Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Wilhelm Hess (1848–1932)

Lubelski inżynier i właściciel Fabryki Wag

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

PochodzenieBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Z pochodzenia był Czechem. Urodził się w 1848 roku w Luzi w powiecie Wysokie Myto, w rodzinie niezamożnego młynarza. W 1863 roku w poszukiwaniu pracy wyjechał do USA, gdzie już przebywał jego starszy brat Franciszek. Nie znając żadnego zawodu, najmował się do różnych zajęć. Pracował jako pasterz, tragarz i robotnik w zakładach mechanicznych.

Mechaniki w zakresie produkcji wag nauczył się w Buffalo i Chicago podczas pracy w tamtejszych fabrykach. W czasie pobytu w USA ożenił się z Czeszką Elżbietą Ciżek. Wrócił do Czech, nie widząc dla siebie większych możliwości działania. W 1876 roku postanowił wyjechać do Kijowa, gdzie jednak nie dotarł. Z powodu choroby najstarszej córki był zmuszony zatrzymać się w Lublinie.

Działalność gospodarczaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W Lublinie przy ulicy Ruskiej uruchomił zakład, w którym początkowo naprawiał wagi, a później zaczął również ich produkcję, korzystając z doświadczeń amerykańskich. W 1878 roku zakupił plac przy ulicy Lubartowskiej, gdzie wybudował obiekt, w którym w 1879 roku uruchomił fabrykę wag. Zakład prowadził pod firmą Fabryka Wag „W. Hess” w Lublinie. Dziesięć lat później fabryka zatrudniała już 30 robotników i wyprodukowała 1150 wag.

Oprócz wag dziesiętnych, setnych i stołowych, produkowano także wagi wagonowe, wozowe, bagażowe, ciężary i imadła. W fabryce było zatrudnionych ponad 340 robotników. Wyroby sprzedawano nie tylko w Królestwie Polskim, ale również w całej Rosji. Fabryka posiadała filie w Berdyczowie, Białymstoku, Smoleńsku oraz, od 1910 roku, w Jekaterynosławiu, którą kierował początkowo najstarszy syn Hessa, Wilhelm, a później jego zięć Klemens Borowski1.

W czasie I wojny światowej z powodu braku robotników oraz trudności w zaopatrzeniu działalność zakładu została znacznie ograniczona, a później nawet całkowicie przerwana. Wilhelm Hess przekazał pełnomocnictwo do dysponowania jego udziałami w Towarzystwie synowi Wilhelmowi, a sam z żoną wyjechał do rodzinnej miejscowości w Czechach – Luzi.

Na skutek kryzysu gospodarczego, jaki dotknął prawie cały świat w okresie dwudziestolecia międzywojennego Towarzystwo Akcyjne Fabryki Wag „W. Hess” w Lublinie przeżywało trudności. Utrata filii w Jekaterynosławiu oraz rynków wschodnich wpłynęła bardzo niekorzystnie na dalszą działalność firmy. Kryzys gospodarczy, konkurencja wyrobów zagranicznych oraz brak zamówień rządowych doprowadziły do upadku Towarzystwa w 1932 roku. Fabrykę w drodze licytacji nabyli kupcy żydowscy z Warszawy2.

Wilhelm Hess zmarł w Luzi w Czechach w 1932 roku jeszcze przed ogłoszeniem upadłości jego fabryki w Lublinie.

RodzinaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Wilhelm Hess miał trzy córki i trzech synów: Wilhelma, inżyniera mechanika, Karola, inżyniera leśnika, i Włodzimierza, studenta Politechniki w Kijowie, który zmarł w wieku 16 lat. 

 

Opracował Arkadiusz Król
Redakcja: Monika Śliwińska

 

 

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1 Księga Pamiątkowa Wystaw Lubelskich, Warszawa 1902, s. 66.

2 Anna Piech-Zajączkowska, Wilhelm Hess i tradycje lubelskiego wagarstwa, „Kurier Lubelski” 1981, s. 61–67.

 

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Księga Pamiątkowa Wystaw Lubelskich, Warszawa 1902.
Anna Piech-Zajączkowska, Wilhelm Hess i tradycje lubelskiego wagarstwa, „Kurier Lubelski” 1981.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe