Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Eda Ostrowska (ur. 1959)

Eda Ostrowska (ur. 1959)

Eda urodziła się w niedzielę, w południe, 9 sierpnia 1959 roku w Sławatyczach. Uczęszczała do I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki we Włodawie (1978). Wtedy zaczęła wierszem zaklinać rzeczywistość małego nadbużańskiego miasteczka pod troskliwym okiem nauczyciela języka polskiego, Józefa Ferta.

Czytaj więcej

Literatura lubelska (pocz. XX w. – lata 20. XX w.)

Początek XX w. w literaturze lubelskiej można określić jako prawdziwy wysyp wybitnych twórców, talentów literackich – Arnsztajnowa, Strug, Weyssenhof, Żeromski czy  Brzozowski. To zaledwie drobna reprezentacja najbardziej rozpoznawanych lubelskich autorów okresu Młodej Polski. Część z nich urodziła się na Lubelszczyźnie (Arnsztajnowa, Strug), część zaś odwiedzała te tereny na tyle regularnie, że wrośli w nie stając się nieodłączną i dumną jej częścią (Żeromski). Wśród lubelskich twórców znaleźli się też typowi reprezentanci epoki – cyganie i włóczędzy, do których można zaliczyć L.S. Licińskiego oraz F. Brodowskiego. Konteksty lubelskie w dziełach tych pisarzy właściwie nie powinny być zaskoczeniem. Jednak wątki kierujące uwagę czytelników na tereny Lublina pojawiają się także u innych, „obcych” twórców, tj. pisarze: W. Reymont, W. Orkan, M. Dąbrowska oraz dramaturdzy: Wyspiański, Rydel. Młodopolskich twórców dramatu lublinianie poznawali przede wszystkim za pośrednictwem lubelskiego teatru, który gościł u siebie nie tylko wybitne sztuki, ale również ich niekonwencjonalnych twórców (Przybyszewski).



 

Czytaj więcej

Mirosław Derecki – „Mój Kazimierz”

Dlaczego Mirosław Derecki tak polubił Kazimierz Dolny, dlaczego tak chętnie i często do niego wracał? I dlaczego jak wielu innych twierdził, że to jedno z piękniejszych miejsc w Polsce? Bowiem jemu także trudno się było oprzeć urokom wiekowych kamieniczek, zabytkowych kościółków i historycznych pamiątek. Pociągał go leniwy spokój rynku, monumentalne spichlerze rozsiane nad brzegiem Wisły, niepowtarzalna atmosfera.

 

Czytaj więcej

Edward Stachura (1937–1979)

„[...] Zadziwiła mnie delikatność i czułość niemal tych wierszy. I tęsknota, tak zresztą daleka od sentymentalizmu i łatwego wzruszenia [...]. Przyznam się: byłem bezsilny wobec tej poezji, nie potrafiłem sformułować, co tu jest nowego, choć to nowe było dla mnie oczywiste. Wyczuwałem jej melodię, ale nie potrafiłem określić, co się na to składa. Dziś dla mnie sprawa jest już jaśniejsza [...]. Należy Pan do ludzi, którzy czują się dobrze tylko w krainie poezji...”.

Tak pisał Tadeusz Kłak na łamach „Kameny” o poezji Steda, głęboko doświadczonej podczas jego wieczoru autorskiego w lutym 1960 roku w klubie „Nora” na Krakowskim Przedmieściu w Lublinie.

 

 

Czytaj więcej

Edward Stachura – kalendarium lubelskie

Edward Stachura przybył do Lublina na studia. Mieszkał tutaj 2 lata, waletując u kolegów w akademiku na ulicy Sławińskiego. I chociaż – jak sam twierdził – inaczej wyobrażał sobie te studia, to właśnie w Lublinie miał swoje pierwsze wieczory autorskie i w lubelskich pismach drukował wiersze. Tutaj znalazł przyjaciół i antagonistów, ale także tych, którzy jako pierwsi poznali się na jego talencie.
Mimo iż w 1960 roku opuścił KUL, jego kontakt z Lublinem i Lubelszczyzną nie został zerwany. Na łamach „Kameny” ciągle ukazywały się jego utwory, a i on sam odwiedzał tutaj znajomych i wędrował po Lubelszczyźnie.

Oto kalendarium życia i twórczości Edwarda Stachury z perspektywy lubelskiej.

 

 

Czytaj więcej

Urszula Władysława Jaros (1955-2007)

Urszula Jaros - związana z Lublinem poetka i malarka. Urodziła się 17 października 1955 roku w Świdwinie w rodzinie rolniczej. Jej ojcem był Antoni Jaros, matką Marianna z domu Wilczek. Zmarła tragicznie 25 sierpnia 2007 r. w Borkowiznie.

Czytaj więcej

Tomasz Różycki (ur. 1970)

Tomasz Różycki jest laureatem Nagrody Kościelskich, którą otrzymał za poemat Dwanaście stacji. Tom Kolonie był nominowany do Literackiej Nagrody  Nike w roku 2007.

Czytaj więcej

„Lublin podług ustaw medyki uważany w iedney dyssertacyi przez Mich. Bergonzoni filozofii i medycyny doktora” (1782)

 

Celem publikacji jest opis stanu sanitarnego Lublina przed powstaniem w 1780 roku w Lublinie Komisji Boni Ordinis (Komisji Dobrego Porządku połączony z analizą przyczyn wielu chorób, które panowały wówczas w mieście.

 

Irena Dziok – Strelnik: Bergonzoni daje w swoim dziełku zgoła przerażający obraz stanu sanitarnego Lublina: „Postępuie (podróżny) lękliwym krokiem i wśrzód Miasta znayduie powietrze przyćmione zaraźliwym dymem ... daley, tu i owdzie błotniste i smrodliwe nakształt stawów widzi kałuży, rzuca wzrok na inną stronę i postrzega wszędzie kupami leżące śmieci, tu ulice nie ochędożone błotem pozawalane, tam od szpetnych wilgotności zalane, które z każdego wypływaiąc domu, roznoszą zaraźliwe po ulicach plugastwa. W przeszłych czasach znaydowały się kloaki i podziemne kanały, które z odchodów plugawych czyściły Miasto, ale teraz zaledwie ślady tych wygód widzieć się dają...”. [1]

 

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

 

Czytaj więcej

„Opusculum impedimenta quaedam sanitatis communia exhibens Jana Nepomucena Herrmanna” (1782)

Publikacja ta jest polemiką z dziełem „Lublin podług ustaw…  Michała Bergonzoniego . Praca ta zawiera krótką historię Lublina, opis panujących w mieście chorób i warunków higienicznych.


Irena Dziok - Strelnik: Znajdujące się w Bibliotece im. H. Łopacińskiego „Opusculum…” Herrmanna oprawione jest razem z dysertacją Bergonzoniego, a na jego karcie tytułowej nieznana ręka wypisała: „Malitia invidi Germani contra honestum Italum”. (Złośliwość zawistnego Niemca przeciwko czcigodnemu Włochowi). Istotnie, dziełko Herrmanna w pewnym fragmencie zdaje się być repliką na wywody Bergonzoniego. Mianowicie na str. 38 – 50 znajduje się opis Lublina z punktu widzenia jego zdrowotności.

 

Pisze tam autor, że kanały, aczkolwiek w dużej części zniszczone, jednak funkcjonują; że ulice są szybko za sprawą Magistratu uprzątane (choć mówi też, że byłoby dobrze, aby i boczne uliczki były sprzątane); że place mimo padających często deszczów prędko wysychają; że domy mieszkalne są obszerne i mają duże okna. (Bergonzoni pisał o norach nie mających nawet kominów). Wreszcie Hermann rekomenduje Lublin jako miasto o walorach wręcz uzdrowiskowych, gdzie ulice są dobrze wentylowane przez panujące tu wiatry zachodnie i (rzadziej) północne  (Bergonzoni mówi  o wiatrach południowych, które w połączeniu „z waporami miejsca głęboko błotnistego... usposabiać będą powietrze różnemi napojone zarazami”). Czytelnik jednak, pamiętając o przygodzie króla Stanisława Augusta, kiedy to karetę królewską wołami z błota na Krakowskim Przedmieściu wyciągać musiano, uwierzy raczej Włochowi, pełniącemu zresztą przez siedem lat obowiązki lekarza właśnie w Lublinie. [1]

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewsk
a

 

Czytaj więcej

„Odloty” Franciszka Arnsztajnowa (1932)

Ostatni „lubelski” tom poezji Franciszki Arnsztajnowej wydany w na rok przed jej wyjazdem.

 

Tadeusz Kłak: W „Odlotach” Arnsztajnowa zebrała utwory, które stanowiły kontynuacje liryki pierwszego, modernistycznego okresu jej twórczości. (…) Powróciły tu charakterystyczne dla liryki młodopolskie baśniowe motywy, takie jak jeziora, lustra czy cienie. Niekiedy, ale rzadko autorka wypowiada się już w nowym duchu [świadczącym] o nawiązaniu przez Arnsztajnowej łączności z nowymi utworami poetyckimi i umiejętnym korzystaniem z ich osiągnięć. [1]


Tom „Odloty” drukowany był w Drukarni Popularna, ul Żmigród 1.

 

>>> czytaj więcej o Drukarni Popularna

 

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

 

Czytaj więcej

Józef Czechowicz „Kamień” (1927)

Tomik Kamień wydany w lipcu 1927 roku w Lublinie nakładem Biblioteki Reflektora był książkowym debiutem Czechowicza. Zapowiedź jego wydania ukazała się 21 lipca 1927 roku w „Literaturze i Nauce”, dodatku do „Ziemi Lubelskiej”:


Kamień Józefa Czechowicza.
W dniach najbliższych ukaże się na półkach księgarskich dawno zapowiedziany zeszyt wierszy Józefa Czechowicza, poety z grupy „Reflektora”, pod tytułem Kamień. Książka niewątpliwie będzie sensacją literacką sezonu. Dla zapoznania czytelników z genreem oryginalnego poety podajemy poniżej następujący wiersz”1.

 

Dzięki tej notatce wiemy, że Kamień ukazał się w ostatnich dniach lipca 1927 roku. O genezie powstania tomiku dowiadujemy się z autobiograficznej noty poety przeznaczonej do Antologii współczesnych poetów lubelskich: „«odkrywa» go [Czechowicza] w roku 1925 znany krytyk Czesław Bobrowski, który też zachęcił go do wydania pierwszego zbiorku poezyj. Zbiorek ten p.t. Kamień ukazał się w roku 1927 jako jeden z zeszytów Biblioteki Reflektora. Następstwem tej publikacji stało się oficjalne wejście Czechowicza do literatury przy akompaniamencie pochwalnych recenzji”2


 

Czytaj więcej

Józef Łobodowski „O czerwonej krwi” (1932)

W styczniu 1932 roku ukazuje się w dwustu pięćdziesięciu egzemplarzach tom poezji Józefa Łobodowskiego O czerwonej krwi.  Irena Szypowska: Tomik „O czerwonej krwi” składał się z utworów rewolucyjnych, wyrażających bunt przeciw obowiązującej moralności i wszystkim autorytetom. [1]

 



Jan Kryszak: Wiersze zamieszczone w tym tomie są odbiciem ważnego momentu w biografii Łobodowskiego związanego z początkiem lat 30 – tych. Moment ten sprzyja i prowadzi do pewnych przemian w jego poetyce, w jego myśleniu o poezji , w jego wyobraźni poetyckiej. To okres, w którym Łobodowski zbliża się – mówiąc bardzo umownie – do lewicy literackiej, do kręgów nastawionych radykalnie, jeśli chodzi o poglądy społeczne, o poglądy polityczne. [2]
 

Czytaj więcej

Józef Łobodowski „Rozmowa z ojczyzną” (1935)

Ten tom wierszy ukazał się po raz pierwszy na jesieni 1935 roku w Lublinie bibliotece lubelskich „Dźwigarów”.

 

Wacław Kubacki: Rozmowa z ojczyzną stanowi doniosłe zjawisko literackie. Już od dawna nie słyszało się tonu tak mocnego i szczerego. Ten bunt zahamowanej przez warunki dziejowe energii, to manifest całego pokolenia. Głos pokolenia staje się tu poezją, a poezja dokumentem. [1]


 
Irena Szypowska: Miłośnicy twórczości Józefa Łobodowskiego zauważyli od razu, że zmienił poglądy. Ci którzy, jak przedtem, szukali w jego wierszach podniety do buntu i nadziei na szybkie zwycięstwo rewolucji, zawiedli się.


Znamienne, że słowo „Ojczyzna”, którego wcześniej nie używał, teraz wprowadził poeta do tytułu tomu. Rodziło to pewne skojarzenia literackie. Jan Bielatowicz ogłosił, że „urodził się Konrad”, dodajmy -  nie wykluczone, że stało się to znowu w celi więziennej:



[...]
Gdy w młodości zatrutej i gniewnej
jak więzienne na ścianach napisy –
głowa runie na twardy bruk,
gdy się nogi w czarnej krwi poślizgną –
ty mi oczy znużone przysyp
siwym piachem nadwiślańskich dróg
o, zielona, śpiewająca, szumiąca,
o, jedyna, nienawistna ojczyzno.


(Ojczyzna) [2]

 

Rozmowa z ojczyzną Józefa Łobodowskiego. Wydrukowano w Drukarni Popularnej jako II tom „Biblioteki Poetyckiej Dźwigarów” , Lublin 1935
Zapowiedź wydawnicza tomiku wierszy Rozmowa z ojczyzną zamieszczona w piśmie „Dźwigary” nr 1, Lublin 1934.



Janusz Kryszak: Łobodowski opatrzył ten tom krótką notą dającą do zrozumienia, że nie uważa za stosowne, ażeby poeta przyznający się do duchowego pokrewieństwa z ideami proletariatu, z duchem lewicowym, radykalnym politycznie, musiał pisać wiersze agitki, musiał pisać wiersze, które byłyby takimi „czerwonymi ulotkami” poetyckimi. Chciał zachować swoją odrębność, swoją indywidualność i ten głos spowodował, że zaczęto patrzeć na Łobodowskiego z ukosa, zaczęto obserwować go uważniej. [3]

 

Tom „Rozmowa z ojczyzną” stał się szybko obiektem ataku lewicowych krytyków.

Czytaj więcej

Józef Łobodowski „Lubelska szopka polityczna” (1937)

W Lubelskiej szopce politycznej jej autor Józef  Łobodowski dokonał autobiograficznego wyznania i rozrachunku z komunistyczną przeszłością.

 

Informacje o wydaniu podane były w egzeplarzu szopki: Książka wydana nakładem Okręgu II Związku Rezerwistów, s. 76. Odbito czcionkami Drukarni „Popularnej” ul. Żmigród 1.


Wacław Gralewski: Podczas przedstawień szopki autor sam recytował swe wyznanie. Szopka wywołała dość duże wrażenie i poruszenie w Lublinie. W redagowanym przez siebie „Expresie Lubelskim” w dniu 8 grudnia 1937 roku umieściłem recenzje. Omawiając owe końcowe wyznania, określiłem je następująco: “Pomysł finału jako pewnego rodzaju autorecitalu poetyckiego był oryginalny. Było to chwilami wyznanie poety, a chwilami »Spowiedź chuligana«, wyładowana w formę ekspresji literackiej.”


Recenzja wywołała silne echo. Była ostra, ale i rzeczowa. Łobodowski zapowiedział napisanie odpowiedzi polemicznej, ale ostatecznie obietnicy nie dotrzymał. Być może doszedł do wniosku, że recenzję po jego wyznaniach należy uważać za kropkę nad „i”. [1]

 

Opracował Tomasz Pietrasiewicz
Redakcja Alicja Magiera, Agnieszka Wiśniewska

 

Czytaj więcej

Piotr Matywiecki (ur. 1943)

Poeta, eseista, krytyk literacki, bibliotekarz Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Autor tomików poetyckich, nagradzanych książek eseistycznych, w tym monografii poświęconej Julianowi Tuwimowi ("Twarz Tuwima"), oraz ważnej w środowisku literackim antologii polskiej poezji pt. "Od początku: Antologia poezji polskiej od średniowiecza do wieku XX".


 

Czytaj więcej

Marcin Świetlicki (ur. 1961)

Poeta i dziennikarz, członek alternatywnej grupy muzycznej „Świetliki”.

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

fot. Marcin Sudziński

Czytaj więcej

Alfred Marek Wierzbicki (ur. 1957)

Alfred Marek Wierzbicki urodził się 14 sierpnia 1957 roku w Maryninie. Ksiądz, wykładowca, poeta i pisarz od wielu lat związany z Lublinem.

Ks. Alfred Wierzbicki pod lubelskim "Baobabem" na Placu Litewskim
Ks. Alfred Wierzbicki pod lubelskim "Baobabem" na Placu Litewskim

Czytaj więcej