Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Waldemar Żelazny (ur. 1959)

Poeta, prozaik, publicysta mieszkający w Lublinie.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Narodziny, edukacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Waldemar Żelazny urodził się 9 stycznia 1959 roku w Zaklikowie, w rodzinie robotniczej, jako syn Zygfryda i Joanny z Kobylskich. Do szkoły podstawowej uczęszczał w rodzinnym mieście, podobnie jak do Liceum Ogólnokształcącego, po którego ukończeniu w 1978 roku, przeniósł się do Lublina. Podjął tutaj studia polonistyczne na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, na które uczęszczał w latach 1978–1980.

Debiut, twórczość, działalność literackaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Waldemar Żelazny debiutował w „Kamenie” w 1976 roku. W tymże piśmie redagował później kolumny pt. Źródła. Pierwszy tomik poety Apokalipsa Jana W. ukazał się w III serii Lubelskich Prezentacji Poetyckich w 1979 roku.

Lubelskie Prezentacje Poetyckie
Lubelskie Prezentacje Poetyckie (Autor: nieznany)

Największym sukcesem poetyckim Żelaznego okazał się drugi tomik, wydany przez „Czytelnika” w 1986 roku, zatytułowany Pokój z zabawkami. Bardzo życzliwie przyjęty przez krytykę literacką, dojrzały i oryginalny tom poetycki dobitnie zaznaczył się w polskim życiu literackim późnych lat osiemdziesiątych. Mogą o tym świadczyć chociażby słowa Rafała Jaworskiego, który w 1989 roku na łamach „Życia Literackiego” napisał:

„Niezwykle spójna i kompleksowa wizja naszej rzeczywistości, zawarta w tej książce, spotkała się z pozytywną recepcją w nieomal przeciwstawnych sobie kręgach. Nie będzie wielkim nadużyciem porównanie do obrosłego już legendą tomiku wierszy Zbigniewa Herberta Pan Cogito1.

Na początku lat osiemdziesiątych Żelazny był członkiem Korespondencyjnego Koła Młodych Pisarzy w Warszawie i Koła Młodych przy Oddziale Związku Literatów Polskich w Lublinie. Organizował także w klubie „Muza” Spółdzielni Mieszkaniowej „Czechów” spotkania literackie, których jednym z gości była m.in. Maria Janion2. Publikował także m.in. w „Faktach”, „Nowym Wyrazie”, „Tygodniku Kulturalnym”.

Poza poezją, zajmuje się prozą, krytyką literacką, tekstami piosenek. Na podstawie jego „scenariusza pisanego dla estrady poetyckiej” powstało pod koniec lat osiemdziesiątych słuchowisko Requiem dla Kasandry3:

„Wyboru tekstów i muzyki z półtoragodzinnego widowiska dokonała reżyser Danuta Bieniaszkiewicz. Ostatecznie w słuchowisku pojawia się tylko jedna postać, przekazująca myśli poety – w tej roli występuje aktor lubelskiego Teatru im. Osterwy, Henryk Sobiechart. Śpiewa, akompaniując sobie na gitarze, kompozytor pięknej muzyki do spektaklu – Jan Kondrak”4.

Waldemar Żelazny jest także członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

PracaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W roku 1982 Żelazny rozpoczął pracę w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego. W latach 1983–1986 pracował w klubie „Muza” Spółdzielni Mieszkaniowej „Czechów”, a następnie przez dwa lata w Kurii Biskupiej. Na początku lat dziewięćdziesiątych był założycielem i zastępcą redaktora naczelnego „Tygodnika Współczesnego”. W 1993 roku powołał do życia miesięcznik „Na Przykład”, którego był redaktorem naczelnym. Tak o tym wydarzeniu napisał Józef Zięba:

„Z pełną odpowiedzialnością mogę jedynie zapewnić, że otrzymaliśmy na wysokim poziomie zredagowany i wydany magazyn kulturalny, jakiego jeszcze w Lublinie nie było. […] «Na Przykład» adresowany jest do intelektualnej elity oraz do młodzieży poszukującej niekwestionowanych kulturalnych wartości. […] Oby tylko ta inicjatywa nie umarła rozbijając się o mur obojętności”5.

Waldemar Żelazny jest także założycielem i prezesem Agencji Wydawniczo-Reklamowej „idea MEDIA”.

Nagrody i wyróżnieniaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Poeta jest laureatem ogólnopolskich i regionalnych konkursów literackich m.in. Nagrody Literackiej Młodych im. Stanisława Piętaka – za zbiór wierszy Pokój z zabawkami, a także Nagrody im. Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego. W 1992 roku przebywał na stypendium Funduszu Pomocy Niezależnej Literaturze i Nauce Polskiej w Paryżu. Jego wiersze były tłumaczone na język niemiecki, angielski, francuski i hiszpański.

Recenzenci o ŻelaznymBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Iwona Smolka:
„Poeta jest równie daleki od retoryki, co i od patosu. Nie wykłada słusznych racji, tworzy obrazy, rozbudowane metafory. Mówi językiem dynamicznym i bez stylizacji. Ten język, którego energia jest w stanie sprostać przywołanej wizji, zaświadcza o autentycznym dokonaniu poetyckim”6.

Stefan Jurkowski:
„Poezja ta, bardzo spójna stylistycznie, opiera się na ekspresyjnej wizji, przemawia obrazami. Nie ma tu właściwie opisów. Jest dzianie się, dynamika, ciągły ruch. […] Trudno powiedzieć, iż obrazy Żelaznego – często nadrealistyczne – coś tylko symbolizują. […] One są odbiciem jak najbardziej realnego świata; prawda, że może w krzywym zwierciadle, ale właśnie odbiciem. Jawi się tu cała nasza rzeczywistość, pełna zagrożeń, lęków, niosąca zagładę zarówno indywidualności jak i zbiorowości”7.

Zbigniew Bieńkowski:
„Poeta słowem bezpośrednim, doraźnym, ostrym, ogłuszającym i zagłuszającym własne wątpliwości wypowiada pełnym głosem swoje pojmowanie ludzkiej kondycji w jej historiozoficznym wymiarze. […] Czytelny lub domyślny konkret służy mu do poszukiwania sensu ogólnego, źródeł ładu i bezprawia moralnego. […] Poezja Waldemara Żelaznego proponuje spoistą całościową wizję historiozoficzną. Tragizm zakodowany w mitach – rzeczywistość jedynie powiela. «Po co to wszystko? Tyle ognia, żelaza», tyle wciąż ponawianych doświadczeń, prób generalnych  tego samego dramatu? […] Mit tylko mitem można pokonać. Poezję Żelaznego trzeba odczytać jako przesłanie: rzeczywistość świata czeka na mit ocalający”8.

Dorobek literackiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Waldemar Żelazny, Apokalipsa Jana W., Lubelskie Prezentacje Poetyckie, Lublin 1979.
Waldemar Żelazny, Pokój z zabawkami, Czytelnik, Warszawa 1986.
Waldemar Żelazny, Gdzie jest Gadułek?, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1989.

 

Opracował Marcin Jerzyna
Redakcja: Monika Śliwińska
 

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1 Rafał Jaworski, Syndrom tu i teraz, [w:] „Życie Literackie” 1989, nr 32, s. 6–7.
2 Literatura lubelska (1980–1990), [online:] http://teatrnn.pl/leksykon/node/2050/literatura_lubelska_1980_1990, [dostęp: 20.05.2014]
3 Requiem dla Kasandry, [w:] „Antena” 1988, nr 7.
4 Tamże.
5 Józef Zięba, „Na przykład”, [w:] „Dziennik Lubelski” 1993, nr 89.
6 Iwona Smolka, Biedna Kasandra, [w:] „Twórczość” 1987, nr 12, s. 107.
7 Stefan Jurkowski, Nieludzka zabawa, [w:] „Życie Literackie” 1988, nr 18, s. 6.
8 Zbigniew Bieńkowski, Żelazny, [w:] „Tygodnik Kulturalny” 1987, nr 52.

 

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Zbigniew Bieńkowski, Żelazny, [w:] „Tygodnik Kulturalny” 1987, nr 52.
Debiuty, [w:] „Antena” 1986, nr 12.
Rafał Jaworski, Syndrom tu i teraz, [w:] „Życie Literackie” 1989, nr 32, s. 6–7.
Stefan Jurkowski, Nieludzka zabawa, [w:] „Życie Literackie” 1988, nr 18, s. 6.
Tadeusz Olszewski, Uczyń z siebie makrokosmos, [w:] „Okolice” 1988, nr 10, s. 117–119.
Requiem dla Kasandry, [w:] „Antena” 1988, nr 7.
Iwona Smolka, Biedna Kasandra, [w:] „Twórczość” 1987, nr 12, s. 106–108.
Adam Taukert, Poeta Żelazny, [w:] „Enigma” 1989, nr 3, s. 6–7.
Józef Zięba, Na przykład, [w:] „Dziennik Lubelski” 1993, nr 89.
Literatura lubelska (1980–1990), [online:] http://teatrnn.pl/leksykon/node/2050/literatura_lubelska_1980_1990, [dostęp: 20.05.2014].

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe