Zapraszamy wszystkich, których rodziny związane są z żydowskim Lublinem i Lubelszczyzną na “Zjazd Lublinerów 2017”, organizowany przez Ośrodek “Brama Grodzka - Teatr NN”.

Zapraszamy wszystkich, których rodziny związane są z żydowskim Lublinem i Lubelszczyzną na “Zjazd Lublinerów 2017”, organizowany przez Ośrodek “Brama Grodzka - Teatr NN”.

Teatr NN

Zjazd Lublinerów 1947

Fragment publikacji: A. Kopciowski, Żydzi lubelscy i ich księga pamięci, 2.1. Żydowski Komitet Ziomków Lubelskich w Polsce, [w:] Księga Pamięci Żydowskiego Lublina, red. A. Kopciowski, s. 45–53.

Zjazd Lublinerów 1947

Żydowski Komitet Ziomków Lubelskich w Polsce stanowił jedną z wielu tego typu organizacji podległych Wydziałowi Ziomkostw Centralnego Komitetu Żydów w Polsce. Instytucja ta powstała w Lublinie oddolnie, jeszcze przed stosownymi instrukcjami dotyczącymi możliwości organizacji ziomkostw rozesłanymi z Warszawy do lokalnych komitetów żydowskich.

Pomysł utworzenia ogólnopolskiej organizacji zrzeszającej przedwojennych mieszkańców miasta narodził się już w czerwcu 1946 r. w gronie kilku działaczy związanych z Wojewódzkim Komitetem Żydowskim w Lublinie. Wyłoniono wówczas specjalną komisję, której powierzono zadanie zorganizowania ziomkostwa. [...] Powołano je do życia w dniu 11 listopada 1946 r. podczas zebrania lublinian w lokalu Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego przy ulicy Krakowskie Przedmieście 60.

[...] Pierwszym zadaniem, które postawiło przed sobą ziomkostwo, było nawiązanie kontaktu z mieszkającymi w Polsce lublinianami i ich mobilizacja w kierunku zakładania lokalnych kół landsmanszaftu.

[...] W dniu 13 kwietnia 1947 r. w lokalu WKŻ w Lublinie odbyła się pierwsza krajowa konferencja lubelskiego ziomkostwa. [...] Na wniosek Natana Hercmana postanowiono zwołać w dniu święta Tisze be-Aw (26 lipca 1947 r.) „zlot wszystkich lubliniaków do Lublina”1 [...] W przewidzianym terminie zlotu nie udało się jednak zorganizować. Na początku lipca w zawiadomieniu rozesłanym do lokalnych kół ziomkostwa jego władze informowały: „[...] zlot lubliniaków [...] został odłożony na dzień 7 września 47 r.

[...]

Zjazd, który odbył się w Lublinie w dniach 7 i 8 września (niedziela i poniedziałek) 1947 r., był największą powojenną demonstracją obecności Żydów w mieście. Liczba przyjezdnych przerosła kalkulacje organizatorów – zamiast planowanych 500 gości przyjechało 800 osób, w tym wielu z zagranicy. Przy organizacji zlotu ziomkostwa wydatnie pomogła Kongregacja Wyznaniowa oraz WKŻ.

Pierwszym punktem niedzielnych uroczystości była zbiórka uczestników zlotu na podwórzu przy ulicy Lubartowskiej 8 (siedziba kongregacji religijnej) o godz. 11.30. W południe pochód z wieńcami kwiatów, okolicznościowymi szarfami i żałobnymi flagami wyruszył przez teren dawnego getta w kierunku nowego cmentarza. Na cmentarzu odprawiono nabożeństwo żałobne, a następnie pochowano szczątki 40 osób, ekshumowanych z masowej mogiły w Jakubowicach Murowanych2. Centralnym punktem uroczystości na kirkucie było odsłonięcie wystawionego trzy miesiące wcześniej pomnika na grobie ofiar getta szczątkowego na Majdanie Tatarskim. Po opuszczeniu cmentarza pochód ponownie udał się na obszar dawnego getta, gdzie złożono wiązanki kwiatów.

Dzień zakończono akademią żałobną, urządzoną w sali teatralnej Domu Pereca. Wzięli w niej udział przedstawiciele społeczności żydowskiej, uczestnicy zlotu oraz przedstawiciele Komitetu Wojewódzkiego PPR. W jej trakcie uchwalono rezolucję ustanawiającą 9 listopada (rocznica ostatecznej likwidacji getta na Majdanie Tatarskim) dniem żałoby i pamięci o lubelskich Żydach zamordowanych przez hitlerowców.

W trakcie drugiego dnia zjazdu jego uczestnicy zwiedzili Majdanek oraz stary cmentarz przy ulicy Siennej3.

Zjazd wywarł duże wrażenie nie tylko na osiadłych w mieście Żydach. Marian Adler, wówczas członek WKŻ, wspominał: „W 1947 zorganizowaliśmy zjazd Żydów lubelskich. Zjechały ich setki, może więcej. W mieście rozpuścili wiadomość, że przyjechali domy odbierać i zrobiła się panika”4.

Przypisy

  1. AŻIH, CKŻP, Wydział Ziomkostw, sygn. 31, Protokół z konferencji lubelskiego ziomkostwa, która odbyła się dnia 13 kwietnia 1947 r. w WKŻ w Lublinie.
  2. Ofiary dwóch egzekucji dokonanych latem 1943 r. Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945. Województwo lubelskie, Warszawa 1985, s. 70.
  3. Zjazd Żydów Lubliniaków z całego kraju, „Życie Lubelskie”, 10 września 1947, nr 164, s. 4; Zjazd Żydów Lubliniaków, „Sztandar Ludu”, 11 września 1947, nr 247, s. 5; I. Rajchensztajn, Di lubliner landsmanszaft in Pojln, [w:] Dos buch fun Lublin, red. M. Litwin, M. Lerman, Paryż 1952, s. 605.
  4. M. Niezabitowska, T. Tomaszewski, Ostatni współcześni Żydzi polscy, Warszawa 1993, s. 24.