Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Rynek 20 w Lublinie

Kamienica Rynek 20 jest budynkiem składającym się z dwu części. Elewacja części 20A jest scalona z elewacją kamienicy nr 19, tworząc z nią jedną całość. Zmiana pierwotnego planu budynku była wynikiem powojennej odbudowy.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica Rynek 20 jest budynkiem narożnym, usytuowanym na południowej pierzei Rynku Starego Miasta. Sąsiaduje z kamienicą Rynek 19.

Funkcje

Obecnie [2012 – red.] w kamienicy znajduje się restauracja „Czarcia Łapa”.

Historia

Kamienica po raz pierwszy pojawiła się w źródłach pisanych w 1542 roku. Jej właścicielami byli potomkowie Stanisława Stacziwki. Wówczas był to dom murowany. Kilka lat później jedna z sukcesorek, Anna Witowszczanka, sprzedała swoją część Wojciechowi Staczywce. W 1562 roku kamienicę nabył Jakub Konopnica, który wkrótce sprzedał część budynku Walentemu Sierpowskiemu, doktorowi medycyny. W 1570 roku Walentemu udało się przejąć całą kamienicę, zaś po jego śmierci w roku 1588 nową właścicielką została wdowa, Anna oraz jej drugi mąż, Baltazar Lipnicki. Wiadomo, że już wówczas jako całość były traktowane kamienica narożna oraz znajdujący się za nią drugi budynek. Po śmierci Anny, Baltazar w dalszym ciągu pozostawał właścicielem posiadłości. Przeciwko takiemu stanowi rzeczy zaprotestowała córka zmarłej z pierwszego małżeństwa z Walentym, Elżbieta Sierpowska. W 1594 roku Elżbieta sprzedała kamienicę Wojciechowi Beglowi i Maciejowi Jeżowiczowi. Drogą kupna, trzy lata później Wojciech wszedł w posiadanie obydwu budynków, a w 1598 roku sprzedał część swojej własności Stanisławowi Kramarczykowi. Po śmierci Wojciecha jego majątek odziedziczyli synowie, Łukasz i Jan. Postępujące rozdrobnienie własności spowodowało, że w 1619 roku budynek podzielony był już na 4 części, a wkrótce podział posunął się jeszcze dalej. Na początku XVIII wieku część kamienicy wciąż należała do potomków rodziny Beglów, część zaś do Antoniego Muradowicza. W 1724 roku nowymi właścicielami części podwójnej kamienicy zostali Jan i Marianna Ambrożkiewiczowie. Wówczas została przeprowadzona wizja, która wykazała, że obiekt posiadał już nadbudowane drugie piętro. Wkrótce też obok nazwy „Beglowska” został ukuty nowy przydomek, którym zaczęto określać kamienicę. Od nazwiska nowych właścicieli nazywano ją „Ambrożkiewiczowską”. Na pozostałe lata XVIII wieku przypadło ogromne rozdrobnienie własności sięgające nawet kilkunastu części. Taki stan doprowadził do poważnego zniszczenia obiektu. Należał on między innymi do rodziny Rembergierów, Lederów oraz Wassalich. W 1840 roku całą nieruchomość udało się nabyć Andrzejowi Wassali, po którym odziedziczyła ją córka Aniela. W 1846 roku posesję nabyli Majer Neii oraz N. Szpira. Niestety scalenie własności nie trwało zbyt długo. Pod koniec XIX i na początku XX wieku należała ona nawet do kilkudziesięciu właścicieli. W latach 1930, 1934 i 1938 zostały przeprowadzone remonty obiektu. W 1939 roku, jak większość kamienic rynku, budynek został zbombardowany. Odbudowano go w 1954 roku pod okiem inż. arch. Jana Ogórkiewicza. W 1970 roku przeszła w posiadanie Skarbu Państwa.

Kalendarium

1542 – kamienica należy do spadkobierców Stanisława Stacziwki;
1549 – Anna Witowszczanka sprzedaje część budynku Wojciechowi Staczywce;
1562 – od Wojciecha nieruchomość nabywa Jakub Konopnica, który jeszcze w tym samym roku sprzedaje część Walentemu Sierpowskiemu;
1570 – Walentemu udaje się scalić kamienicę w swoim ręku;
1588 – po śmierci Sierpowskiego nieruchomość przejmuje wdowa po nim, Anna;
1594 – od córki Walentego, Elżbiety, budynek kupują Wojciech Begl oraz Maciej Jeżowicz;
1597 – Wojciech Begl staje się właścicielem całej kamienicy;
1598 – część posiadłości Wojciecha kupuje Stanisław Kramarczyk;
1619 – budynek, podzielony już na cztery części, znajduje się w posiadaniu wielu właścicieli;
1724 – przeprowadzenie wizji kamienicy należącej wówczas do Jana i Marianny Ambrożkiewiczów;
1840 – całą nieruchomość nabywa Andrzej Wassali;
1846 – nowymi właścicielami budynku zostają Majer Neii oraz N. Szpira;
1930 – remont kamienicy;
1934, 1938 – kolejne remonty;
1939 – obiekt zrujnowany w czasie bombardowania;
1954 – odbudowa kamienicy.

Architekt

Po II wojnie światowej kamienica została odbudowana według projektu inż. Jana Ogórkiewicza.

Styl

Kamienica renesansowa odbudowana po II wojnie światowej, z wyraźną zmianą pierwotnego planu budynku.

Opis budynku

Kamienica Rynek 20 jest budynkiem składającym się z dwu części, umownie oznaczanych jako 20A oraz 20B. Elewacja części 20A jest scalona z elewacją kamienicy nr 19, tworząc z nią jedną całość.
Elewacja frontowa kamienicy jest trójkondygnacyjna, dwuosiowa. Wyraźnie odcina się od sąsiedniego budynku i oddzielona jest uskokiem. Zwieńczona profilowanym gzymsem koronującym pokrytym dachówkami, ponad którym znajduje się attyka powstała w 1954 roku. Elewacja jest oskarpowana aż do wysokości gzymsu kordonowego z dachówkami, umiejscowionego pod oknami drugiego piętra kamienicy. Na parterze znajduje się duże okno zwieńczone łukiem odcinkowym oraz nieużytkowany otwór zejściowy, prowadzący do piwnicy. Ponad zejściem w osi znajduje się małe prostokątne okienko, stanowiące dawne naświetle. Na pierwszym piętrze widoczne są dwa prostokątne okna, nie posiadające żadnych ozdób. Na wyższej kondygnacji otwory są prostokątne otoczone opaskami. W przestrzeniach międzyokiennych widnieje sgraffito wykonane w roku 1954, przedstawiające sceny figuralne. Ponad oknami został umieszczony fryz sgraffitowy o dekoracji ornamentowej.
Elewacja boczna od ulicy Bramowej jest trójkondygnacyjna, czteroosiowa w części parteru, sześcioosiowa na pozostałych kondygnacjach. Oskarpowanie sięga do wysokości drugiego piętra. Gzyms oddzielający najwyższą kondygnację jest wydatny, przykryty dachówkami. Całość wieńczy mocno profilowany gzyms koronujący.
Elewacja tylna, usytuowana od podwórza, podzielona na parterze przez trzy płytkie arkady, zamknięte łukami odcinkowymi. Wyższe kondygnacje są czteroosiowe z prostokątnymi otworami bez opasek.

Wnętrze

Rynek 20A
Kamienica przy Rynku 20A posiada obecnie jednodzielny, dwutraktowy układ pomieszczeń pochodzący z okresu powojennej przebudowy budynku. W pierwszym trakcie znajduje się obszerna sala dostępna z kamienicy Rynek 20B, posiadająca oddzielne wejście od Rynku Starego Miasta. Drugi trakt stanowi czterobiegowa klatka schodowa, z której możliwe jest przejście do sieni kamienicy przy Rynku 19. Pierwsze i drugie piętro posiada analogiczny układ, jednodzielny, dwutraktowy, różniący się wydzieleniem większej ilości pomieszczeń.
Rynek 20B
Układ kamienicy na parterze jest jednodzielny, trzytraktowy. Pierwsze oraz drugie piętro są dwudzielne, pięciotraktowe, podzielone nowymi ściankami działowymi. Dostęp do piwnic oraz do wyższych pięter możliwy jest z klatki schodowej mieszczącej się w kamienicy Rynek 20A.

 

 

Opracowała Anna Malik
Redakcja: Monika Śliwińska

Literatura

Malinowska-Siwiłło H., Teodorowicz-Czerepińska J., Kamienice Rynek 19–20, Trybunalska 2–2c w Lublinie. Skrócona dokumentacja naukowo-historyczna opracowana na zlecenie MZMB w Lublinie, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 1258, Lublin 1974–1976.