Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Życie literackie w Lublinie (1944–1989)

Działalność literacką po 1944 roku możemy podzielić na kilka okresów: począwszy od odrodzenia twórczości poetyckiej w wyzwolonym Lublinie, przez okres socrealizmu, następnie ożywienie twórczości literackiej po 1956 roku aż po niezależną działalność wydawniczą w latach 70. i 80. Do rozwoju i popularyzacji literatury przyczyniło się powstanie kilku instytucji, między innymi muzeum Józefa Czechowicza i Wydawnictwa Lubelskiego.

Czytaj więcej

Lubelska opozycja w latach 70. – miniwykład Macieja Sobieraja

Lubelska opozycja w latach 70. – miniwykład Macieja Sobieraja

Maciej Sobieraj (IPN Lublin)

Lata 70. wyznaczyły nową jakość, jeśli chodzi o działania opozycyjne w Lublinie. Oczywiście, istotne są ramy chronologiczne, jak tutaj ująć ten temat. Wydaje mi się, że i to jest chyba uzasadnione jak najbardziej, że trzeba ująć lata 1968–1980, czyli od wydarzeń marcowych do powstania Solidarności, czyli do lipca 1980 roku, jeśli chodzi o Lublin.

Czytaj więcej

Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego w Lublinie – skład

Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego w Lublinie – skład

W składzie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego znaleźli się ludzie mało znani w społeczeństwie przed wojną czy nawet w swoich środowiskach. Najbardziej rozpoznawalną osobą w skali całego kraju była Wanda Wasilewska. Do bardziej znanych we własnych środowiskach należeli Andrzej Witos, Bolesław Drobner, Emil Sommerstein oraz Wincenty Rzymkowski. Michał Rola-Żymierski i Zygmunt Berling czasowo służyli w Wojsku Polskim w okresie II Rzeczypospolitej.

Czytaj więcej

Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego

Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego

Ogłoszony w Moskwie Manifest PKWN określał zasady ustrojowe przyszłego państwa polskiego, prezentował program nowych władz i przede wszystkim był dokumentem o charakterze propagandowym, za pomocą którego chciano pozyskać zwolenników nowej władzy. W dokumencie pisano o demokracji, równości i wolności, przemilczano jednocześnie cel, do jakiego zmierzała polityka komunistów, tzn. adaptację na gruncie polskim sowieckich wzorów ustrojowych, społecznych i gospodarczych. Dokument ten uzasadniał rozprawę z polskim państwem podziemnym oraz zapowiadał oczekiwaną reformę rolną. Manifest PKWN, zwany również Manifestem Lipcowym traktowany był przez komunistów jako fundamentalny dokument i szybko stał się jednym z elementów mitu początku Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.

Czytaj więcej

Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego w Lublinie

Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego w Lublinie

Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) był tymczasowym organem władzy wykonawczej sprawującym władzę na terenie województwa lubelskiego, rzeszowskiego, białostockiego, części warszawskiego i kieleckiego. PKWN w Moskwie utworzyli przedstawiciele sił komunistycznych i prokomunistycznych. Pierwszym dokumentem ogłoszonym przez opozycyjny względem Rządu Polskiego w Londynie podmiot władzy był Manifest. Umowa komitetu z ZSRR określiła współczesny kształt polskiej granicy wschodniej. Jego polityka wewnątrzpaństwowa polegała na eliminacji konkurencyjnych ośrodków władzy oraz zapoczątkowała zmiany w strukturze społecznej. 31 grudnia 1944 roku PKWN został przekształcony w Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej.

Czytaj więcej

Lublin 1944–1989

Lublin 1944–1989

Lublin powojenny to miejsce fascynujące, pełne sprzeczności. Z jednej strony uchodził za kolebkę władzy komunistycznej, z drugiej zaś okazał się miejscem, z którego promieniowały na całą Polskę inicjatywy opozycyjne.

Czytaj więcej

Niezależny ruch wydawniczy w latach 1977–1989

Niezależny ruch wydawniczy w latach 1977–1989

SIŁA WOLNEGO SŁOWA

Właśnie w Lublinie, który kojarzy się z początkiem państwa komunistycznego w Polsce (słynny manifest z lipca 1944 roku), aparatem represji i cenzury, zaczęto trzydzieści lat później druk wolnego słowa, odkłamującego rzeczywistość totalitarnego państwa. To, co wtedy stało się w Lublinie trudno przecenić. Symboliczna waga tego działania była olbrzymia.

Możemy tylko powtórzyć za Ryszardem Kapuścińskim:

...nie możemy sobie wyobrazić podręcznika historii powszechnej, w którym nie byłoby rozdziału o tym, jak słowo pisane w formie kursujących ulotek, tajnych pisemek, podziemnej prasy i nieregularnych wydawnictw wpływało na wynik toczących się walk społecznych i politycznych [...] To właśnie pisanie – demaskujące i oskarżycielskie, a często zwyczajnie informujące – miało ważny udział w likwidacji gułagów i obozów koncentracyjnych, obalaniu wielu zbrodniczych reżimów. [...] I właśnie dlatego, że słowo pisane mogło zawsze wiele zmienić, było przez wieki postrachem każdej autorytarnej władzy, która zwalczała je wszelkimi sposobami.

R. Kapuściński, Siła słowa

Czytaj więcej

Obóz pracy na Flugplatzu

Obóz pracy utworzony na terenie istniejącego przed wojną lotniska w Lublinie, stąd nazwa Flugplatz, był jednym z największych obozów pracy w dystrykcie lubelskim. Istniał w latach 1942–1943. Osadzono w nim przede wszystkim kobiety i mężczyzn pochodzenia żydowskiego z różnych państw, a także grupę polskich kobiet. W trakcie akcji „Reinhardt” pełnił funkcję placu selekcyjnego dla przybywających transportów, jak również był miejscem segregacji i magazynowania mienia zrabowanego Żydom w obozach zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince.

Czytaj więcej

Umschlagplatz w Lublinie – deportacje i charakterystyka kolei

Kolej od początku swego istnienia nie tylko odgrywała rolę stymulującą w rozwoju gospodarczym i społecznym, ale była także narzędziem prowadzenia wojny i utrzymania władzy czy wręcz szerzenia terroru.

Kolej była wykorzystywana do deportacji ludności żydowskiej do obozów zagłady. W Lublinie transporty odchodziły z bocznicy kolejowej zlokalizowanej na terenie rzeźni miejskiej przy ul. Zimnej. 

Czytaj więcej

Ruch bębniarski

Ruch bębniarski

Lublin to miasto kilku zespołów bębniarskich  i nauczycieli gry na bębnach. Jedną z grup reprezentująca lubelskich bębniarzy jest zespół Młode Djembe. Inną - grupa perkusyjna Sambasim. W podlubelskiej Dąbrówce mieszka Jerzy "Słoma" Słomiński, prekursor gry na bębnach i ich wytwórca.

Czytaj więcej

Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie

Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie

W granicach obecnego województwa lubelskiego zostało zlokalizowanych i umieszczonych na mapie ponad 850 majątków ziemskich funkcjonujących w dwudziestoleciu międzywojennym. Wiele przedwojennych majątków znajduje się obecnie poza granicami współczesnego województwa, którego kształt uległ zmianie. Część miejscowości zmieniła nazwę, bądź przestała istnieć, stąd trudności w umieszczeniu ich na współczesnej mapie. Problematyczne były również miejscowości, których nazwa występuje w wielu regionach Polski.

Czytaj więcej

Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie – majątek Dzbenin

Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie – majątek Dzbenin

Pałacyk dzbeniński znajduje się aktualnie w granicach administracyjnych Lublina, stanowi własność prywatną dwóch rodzin. Przed wybuchem wojny i w czasie okupacji należał do rodziny Rzączyńskich. Na temat obiektu powstała praca magisterska Marii Pysznej, pt. Rewaloryzacja zabytkowa założenia willowego Dzbenin.

Czytaj więcej

Umschlagplatz w Lublinie – badania sondażowe (2006)

Umschlagplatz w Lublinie – badania sondażowe (2006)

W dniach 9–10 maja 2006 r. miały miejsce odkrywki sondażowe na terenie byłych Zakładów Mięsnych w Lublinie (dawniej Rzeźni Miejskiej) przy ulicy Turystycznej. Odkrywki nadzorowali Agnieszka Stachyra z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków i Marcin Fedorowicz z Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”. Prace odkrywkowe wykonywali pracownicy MPWiK w Lublinie. W badaniach brali również udział Marcin Waciński i Henryk Świerszcz z Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”.  Celem badań było odsłonięcie dawnej nawierzchni placu oraz ustalenie przebiegu pierwotnej bocznicy kolejowej i położonej przy niej rampy.

Czytaj więcej

Getto szczątkowe na Majdanie Tatarskim – akcja likwidacyjna

Getto szczątkowe na Majdanie Tatarskim – akcja likwidacyjna

Na początku listopada 1942 roku funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa (SD) i Policji Bezpieczeństwa (Sipo) w Lublinie przystąpili do całkowitej likwidacji getta szczątkowego w peryferyjnej dzielnicy Majdan Tatarski. Podczas akcji zamordowano wszystkich członków Judenratu na czele z prezesem Markiem Altenem, konfidenta Szamę Grajera oraz komendanta policji żydowskiej Mendla (Mońka) Goldfarba. Pozostałych Żydów pognano do KL Lublin (Majdanek), gdzie zginęli w komorach gazowych. Przez kolejne kilka tygodni trwała grabież i niszczenie materialnej substancji zlikwidowanego getta.

Czytaj więcej