Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Rynek 5 w Lublinie

Pierwsza wzmianka na temat budynku pod adresem Rynek 5 pojawiła się w 1547 roku. Od 1728 roku kamienica należała do wojewody kijowskiego i wołyńskiego, Franciszka Salezego Potockiego.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica Rynek 5 jest budynkiem narożnym, pomiędzy ulicami Rynek i Rybną. Od zachodu sąsiaduje z kamienicą Rynek 4.
 
 
Dawny numer policyjny: brak
Numer hipoteczny: 4
Numer przed 1939: Rynek 5
Numer po 1944: Rynek 5
Numer obecny: Rynek 5
 
Kamienica Rynek 5Kamienica Rynek 5 na mapie Lublina z 1928 roku
Kamienica Rynek 5Kamienica Rynek 5 na panoramie Lublina z lat 30-tych XX wieku
 

Funkcje

Obecnie [2012 – red.] na parterze kamienicy znajduje się restauracja o nazwie „Petit Cafe” oraz sklep z artykułami spożywczymi.

Historia

 

Obiekt powstał najprawdopodobniej jeszcze w XV wieku, jednak pierwsza wzmianka na jego temat pojawiła się w 1547 roku. Istniejący tutaj dom murowany należał do rajcy miejskiego Macieja Zessa. Po bezpotomnej śmierci Macieja własność przeszła w ręce jego siostrzenicy Barbary Wiączkówny. Po wielkim pożarze z roku 1575, tak jak wiele innych staromiejskich obiektów, kamienica została uszkodzona, jednakże zostały przeprowadzone prace remontowe obejmujące między innymi znaczną rozbudowę. Na początku wieku XVII kamienicę nabył Sebastian Konopnica, rajca lubelski. W rękach rodziny Konopniców pozostała do 1637 roku, kiedy to została odkupiona przez Pawła Iwaszkiewicza. Do lat dwudziestych XVIII wieku kamienica wielokrotnie zmieniała właścicieli. Należała między innymi do rodziny Iwaszkiewiczów, Bargielów oraz Zagrzewskich. W 1728 roku obiekt należał już do nowego właściciela. Był nim wojewoda kijowski i wołyński, krajczy wielki koronny Franciszek Salezy Potocki. Jednak już kilkadziesiąt lat później kamienica została ponownie sprzedana i znów doszło do znacznego rozdrobnienia własności. Dopiero na początku XIX wieku nieruchomość na dłuższy czas dostała się w ręce rodziny Drewnowskich. Nowy właściciel, Kacper Drewnowski czynił ponadto starania o przyłączenie do niej budynków Rybna 65 oraz 66. Podczas przebudowy obiektu elewacja została ozdobiona klasycystyczną dekoracją. Kolejnymi właścicielami została rodzina Makowskich, w których posiadaniu budynek pozostawał do 1917 roku. Wówczas ponownie (wraz z przyległymi budynkami Rybna 65 oraz 66) wystawiono go na licytację. Rok później nabył ją Kelman Icek Goldszmidt i pozostał jej właścicielem aż do wybuchu wojny. Jeszcze w roku 1938 kamienica została poddana rozległym pracom konserwatorskim. W czasie II wojny światowej los obszedł się z nią łaskawie, ponieważ nie uległa znacznemu uszkodzeniu. W 1946 roku o jej odzyskanie ubiegała się bratanica przedwojennego właściciela, Gołda Bergman. Jej starania zostały uwieńczone sukcesem. Jednak jeszcze w tym samym roku odsprzedała spadek nowym właścicielom.

 

 

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku (1940 rok) [Inspekcja budowlana, sygn. 4737]

 

Ogólna ilość mieszkańców Mężczyzn Kobiet

Dzieci do lat 6
włącznie

Dzieci od 7-18 lat
włącznie
Uwagi

Chrześcijan - 39

Żydów -126

49 70 28 48  

 

Kalendarium

1547 – murowany budynek należy do rodziny Zessów;
1574 – przejęcie własności przez Anastazję, wdowę po Macieju Zessie;
1575 – przekazanie przez Anastazję własności Barbarze Wiączkównie;
1595 – kamienica należy do Jana Kupcowicza, ławnika lubelskiego;
1605 – kamienicę nabywa Sebastian Konopnica;
1637 – odkupienie obiektu przez Pawła Iwaszkiewicza;
1728 – kamienica należy do krajczego koronnego Franciszka Salezego Potockiego;
1808 – kamienica zostaje wylicytowana przez Kacpra i Ewę Drewnowskich;
1828 – przyłączenie do kamienicy Rynek 5, nieruchomości Rybna 65 i 66;
1845 – odkupienie kamienicy przez Julię z Rodakiewiczów Makowską;
1917 – ponowna licytacja obiektu;
1918 – kamienica zostaje nabyta przez Kelmana Icka Goldszmidta;
1946 – przejęcie własności przez spadkobierczynię Goldszmidta, Gołdę Bergman. W tym samym roku Bergman odsprzedaje kamienicę nowym właścicielom (Stanisław Kieszko, Ludwik Płatek, Franciszek Marczak);
1954 – remont elewacji budynku;
1968 – generalny remont kamienicy;
2000 – odnowienie pokrycia dachu budynku.

Architekt

Nieznany

Styl

Kamienica renesansowa przebudowana w stylu klasycyzującym.

Opis budynku

Dawna kamienica Rynek 5 była połączeniem trzech obiektów (Rynek 5, Rybna 65, 66). Obecnie dołączone w XIX wieku budynki istnieją jako oddzielny obiekt scalony pod wspólnym adresem Rybna 2. Kamienica Rynek 5 jest trzypiętrowym budynkiem narożnym, którego fasada zwrócona jest ku wschodowi. Posiada dwie kondygnacje piwnic. Od strony ulicy Rybnej kamienica jest dwupiętrowa z mieszkalnym poddaszem.
Elewacja frontowa jest czterokondygnacyjna, czteroosiowa. Parter budynku jest wyraźnie wysunięty w stosunku do pozostałych części fasady. Najwyższa kondygnacja oddzielona jest gzymsem kordonowym zdobionym dekoracją sgraffitową. Nad całym budynkiem góruje attyka, oddzielona – krytym dachówką – mocno profilowanym gzymsem wieńczącym. Na parterze wejście do sieni zamknięte jest łukiem pełnym, pozostałe otwory zamknięte łukiem odcinkowym, rozmieszczone są symetrycznie względem drzwi. Okna wyższych kondygnacji z każdym piętrem zmniejszają się, są prostokątne, otoczone opaską, na pierwszym piętrze zdobione nadokiennikami.
Elewacja północna ciągnąca się wzdłuż ulicy Rybnej jest siedmioosiowa. Trzy pierwsze osie budynku oddzielają część trzypiętrową od dwupiętrowej reszty budynku. Poszczególne kondygnacje oddzielone są gzymsami. W miejscu, gdzie kamienica styka się z Bramą Rybną znajduje się półokrągły balkon o mocno nadwyrężonej strukturze, podpierany za pomocą drewnianego rusztowania. Na parterze znajdują się dwa otwory wejściowe, dostępne po pięciu stopniach schodów oraz prostokątne, pozbawione ozdób, mocno rozglifione okna. Na wyższych kondygnacjach otwory okienne otoczone są opaskami, przy czym na trzecim piętrze otwory międzyokienne przyozdobione są dekoracją sgraffitową.
Elewacja zachodnia, widoczna od strony podwórza, jest dwupiętrowa, trójosiowa, pozbawiona ozdób architektonicznych. Budynek główny oraz oficyny otoczone są ciągami ganków.

 

Kamienica Rybna 5Kamienica Rybna 5 - dodatkowe informacje techniczne

Kamienica Rybna 5Kamienica Rybna 5- wzmianki o budynku

 

Wnętrze

Najniższa kondygnacja naziemna budynku posiada układ trójdzielny, sześciotraktowy, z wyraźnym podziałem na dwie odrębne części. Trzy pierwsze trakty posiadają szeroką sień, krytą kolebkowo z ciągiem pomieszczeń użytkowych po obydwu jej stronach. Pozostałe trakty są wyraźnie oddzielone. Środkowy dostępny jest wejściem od strony ulicy Rybnej. Pierwsze piętro posiada układ analogiczny. Różnice polegają na wydzieleniu z pomieszczeń traktu pierwszego, korytarza prowadzącego do przejścia przez Bramę Rybną oraz zagospodarowaniu przestrzeni ponad sienią na pomieszczenie mieszkalne. Drugie piętro różni się od niższych kondygnacji istnieniem nowych ścianek działowych, które przekształciły pierwotny układ wnętrza. Piętro trzecie również posiada układ analogiczny, przy czym od strony ulicy Rybnej przechodzi w mieszkalne poddasze.

 
 
Opracowała: Anna Malik
Redakcja: Monika Śliwińska

Materiały ikonograficzne

 

Fotografie przedwojenne

 

Rysunki, grafika, malarstwo

 

Literatura

Gerłowska K., Kamienica Rynek 5. Dokumentacja naukowo-historyczna opracowana na zlecenie Zarządu Budynków Mieszkalnych w Lublinie, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 517, Lublin 1971.
Karta ewidencyjna zabytków, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 301.

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe