Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Rzeczpospolita Babińska

Już Dawid powiedział przecież, że każdy człowiek kłamca (omni homo mendax),
a wszak kłamstwo jest fundamentem i istotą Rzeczpospolitej Babińskiej,
mieści więc w sobie i Daryuszów i Aleksandrów i świat cały.

Piotr Kaszowski

Spis treści

[RozwińZwiń]

Rzeczpospolita Babińska została powołana w połowie lat sześćdziesiątych XVI wieku przez Stanisława Pszonkę oraz Piotra Kaszowskiego, dwóch szlachciców pochodzących z ziemi lubelskiej. Ideą jej założycieli było stworzenie karykaturalnego obrazu państwa, swoistej parodii życia społeczno-obyczajowego.

Dzięki tradycji przekazywanej w rodzinnym domu Pszonków, Rzeczpospolita Babińska przetrwała ponad sto lat. W tym czasie zmieniały się realia polityczno-społeczne w całym kraju, zmieniał się również charakter i mentalność towarzyszy babińskich biesiad.

Dzieje „państewka Pszonków” można podzielić na trzy okresy: czas wpływów reformacji i humanizmu, okres przejściowy – coraz bardziej skoncentrowany na polskiej kulturze szlacheckiej – i wreszcie trzeci etap w dziejach Babina, przypadający na czasy panowania Wacława Zamoyskiego i Adama Pszonki, który zdominowała kultura baroku i sarmatyzmu.

Rzeczpospolita Babińska była tworem reformacji i kultury szlacheckiej, głoszącym ideały wolności, walki o egzekucję praw, reformę państwa i Kościoła. Nie bez przypadku „karykaturalne państewko” powstało właśnie w pobliżu Bełżyc i Lublina. W połowie XVI wieku obydwa ośrodki były nie tylko ważnymi centrami handlowymi, do których zjeżdżała w interesach liczna szlachta. W Bełżycach koncentrowało się również życie lokalnych różnowierców: kalwinów i braci polskich.

Rzeczpospolita Babińska wywołała wiele kontrowersji wśród ówczesnych i przyszłych pokoleń. Pod koniec XIX wieku nasiliła się ostra dyskusja na temat znaczenia, jakie pełniła w polskiej kulturze XVI i XVII wieku. Niektórzy chcieli w niej widzieć klub towarzyski, którego celem było umoralnianie ówczesnego społeczeństwa polskiego, inni dostrzegali w tym tworze wybryk lekkoduchów, skłonnych do swawoli i pijaństwa szlachciców. Trudno oprzeć się wrażeniu, że w obydwu wizjach jest wiele racji. Niezależnie od tych dyskusji eksperyment rodziny Pszonków zasługuje na szczególną uwagę z kilku powodów. Po pierwsze – jest ważnym pomnikiem polskiej kultury szlacheckiej, po drugie – był pierwszą próbą budowania klubu szlacheckiego, funkcjonującego niezależnie od dworów: królewskiego i magnackiego, a wreszcie jest istotnym fragmentem dziejów lubelskiej reformacji.

 

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

K. Bartoszewicz, Rzeczpospolita Babińska, Lwów 1902.
A. Brückner, Encyklopedia staropolska, t.1, Warszawa 1939.
A. Bystrzyca, „Musiał to w Babinie słyszeć...”, „Forum Polonijne”, 2006, nr 1.
T. Chabros, Z tradycji Lubelszczyzny. Babińskie facecje, „Życie Lubelskie”, 1956, z. 6, nr 4.
Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, t. 1, Wiedza Powszechna, Warszawa 1985.
S. Jadczak, Bełżyce. Monografia miasta i gminy, Stowarzyszenie Rozwoju Ziemi Bełżyckiej, Bełżyce 2002.
W. Łoziński, Życie polskie w dawnych wiekach, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1969.
A. Kuś, Rzeczpospolita babińska, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, t. 47, PWN, Warszawa 2003.
J. Rakusa-Suszczewski, Parodia Rzeczpospolitej, 2003, nr 41.
J. Tazbir, Rzeczpospolita babińska, „Tygodnik Powszechny” 2007, nr 51/52.
J. Tazbir, Rzeczpospolita babińska w legendzie, „Przegląd Humanistyczny”, 1972, nr 3 (90).
S. Tworek, W okresie reformacji i renesansu, [w:] A. Aleksandrowicz i inni [red.], Z przeszłości kulturalnej Lubelszczyzny, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1978.
S. Tworek, W kręgu sporów o „Rzeczpospolitą Babińską”, „Rocznik Lubelski”, t. 15, 1972 [druk: 1973].