Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Szpital Dziecięcy im. Vetterów w Lublinie

Szpital dziecięcy w Lublinie został ufundowany przez braci Juliusza i Augusta Vetterów w celu uczczenia zmarłej w 1906 roku Karoliny z Vetterów Brodowskiej. Projektantem budynku przy ulicy Staszica i obiektu na jego tyłach jest Józef Dziekoński.
Szpital Dziecięcy im. Vetterów w Lublinie
Szpital Dziecięcy im. Vetterów w Lublinie (Autor: Zętar, Joanna)

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Lublin, ul. Staszica 11

FunkcjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Dawniej szpital dziecięcy. Obecnie: Archiwum działu dokumentacji chorych (piwnica); Bank Krwi (parter); Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego (1 piętro); Poradnia Stomatologii Wieku Rozwojowego (2 piętro).

HistoriaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Szpital dziecięcy w Lublinie został ufundowany przez braci Juliusza i Augusta Vetterów w celu uczczenia zmarłej w 1906 roku Karoliny z Vetterów Brodowskiej. Powyższemu zamiarowi służyła chęć stworzenia instytucji na wzór istniejących w Warszawie i Łodzi, mającej przeciwdziałać rozszerzaniu się chorób dziecięcych i zmniejszyć występujący wśród nich wysoki procent śmiertelności.

Juliusz Vetter w 1907 roku – po śmierci Augusta Vettera – nabył plac w Lublinie o powierzchni 9000 łokci. Wybudowany szpital otrzymał nazwę „Szpital prywatny dla dzieci w Lublinie” i wraz z majątkiem ruchomym przekazany został przez fundatora w posiadanie i użytkowanie tej instytucji. Koszty trwającej ponad dwa lata budowy szpitala (1908–1910) pokrył w całości Juliusz Vetter z funduszy własnych i nieżyjącego już brata Augusta.

Projektantem budynku przy ulicy Początkowskiej (obecnie Staszica) i obiektu na jego tyłach jest Józef Dziekoński, działający prawdopodobnie w ramach Biura Konstrukcyjno-Budowlanego i Kanalizacyjnego „Architekt”. Biuro to zajmujące się wykonywaniem projektów i gromadzeniem materiałów budowlanych, zajęło się również stroną wykonawczą budowy gmachów szpitala wraz z założeniem instalacji wodociągowo-kanalizacyjnej.

Przedmiotowy budynek przetrwał zasadniczo w niezmienionej zewnętrznej formie do dzisiaj, zmiany dotknęły jedynie płn.- wsch. strony obiektu, gdzie w 1928 roku nad przybudówką – według projektu inż. Jerzego Siennickiego – wzniesiono salę operacyjną. Po 1944 roku uległy one całkowitej likwidacji, w związku z budową nowego pawilonu szpitalnego.

Zaprojektowane przez Józefa Dziekońskiego dwa budynki przestały z czasem w pełni zabezpieczać potrzeby lokalowe szpitala. W latach 1927–1929 wg proj. inż. J. Siennickiego, powstał od ulicy Karmelickiej (obecnie Szpitalna) pawilon chorób wewnętrznych. Do roku 1939 powstały kolejne gmachy, zakres prowadzonych wówczas prac dotyczył budowy przychodni dziecięcej i przebudowy istniejącego pawilonu na aptekę przyszpitalną (1938).

Projekt powyższego przedsięwzięcia został zatwierdzony pod warunkiem wykonania „przewiewnego i estetycznego ogrodzenia nieruchomości” i ustawienia go w linii regulacyjnej ulicy Staszica. Zastrzeżenie do projektu było więc przyczyną powstania istniejącego obecnie ogrodzenia.

W roku 1939 Minister Opieki Społecznej nadał nowy status Fundacji Vetterów, ustalając jej nazwę na „Szpital dla dzieci im. Vetterów w Lublinie, pod wezwaniem dzieciątka Jezus” i potwierdził osobowość prawną fundacji. Przewodniczącym Fundacji został dożywotnio Bruno Vetter. Poszerzony o nowe działki majątek szpitala przy ulica Staszica składał się wówczas z nieruchomości uregulowanych w księgach wieczystych:
a) Lublin nr 1083 o powierzchni 15126,25 łokci kwadratowych
b) Lublin nr 958 o powierzchni 7217 łokci kwadratowych

W 1949 roku, na podstawie Uchwały Rady Ministrów o zakładach społecznych służby zdrowia, gmina miasta Lublin przejęła nieodpłatnie na własność majątek ruchomy oraz nieruchomości użytkowane dotychczas na potrzeby szpitala.

Postanowieniem z 21 stycznia 1950 roku Wojewoda Lubelski zarządził zmianę nazwy szpitala na Miejski Szpital Dziecięcy w Lublinie.

Na podstawie dekretu z 24 kwietnia 1952 roku o zniesieniu fundacji (Dz.U. Nr 25, poz. 172), majątek ruchomy i nieruchomy szpitala dziecięcego przeszedł na własność Skarbu Państwa.

Przed 1954 rokiem Miejski Szpital Dziecięcy został przekształcony w Wojewódzki Szpital Specjalistyczny Dziecięcy im. J. Brudzińskiego, a w lutym 1954 roku na Państwowy Szpital Kliniczny nr 3 w Lublinie.

Minister Zdrowia i Opieki Społecznej, zarządzeniem z 4 sierpnia 1970 roku zniósł PSK nr 3, a jego majątek przekazał na rzecz Instytutu Pediatrii Akademii Medycznej w Lublinie.

1 lipca 1974 roku nastąpiła integracja organizacyjna Instytutu Pediatrii z Państwowym Szpitalem Klinicznym w Lublinie.

ArchitektBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Józef Dziekoński

Data budowy, przebudowyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1908 – budowa szpitala;
1931 – remont;
po 1944 – rozbudowa obiektu;
2005 – remont dachu i poddasza;
2006 – remont elewacji.

StylBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Elementy zdobnicze odpowiadały popularnej w tym czasie Art Nouveau. Nurt, zwany w Polsce secesją, uważany był za kierunek awangardowy. Secesja w założeniu zrywała bowiem z powielaniem sztuki wieków minionych. Miała także obejmować wszystkie dziedziny życia, a przez to uczynić je pięknym. Głównym zaś jej elementem, niemal cechą sztandarową była pojawiająca się niemal wszędzie giętka, falista, często splątana linia. Występowała w grubych konturach, zamieniała się w łodygi roślin, formułowała kształt łuków i gzymsów.

Dekoracja secesyjna budynku skupia się na wysokości budynku wieńczącego i bezpośrednio pod nim. W partiach ryzalitów płaszczyzny dachów na styku ze ścianami zostały finezyjnie sfalowane. W elewacji powstały dzięki temu zamknięte odcinkowo, niewielkie płyciny. Opleciono je misternie powyginaną, bujną wicią roślinną.

Rzut budynkuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Szpital Dziecięcy im. Vetterów w Lublinie. Rzut parteru

WymiaryBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Powierzchnia zabudowy: 504,4 m kw.
Kubatura I piętra: 2244,60 m sześc.
Powierzchnia użytkowa: 331,65 m kw.

Materiały i technikiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Obiekt dwukondygnacyjny, podpiwniczony, założony na rzucie wydłużonego prostokąta z obustronnymi ryzalitami bocznymi i środkowym na osi. Układ wnętrz dwutraktowy, symetryczny, komunikacja dwubiegową klatką schodową – poprzedzoną sienią – w tylnym trakcie środkowego ryzalitu. Posiada poddasze użytkowe. Budynek murowany z cegły ceramicznej pełnej, ze stropami ceramicznymi na belkach stalowych typu Klein.

Więźba dachowa drewniana krokwiowa, dach dwuspadowy nad główną bryłą budynku, łamany nad ryzalitami bocznymi oraz trójpołaciowy nad środkowym ryzalitem. Całość pokryta dachówką karpiówką podwójną.

Schody żelbetowe płytowe, dwubiegowe z wykończeniem lastrikowym. Balustrada metalowa, prosta. Balkony od podwórza na belkach stalowych.

Stolarka okienna i drzwiowa drewniana.

OpisBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Budynek usytuowany w bloku zabudowy zwartej ulicy Staszica, od północnego-wschodu połączony z zabudowaniami szpitalnymi, od północy parterową przybudówką przyległą do budynku posesji Staszica 9. Fasada od ulicy Staszica cofnięta w głąb działki. Na tyłach prostokątne wewnętrzne podwórze, dostępne z klatki schodowej.

Elewacja frontowa – dziewięcioosiowa, dwukondygnacyjna, na cokole podwójnym zakończonym skromnym gzymsem.

Ryzality boczne dwuosiowe, ujęte po bokach lizenami. Dwie osie okien przedzielone w pionie pasem tynku dochodzącego do ozdobionego pasa profilowanego, ząbkowanego gzymsu nad oknami drugiej kondygnacji, obiegającego front na całej długości. Nad nim wprowadzone fragmenty lizen, pomiędzy którymi znajduje się kartusz ograniczony po obrzeżach bogatym ornamentem małżowinowo-chrząstkowym, girlandami i liściem akantu, pośrodku daty 1908 i 1910. Całość jest zwieńczona mocno uwypuklonym gzymsem w formie wygiętego ku górze łuku.

Podobnym łukiem przybierającym formę gierowanego gzymsu zwieńczony jest otwór drzwiowy ryzalitu środkowego, flankowany po bokach kolumnami o jońskich głowicach, wspierających fragmenty szczątkowego belkowania. Otwór drzwiowy z półkolistym naświetleniem, ujęty podwójnym pasem wypukłego tynku.

Okna ościeżnicowe, sześciodzielne, dwuskrzydłowe, skrzydła dwukwaterowe, z dwuskrzydłowymi czterodzielnymi nadślemionami. Jedynie okno drugiej kondygnacji ryzalitu środkowego jest podwójne z nadślemieniem równym wymiarami pozostałej części okna.

W obrębie parteru otwory okienne w płaskich profilowanych obramieniach ze zwornikiem w górnej partii, na piętrze z bardziej bogatą potraktowaną formą podokiennika i ryciną powyżej ząbkowanego gzymsu – w korpusie głównym.

Od północy przybudówka z drzwiami nawiązującymi formą do drzwi głównych frontu ryzalitu środkowego oraz boniowanym fragmentem ściany, z boniami wyprofilowanymi z tynku.

Elewacja tylna – jednoosiowa (dodatkowe dwie osie w korpusie głównym, w stosunku do frontowej). Ryzality boczne potraktowano podobnie jak od frontu. Pomiędzy ryzalitami, na całej długości wysokości piętra, tarasy balkonowe z wybrzuszoną ozdobną balustradą. Ryzalit środkowy jednoosiowy, z dwuskrzydłowymi drzwiami w parterze, wydłużonym prostokątnym i kwadratowym powyżej – otworem okiennym doświetlającym klatkę schodową. Ząbkowany gzyms od frontu, w elewacji tylnej zastępuje prosta opaska w tynku. Obramienia okien analogiczne jak w elewacji frontowej.

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Fragment artykułu doktorantki KUL-u mgr Hanny Bieniaszkiewicz Śmiałe rozwiązania architektoniczne w lubelskim szpitalu dziecięcym w roku 1911, „Alma Mater" 2004, nr 3 (52).
Wacław Jasiński, opis szpitala dla dzieci, „Kalendarz Lubelski” 1912, s. 20.
„Zabytki architektury i budownictwa w Polsce", t. 22, woj. lubelskie, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, 1995.
Z. Skałecki, Projekt budowlany modernizacji – detale, 1999.
J. Bagiełło i J. Fronczyk, Projekt budowlano-wykonawczy remontu elewacji budynku, 2000.
T. Piech, Projekt technologiczny adaptacji pomieszczeń dla potrzeb Katedry Stomatologii Wieku Rozwojowego, 1996.
C. Kupidura i D. Borkowska, projekt techniczny kolorystyki elewacji, 1997.
A. Lakutowicz i D. Kopciowski, Rozpoznanie historyczne i wytyczne konserwatorskie, 1993.
Serwis fotograficzny (stan przed remontem), 1997.