Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Plac Króla Władysława Łokietka

Historia Placu Władysława Łokietka sięga początku XVII wieku, kiedy decyzją króla Zygmunta III zasypano fosy i zlikwidowano wały ziemne przed Bramą Krakowską. Uzyskaną w ten sposób wolną przestrzeń przeznaczono na plac targowy. Ukształtowanie placu w formie podobnej do obecnej przypadło na początek XIX wieku , kiedy przebudowano pozostałości spalonego w 1803 roku kościoła i klasztoru karmelitów. Powstały budynek, zwany Nowym Ratuszem od 1828 roku pełni swoją zamierzoną funkcję i stanowi jeden z głównych (obok Bramy Krakowskiej) obiektów kojarzonych z Placem Władysława Łokietka.

Lublin. Grupa harcerzy z Poznania na Krakowskim Przedmieściu
Lublin. Grupa harcerzy pod Magistratem na Placu Władysława Łokietka w Lublinie

Korce i Plac Królewski

 

Historia Placu znanego współcześnie jako Plac Króla Władysława Łokietka sięga początku XVII w., kiedy teren powstały w skutek zasypania fosy i zrównania wałów obronnych przy Bramie Krakowskiej przeznaczono na plac targowy. Nowo powstały targ dopełniał przestrzeń handlową miejskiego rynku, a towary na nim sprzedawane - głównie zboże składowane w naczyniach nazwanych od dawnej miary objętości korcami, z czasem dały nazwę ulicy prowadzącej na plac - ulicy Korce (obecnie ulica Królewska). Na początku XIX w. wraz z przedłużeniem ulicy Korce i wytyczeniem wzdłuż murów miejskich ulicy Nowej, dawny plac targowy uzyskał nowy, zbliżony do współczesnego placu kształt i otrzymał nazwę - Plac Królewski (od zmiany nazwy ulicy Korce na Królewską). W 1925 r. Plac Królewski przemianowano na Plac Króla Władysława Łokietka.

 

Uroczystości na Placu Łokietka w dniu 5 listopada 1916 roku
Uroczystości na Placu Łokietka w dniu 5 listopada 1916 roku

 

Brama Krakowska

 

Plac Władysława Łokietka otaczają kluczowe dla historycznej zabudowy budynki. Niewątpliwie najważniejszym z nich jest wzniesiona wraz z murami miejskimi w XIV w. Brama Krakowska. Wielokrotnie przebudowywana, swój obecny wygląd zawdzięcza pracom modernizacyjnym z końca XIX w. oraz dzięki renowacji z 1954 r. i regotyzacji w latach 1959 – 1964. Od 1965 r. Pomieszczenia wewnątrz budowli zaadaptowano na potrzeby Muzeum Historii Miasta Lublina.

 

Na Bramę Krakowską wychodził trębacz o ósmej rano i o ósmej wieczorem. [Rano] to była pobudka, było niby tak, jak w Krakowie.

 

 

Układanie bruku na rogu ulicy Krakowskie Przedmieście i ulicy Nowej w Lublinie. Fotografia
Układanie bruku na rogu ulicy Krakowskie Przedmieście i ulicy Nowej w Lublinie. Fotografia

 

 

Magistrat

 

Kolejnym charakterystycznym budynkiem pozostającym w przestrzeni placu jest Ratusz Lubelski. Został on wybudowany na początku XIX w. według projektu generalnego budowniczego lubelskiego Aleksandra Groffego, w miejscu spalonego kościoła i klasztoru karmelitów bosych. Po ukończeniu prac budowlanych, budynek przeznaczono na siedzibę lubelskiego magistratu. Podczas drugiej wojny światowej Ratusz został poważnie uszkodzony na skutek bombardowania 9 września 1939 r. oraz podczas walk o miasto w lipcu 1944 r. Historia Ratusza podczas drugiej wojny światowej wiąże się z losami pracownika Zarządu Miejskiego – Jana Gilasa, który podczas bombardowania miasta 9 września 1939 r. wyniósł z budynku ratusza niewybuch niemieckiej bomby. Stres i wysiłek spowodowany ciężarem ładunku wybuchowego doprowadził do jego śmierci. Wydarzenie to, udokumentował na swojej fotografii Ludwik Hartwig. W 2018 r. władze miejskie z inicjatywy lubelskiej społeczności uhonorowały Jana Gilasa nadaniem jego imienia początkowej części ulicy Bernardyńskiej.

 

Jan Glias - woźny Zarządu Miejskiego zabity podczas bombardowania Lublina 9 września 1939 roku

Śmierć Jana Gilasa

 

Trzy czołgi się palą. Wyjeżdża amerykański produkt – czołg „Sherman”, z Lubartowskiej. I ten „Sherman” widzi, że one się palą i kamienice się palą, robi ostry skręt w kierunku na Krakowskie i zatrzymuje się, staje przy schodach do Ratusza. I w tym momencie ostatni strzał „Tygrys” oddaje, wali w tego „Shermana” i „Sherman” płonie. Oczywiście benzyna, wszystko razem. Ratusz zapalił się właśnie od tego „Shermana”. Tak wyglądała wojenka.

 

 

Widok na Krakowskie Przedmieście w Lublinie
Widok na Krakowskie Przedmieście w Lublinie

 

1954 r.

 

W 1944 r. odbudowano uszkodzony podczas działań wojennych ratusz. W czasach PRL z nazwy placu usunięto tytuł królewski pozostawiając nazwę Plac Władysława Łokietka W 1954 r. podczas prac związanych z odbudową Lublina przystąpiono do renowacji pozostałych budynków okalających plac. Jego przestrzeń w 1954 r. udokumentował w swej kolekcji fotografii Edward Hartwig.

 

Plac Łokietka w Lublinie
Plac Łokietka w Lublinie

 

Plac Łokietka, Brama Krakowska, Wieża Trynitarska w Lublinie
Plac Łokietka, Brama Krakowska, Wieża Trynitarska w Lublinie