Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Rynek 9 w Lublinie

Kamienica Pod Lwami przy ulicy Rynek 9 swoją nazwę przyjęła od rzeźbionych lwów na skrajnych rogach gzymsu. Pierwsze wzmianki na temat budynku pojawiły się w 1521 roku.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica przy ulicy Rynek 9 – Złota 1 zwana potocznie kamienicą Pod Lwami jest budynkiem narożnym usytuowanym na wschodniej pierzei Rynku Starego Miasta. Od południa graniczy z kamienicą Rynek 10. Oprócz głównego budynku w skład posesji wchodzą dwie oficyny.
 
 
Dawny numer policyjny: brak
Numer hipoteczny: 920
Numer przed 1939: Rynek 9 / Złota 1
Numer po 1944: Złota 1
Numer obecny: Złota 1
 
Kamienica Rynek 9Kamienica Rynek 9 na mapie Lublina z 1928 roku
Kamienica Rynek 9Kamienica Rynek 9 na panoramie Lublina z lat 30-tych XX wieku
 

Funkcje

Obecnie [2012 – red.] na parterze budynku znajduje się restauracja „Mandragora”.

Historia

Po raz pierwszy w źródłach kamienica pojawiła się w 1521 roku, w akcie darowizny domu murowanego, który Jerzy Organista (ówczesny właściciel) przekazywał swojej żonie, Marcie. Marta dopiero w roku 1544 odsprzedała budynek Wieńczysławowi Kuśnierzowi, rajcy lubelskiemu. Nowy właściciel wpadł jednak w długi i wkrótce po jego śmierci zgłosiło się kilku pretendentów do posiadania nieruchomości. Doszło do sporu, który ostatecznie został rozstrzygnięty dopiero przez sąd królewski. Na mocy wyroku sądowego dom został przekazany Jakubowi Sokołowskiemu. Po śmierci Jakuba, a później również jego małżonki Reginy, całość budynku dostała się w ręce spadkobierców, z których drugi mąż Reginy, Jan Rimar, złączył w swoim posiadaniu całość, by następnie odsprzedać ją Gabrielowi Zaborowskiemu. Wielki pożar z 1575 roku nie obszedł się łaskawie z kamienicą, która – bardzo nadwątlona – groziła zawaleniem. Przeprowadzenie remontu utrudniały konflikty wybuchające pomiędzy właścicielami kamienicy: Rudigierem Sacellim oraz Stanisławem Kotkowskim. W 1582 roku budynek kupił Piotr Cholewa wraz z żoną Anną. Wiadomo, że wówczas był on już dwupiętrowy oraz posiadał murowaną oficynę. Sprawa dziedziczenia kamienicy przez spadkobierców właścicieli nie okazała się taka prosta. Oparła się o sąd Rady Miejskiej, który przekazał część kamienicy podkomorzemu chełmskiemu Pawłowi Orzechowskiemu. Swoją część następcy Cholewów przekazali zakonowi dominikanów, w którego posiadaniu budynek znajdował się do lat dwudziestych XVII wieku. Wówczas majątek odkupił Adam Przytycki oraz jego żona Katarzyna. Po śmierci małżeństwa Przytyckich dom przeszedł na własność ich spadkobierców. Najbliższe dwa wieki obfitowały w częste zmiany właścicieli budynku. Po rodzinie Przytyckich kolejnymi posiadaczami zostali Cieszkowscy. Od nich zaś odkupił budynek Jan Reklowski. Następnie przeszedł on w ręce rodzin Henrici i Sztolcz. Wśród ciekawszych właścicieli obiektu możemy odnaleźć Karola hrabiego Campo del Scypio, który zakupił go w 1803 roku, zaś sprzedał już rok później. Dwadzieścia lat później budynek nabył Józef Potocki i w rękach rodziny Potockich pozostał aż do roku 1850.
Do początku XX wieku znów odnotowuje się częste zmiany właścicieli. Przed II wojną światową kamienica znajdowała się w posiadaniu Ludwika Księżyckiego, który nabył ją w 1914 roku. Nowy właściciel udostępniał salon na pierwszym piętrze na spotkania literatów. W czasie II wojny światowej kamienica została częściowo uszkodzona. Większe prace konserwatorskie przypadły na rok 1954. Odnowiono elewacje kamienicy i przynależnej do niej oficyny. Wykonano również zaprojektowaną przez Helenę i Lecha Grześkiewiczów dekorację sgraffitową. W roku 1999 nastąpiła rekonstrukcja kamiennego portalu wejściowego od strony rynku, zamurowanego w połowie XIX wieku na podstawie projektu Budowniczego Lubelskiego Jakuba Hempla. W 2001 roku przeprowadzono remont parteru w celu przystosowania go na użytek kawiarni.

 

Kalendarium

1521 – właściciel domu, Jan Organista przekazuje go jako darowiznę swojej żonie Marcie;
1544 – kamienicę kupuje Wieńczysław Kuśnierz, rajca lubelski;
1550 – spór o dziedziczenie kamienicy rozstrzyga sąd królewski, przekazując ją Jakubowi Sokołowskiemu;
1570 – kamienicę nabywa Gabriel Zaborowski;
1575 – wielki pożar Lublina rujnuje wiele budynków Starego Miasta, w tym omawianą kamienicę;
1582 – nowym właścicielem budynku zostaje Antoni Cholewa;
1599 – na mocy wyroku sądu Rady Miejskiej część budynku zostaje przekazana podkomorzemu chełmskiemu Pawłowi Orzechowskiemu;
1601 – spadkobiercy Cholewów przekazują pozostałą część lubelskiemu zakonowi dominikanów;
1621 – majątek odkupuje Adam Przytycki;
1638 – nowymi właścicielami zostaje rodzina Cieszkowskich;
1803 – kamienicę nabywa hrabia Karol Campo del Scypio;
1824 – własność przechodzi w ręce Józefa Potockiego;
1914 – kamienicę kupuje Ludwik Księżycki;
1939 – budynek zostaje częściowo zniszczony w czasie nalotów;
1954 – przeprowadzenie remontu elewacji;
1994 – rozpoczęcie prac nad rekonstrukcją portalu wejściowego;
1999 – rekonstrukcja portalu wejściowego;
2001 – remont pomieszczeń znajdujących się na parterze.

Architekt

Nieznany

Styl

Kamienica renesansowa odbudowana w stylu klasycyzującym.

Opis budynku

 

Kamienica jest budynkiem narożnym, dwupiętrowym, przykrytym dachem dwuspadowym. Posiada dwie kondygnacje piwnic.
Elewacja frontowa posiada trzy kondygnacje, jest trójosiowa w części parteru, na wyższych piętrach czteroosiowa. Parter jest oskarpowany, wyraźnie wysunięty względem pozostałej części budynku. Oddzielony gzymsem przykrytym dachówką. Na dwu skrajnych rogach gzymsu znajdują się rzeźby przedstawiające lwy, od których kamienica przyjęła swoją zwyczajową nazwę. Wejście do budynku zdobi wczesnorenesansowy portal dostępny po dwustopniowych schodach. Okna prostokątne, pozbawione dekoracji, rozmieszczone symetrycznie względem drzwi. Otwory okienne drugiej kondygnacji, spośród których jeden został zamurowany, również są prostokątne, przyozdobione opaskami oraz gzymsami nadokiennymi. Na szerokości środkowych osi, pod oknami znajduje się ganek. Na drugim piętrze układ okien jest analogiczny. Dekoracja jest skromniejsza, pozbawiona gzymsów. Lico elewacji na wyższych kondygnacjach ozdobione jest dekoracją sgraffitową znajdującą się w dużym stopniu zniszczenia. Całość zwieńczona jest mocno profilowanym gzymsem koronującym, pod którym przebiega pas dekoracji sgraffitowej.
Elewacja boczna (od ulicy Złotej) również jest trzykondygnacyjna, czteroosiowa. W części parteru oskarpowana. Poszczególne kondygnacje oddzielone są gzymsami. Otwory okienne są prostokątne część z nich została zamurowana. Na parterze pozbawione są dekoracji, na wyższych piętrach otoczone opaskami.
Elewacja tylna jest trzykondygnacyjna, dwuosiowa, pozbawiona dekoracji. Najwyższe kondygnacje otoczone są gankami.

 

Kamienica Rynek 9Kamienica Rynek 9 - dodatkowe dane techniczne

 

Wnętrze

Na parterze panuje układ trójdzielny, wielotraktowy, przystosowany na potrzeby funkcjonującego tam lokalu gastronomicznego.
Na pierwszym piętrze panuje układ dwudzielny. W osi południowej można wydzielić trzy trakty, zaś w północnej dwa. Drugie piętro posiada układ analogiczny, różniący się wprowadzeniem nowych ścianek działowych.

 

 
Opracowała: Anna Malik
Redakcja: Monika Śliwińska

Materiały ikonograficzne

 

Fotografie przedwojenne

Rynek 9, kamienica pod Lwami, zdjęcie z albumu „Zdjęcia z robót konserwatorskich Starego Miasta prowadzonych przez Wydział Budownictwa Zarządu Miasta w roku 1938-1939”, wlasność: Miejski Konserwator Zabytków w Lublinie

 

Rysunki, grafika, malarstwo

Rynek 9, autor: Czesław Doria-Dernałowicz, 1936 r., własność rodziny, w depozycie Biblioteki Głównej Politechniki Lubelskiej

 

Literatura

Karta ewidencyjna zabytków, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 305.
Kopciowski D., Portal w Rynku 9 na Starym Mieście w Lublinie, „Wiadomości Konserwatorskie Województwa Lubelskiego” 2000, nr 2, s. 217–221.
Mińska E., Kamienica Rynek 9/Złota 1. Dokumentacja naukowo-historyczna przygotowana na zlecenie Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w Lublinie, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 694,
Lublin 1980.

Powiązane artykuły

Powiązane miejsca

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe