Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Lubelski Lipiec '80 – strajki w Lublinie

Od 9 do 24 lipca w Lublinie strajkowało około 90 zakładów pracy. Pierwszy udokumentowany protest rozpoczął się w Fabryce Maszyn Rolniczych „Agromet”. Sukces strajków w dużych zakładach pracy, takich jak FSC i LZNS w Lublinie oraz WSK w Świdniku, motywował pracowników mniejszych zakładów do przyłączenia się do akcji. Dominowały postulaty płacowo-cenowe: podwyżki wynagrodzeń, obniżki cen na produkty spożywcze, a także socjalne, dotyczące poprawy warunków pracy.

Apel do mieszkańców Lublina rozplakatowany w lipcu 1980 roku
Apel do mieszkańców Lublina rozplakatowany w lipcu 1980 roku (Autor: Trembecki, Jan (1934-2017))

Spis treści

[RozwińZwiń]

Kalendarium strajków w LublinieBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

9–14 lipca – strajk w Fabryce Maszyn Rolniczych „Agromet”Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Protest rozpoczęło 70 pracowników Wydziału Narzędziowego Zakłady „A”. 10 lipca pracy nie podjęło 1200 osób. Postulaty miały charakter płacowy, dotyczyły podwyżki wynagrodzeń i utrzymania dotychczasowych cen artykułów mięsnych. Protest zakończył się 14 lipca obietnicą ze strony dyrekcji spełnienia większości postulatów.

10 lipca – strajk w Zakładach Naprawczo-Produkcyjnych Mechanizacji RolnictwaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Jednodniowy protest zapoczątkowany przez 50 pracowników pierwszej zmiany. Postulaty dotyczyły podwyżki płac, poprawy zaopatrzenia w artykuły żywnościowe, przywrócenia dawnych cen detalicznych, likwidacji sklepów komercyjnych, poprawy warunków socjalnych. Pracownicy drugiej zmiany podjęli pracę po złożeniu przez dyrekcję obietnicy spotkania z załogą w następnym dniu.

11–14 lipca – strajk w Autoryzowanej Stacji Obsługi „Polmozbyt”Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

11, 12 i 14 lipca strajkowały stacje obsługi „Polmozbyt” przy ulicy Wojciechowskiej i na Majdanku. 12 lipca pracy odmówiła połowa pracowników pierwszej i drugiej zmiany. Pracownicy zgłosili postulaty płacowe, obniżki cen artykułów spożywczych oraz postulaty socjalne. Obietnica podwyżek złożona przez dyrektora zakończyła strajk. Według nieoficjalnych informacji pracownicy Polmozbytu przerywali pracę już 8 i 9 lipca.

12, 14 lipca – strajk w Lubelskich Zakładach MięsnychBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

11 lipca pracownicy zakładu przedłożyli dyrekcji postulat 20 proc. podwyżki płac, stawiając ultimatum, że w razie jego niespełnienia nastąpią przerwy w pracy. Każdego dnia strajkowało około 420 pracowników. Obietnica podwyżki złożona przez dyrekcję zatrzymała strajk.

12, 14 lipca – strajk w Lubelskich Fabrykach WagBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

11 lipca w fabryce panowała napięta atmosfera. Aby zapobiec strajkowi dyrekcja zorganizowała spotkanie z aktywem partyjno-związkowym i gospodarczym. Strajk rozpoczął się dzień później. Jako pierwsi zaprotestowali pracownicy Zakładu nr 3 na ulicy Krochmalnej w Lublinie, gdzie o godzinie 7. stanął Wydział Pras, a do 8. przestały pracować Dział Mechaniczny, Galwanizernia, Narzędziownia, Rozdzielnie i OBR-Mechanika. Przywódcą strajku został przewodniczący Rady Oddziałowej Związku Zawodowego Metalowców Seweryn Krochmalski. O godzinie 11. w zakładzie pojawił się prezydent Lublina Longin Zieliński. Negocjacje z pracownikami odbywały się na terenie narzędziowni. 14 lipca pracownicy powrócili do pracy.

14 lipca – strajk w Lubelskich Zakładach DrobiarskichBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Protest 200 pracowników zakończył się obietnicą podwyżki płac.

14, 18–19 lipca – strajk Miejskiego Przedsiębiorstwa OczyszczaniaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Do pracy nie przystąpili kierowcy i ładowacze z wydziału usług sanitarnych, około 150 osób. Na ręce dyrekcji złożono petycję zawierającą cztery postulaty: podwyżki zarobków o 50 proc., poprawy zaopatrzenia rynku w artykuły mięsne, poprawy warunków socjalnych oraz niewyciągania konsekwencji w stosunku do osób biorących udział w strajku.

15–19 lipca – strajk Lubelskiego Przedsiębiorstwo Budownictwa PrzemysłowegoBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

17 lipca strajkowało 760 pracowników z bazy sprzętu i maszyn, a także tych, którzy byli zatrudnieni na budowach Odlewni Żeliwa FSC, kopalni „Bogdanka” i osiedla mieszkaniowego Czechów. Pracownicy żądali poprawy warunków socjalno-bytowych oraz lepszego zaopatrzenia sklepów.

16–21 lipca – strajk Spółdzielni Transportu Wiejskiego w LublinieBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

900 strajkujących kierowców zgłosiło żądania podwyżki pensji o 1000 złotych miesięcznie, wolnych sobót i poprawy warunków socjalnych. Strajk STW i PTHW (zobacz poniżej) sparaliżował zaopatrzenie miasta w artykuły spożywcze, głównie mleko i produkty mleczarskie. Nie przerwano dostaw do żłobków i przedszkoli. Dyrekcja spółdzielni, tłumacząc się awarią, ściągnęła kierowców z Warszawy i Kielc. Przebrani w cywilne ubrania funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej również zostali zaangażowani w rozwożenie mleka. Pracownicy otrzymali wzrost stawki godzinowej o 28,50 złotych za godzinę.

18 lipca – strajk Miejskiego Przedsiębiorstwa KomunikacyjnegoBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Pracę przerwało 500 osób, głównie kierowców. W efekcie do większości zakładów pracy nie dotarli ich pracownicy. Strajk zakończono po wywalczeniu podwyżki.

Pozostałe zakładyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W Lublinie w poszczególnych dniach strajkowały następujące zakłady pracy:

11–12, 14 lipca – Lubelskie Zakłady Przemysłu Skórzanego;

15 lipca – Lubelskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Mieszkaniowego;

15 lipca – Fabryka Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego „Spomasz” (300 osób);

15 lipca – Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „Lubgal” (około 300 osób);

15–17 lipca – Lubelskie Zakłady Farmaceutyczne „Polfa”;

15–16 lipca – Przedsiębiorstwo Budowy Pieców Przemysłowych „Piecobudowa”;

15–16 lipca – Przedsiębiorstwo Sprzętu i Transportu Wodno-Melioracyjnego;

15–16 lipca – Lubelskie Zakłady Piwowarskie;

15–16 lipca – Baza Sprzętu i Transportu Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego;

15–16 lipca – Zakłady Remontowe Energetyki;

15–17 lipca – Lubelskie Przedsiębiorstwo Instalacji Sanitarnych;

15–16 lipca – Młyn nr 5;

16 lipca – Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji;

16 lipca – Wojewódzka Kolumna Transportu Sanitarnego;

16 lipca – Elektrociepłownia;

16–17 lipca – Zakład Transportu Energetyki;

16–17 lipca – Spółdzielnia Pracy „Spoina”;

16–19 lipca – Przedsiębiorstwo Elektryfikacji Rolnictwa;

16–17 lipca – „Transbud” Oddział w Lublinie;

16–17 lipca – Lubelskie Zakłady Zielarskie „Herbapol”;

16–17 lipca – Zakłady Przemysłu Motoryzacyjnego „Elektromot”;

16–17 lipca – „Cefarm”;

16–18 lipca – Przedsiębiorstwo Transportowe Handlu Wewnętrznego;

17–19 lipca – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego;

17–18 lipca – Przedsiębiorstwo Produkcji Betonów;

17–19 lipca – Lubelskie Przedsiębiorstwo Instalacji Przemysłowych (około 300 osób);

17 lipca – Okręgowe Warsztaty Poczt i Telekomunikacji (130 osób);

17 lipca – zakład remontowo-budowlany Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców „Społem” (50 osób);

17–19, 23 lipca – Lubelskie Przedsiębiorstwo Elementów Budowlanych (110 osób);

17–19, 23 lipca – Komunalne Przedsiębiorstwo Robót Instalacyjnych (250 osób);

17–19, 21 lipca – Przedsiębiorstwo Spedycji Krajowej, Ekspedycja Rejonowa (40 osób);

17–19 lipca – Spółdzielnia Zabawkarska „Bajka”;

17–18 lipca – „Centrostal” Lublin;

17 lipca – Spółdzielnia Pracy „Współpraca”;

17, 21 lipca – stacje obsługi oddziałów PKS Lublin;

17 lipca – Lubelskie Przedsiębiorstwo Budowlane – Zakład Transportu;

17 lipca – PRBPM „Techma”;

17 lipca – Zakład Mleczarski;

17 lipca – PKS Oddział III – spedycja;

17–18 lipca – Spółdzielnia Pracy Galanterii Skórzanej „Asko” Lublin;

17 lipca – Lubelskie Zakłady Przemysłu Skórzanego – Zakład Kaletniczy;

17–18 lipca – Wytwórnia Urządzeń Komunalnych „WUKO”;

17–19, 23 lipca – Zakład Transportu i Maszyn Drogowych;

17–19 lipca – Elektromontaż Lublin;

17–18 lipca – Komunalne Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjno-Drogowych;

17–18 lipca – Lubelskie Przedsiębiorstwo Instalacji Elektrycznych;

17–18 lipca – Komunalne Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane nr 2;

17–19, 23 lipca – Kombinat Budowlany;

17–18 lipca – Zakład Przemysłu Motoryzacyjnego;

17–18 lipca – Lubelskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej – Zakład Transportu;

17–19, 23 lipca – Komunalne Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych;

18–19, 21 lipca – Zakład Remontowy Przemysłu Mleczarskiego;

18 lipca – dwa młyny Państwowego Zakładu Zbożowe;

18–19 lipca – „Prefabet”;

18 lipca – Centrala Chemiczna;

18–19 lipca – baza Przedsiębiorstwa Konserwacji Zabytków;

18 lipca – pogotowie gazowe i służby obsługi Miejskiego Zakładu Gazowniczego;

18 lipca – pracownicy transportu Okręgowego Przedsiębiorstwa Surowców Wtórnych;

18 lipca – zakład transportu Lubelskiego Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych;

18–19, 23 lipca – Przedsiębiorstwo Zaopatrzenia Rolnictwa w Wodę „Wodrol”;

18 lipca – Centrala Materiałów Budowlanych;

18 lipca – Zakład Chemiczny „Permedia”;

18 lipca – Zakład Transportu Mięsnego;

18–19, 21 lipca – Lubelskie Przedsiębiorstwo Handlu Sprzętem Rolniczym „Agroma”;

18 lipca – Zakłady Kuśnierskie Lublin;

18 lipca – CPN Lublin – Rozdzielnia;

18–19, 21, 23 lipca – Drzewno-Chemiczna Spółdzielnia Inwalidów;

18–23 lipca – Spółdzielnia Pracy Inwalidów Niewidomych;

18–19 lipca – Cukrownia;

18–19 lipca – Wojewódzki Zakład Doskonalenia Zawodowego;

18–19 lipca – Miejski Zarząd Dróg i Mostów;

18–19 lipca – Zakłady Meblarskie Spółdzielni Pracy;

18 lipca – konserwatorzy czterech administracji w Miejskim Zarządzie Budynków Mieszkalnych;

18–19, 21, 23 lipca – Zakład Odczynników Chemicznych;

18–9 lipca – Spółdzielnia Pracy „Permedia”;

19, 21 lipca – Przedsiębiorstwo Transportowo-Sprzętowe Łączności nr 6;

19 i 23 lipca – baza Zakładu Transportu „Elbud”;

21 lipca – Przedsiębiorstwo „Supon”;

23 lipca – Przedsiębiorstwo Elektryfikacji i Technicznej Obsługi Rolnictwa „Eltor”.

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

  • Dąbrowski M., Lubelski Lipiec 1980, Lublin 2006.
  • Dąbrowski M., NSZZ Solidarność Region Środkowo-Wschodni w latach 1980–1981, Lublin 2014.