydowskiego (a następnie Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego w Lublinie).

Obecnie w budynku znajdują się lokale mieszkalne i usługowe.

 


Miejsca związane z przemocą antyżydowską w powojennym Lublinie w Lublinie w latach 1944-1946Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

 

Lublin, ul. Graniczna 1Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Miejsce morderstwa (19 marca 1946 roku) Chaima Hirszmana – ocalonego z obozu zagłady w Bełżcu.

 

Lublin, ul. Kołłątaja (numer nieznany)Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Miejsce zamieszkania zamordowanego w marcu 1946 roku Chaima Feldmana. Miejsce dokonania zabójstwa nie jest znane.

 

Lublin, ul. Kowalska 4Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Na przełomie lat 1944–1945 miejsce zamieszkania jednego z przywódców powstania w obozie zagłady w Sobiborze Leona Felhendlera oraz noclegownia dla innych uciekinierów z obozu. 4 listopada 1944 roku w tym miejscu został zamordowany jeden z nich: Hersz Blank.

 

Lublin, ul. Lubartowska 4 - synagoga Chewra NosimBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

(obecnie ul. Lubartowska 10)

Siedziba Żydowskiej Kongregacji Wyznaniowej oraz miejsce antyżydowskich zamieszek jesienią 1945 roku. Plotka dotycząca zaginięcia 14-letniej Zofii Niemczyńskiej doprowadziła do rozprzestrzenienia oskarżeń o dokonanie mordu rytualnego przez Żydów. Dziewczynka, jak się okazało, uciekła z domu i przebywała w miejscowości Długie pod Lublinem. W wyniku plotki i wspomnianych oskarżeń 18 września 1945 r. doszło jednak do zamieszek i strzelaniny pod tą synagogą.

 

Lublin, ul. Staszica 16, szpital Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à PauloBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Miejsce zbrojnej napaści na żydowskich pacjentów szpitala, w wyniku której zmarł Szyja Konowicz.

 

Lublin, dworzec kolejowyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Miejsce morderstwa Izraela Fiszbejna w listopadzie 1945 r.

 

Lublin, ul. Złota 6/4Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treściWróć do mapy

Miejsce zamachu na Leona Felhendlera dnia 2 kwietnia 1945 r.

 

[adres nieustalony]

Miejsce morderstwa Chaima Zylbera – adres nieustalony, miejsce nieoznaczone na mapie

Powiązane artykuły

Wideo

Audio

Historie mówione

Inne materiały

Źródła