Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Rynek 19 w Lublinie

W 1542 roku kamienica Rynek 19 należała do Jerzego Purbacha, rajcy warszawskiego. Budynek został zniszczony podczas bombardowania Lublina we wrześniu 1939 roku.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica Rynek 19 znajduje się w zwartej zabudowie południowej pierzei Rynku Starego Miasta, pomiędzy kamienicami Rynek 18 i Rynek 20. Do kamienicy przylega podwórze, wspólne dla Rynku 18–20 oraz kilku budynków ulicy Jezuickiej.
 
 
Dawny numer policyjny: brak
Numer hipoteczny: 16/17
Numer przed 1939: Rynek 19
Numer po 1944: Rynek 19
Numer obecny: Rynek 19
 
Kamienica Rynek 19Kamienica Rynek 19 na mapie Lublina z 1928 roku
Kamienica Rynek 19Kamienica Rynek 19 na panoramie Lublina z lat 30-tych XX wieku
 

Funkcje

Obecnie [2012 – red.] parter kamienicy zajmuje restauracja „Stacyjka”.

Historia

Po raz pierwszy w źródłach kamienica pojawia się w roku 1542. Pierwszy znany właściciel, Jerzy Purbach, pełniący funkcję rajcy warszawskiego, sprzedał obiekt, już murowany, Janowi Grzebiennikowi, od którego nazwiska przez długie lata nazywana była „Grzebiennikowską”. Drogą dziedziczenia kamienica przeszła na jego córkę Helenę oraz drugą żonę, Barbarę. Po śmierci Jana, Barbara zapisała część swojego majątku trzeciemu mężowi, Piotrowi Bakałarzowi. W roku 1567 kamienica powróciła w ręce rodziny Grzebienników. Wówczas znajdowała się w posiadaniu Stanisława i Tomasza, synów Jana, oraz wdowy po nim, Barbary. W 1574 roku drogą kupna nowym właścicielem został Wincenty Aurifaber, który już rok później odsprzedał ją Walentemu Sierpowskiemu. Sierpowski posiadał już w tym czasie sąsiednią kamienicę, Rynek 20. Nie cieszył się on długo swoim ogromnym stanem posiadania, ponieważ jeszcze w tym samym roku odsprzedał ją Stanisławowi Kiełczowskiemu. Najprawdopodobniej przyczyną tak nagłej sprzedaży był pożar kamienicy w 1575 roku, w czasie którego uległa uszkodzeniu. Wkrótce współwłaścicielem kamienicy ponownie został Wincenty Aurifaber. Po śmierci Stanisława Kiełczowskiego, w roku 1599 dom odziedziczyli jego synowie: Mikołaj oraz Jakub, który wkrótce odsprzedał swoją część bratu. W rękach rodziny Kiełczowskich nieruchomość zwana „Kiełczowską” pozostawała do lat czterdziestych XVII wieku, kiedy to w źródłach pojawili się kolejni jej właściciele – Jan oraz Hilaria Ciężcy. W 1645 roku obiekt nabył Jan Weber wraz z małżonką, Dorotą. Dzięki przeprowadzonej wówczas wizji dowiadujemy się, że był to już budynek piętrowy. Nowi właściciele popadli wkrótce w długi i kamienica ponownie weszła w posiadanie Jana i Hilarii, wierzycieli Weberów. W roku 1648 Ciężcy odsprzedali kamienicę małżeństwu Pstrasz. W 1649 roku nowym właścicielem został Zachariasz Eylich, który posiadał ją przez ponad trzydzieści lat. Po jego śmierci kamienica przeszła w posiadanie sukcesorów, zaś w 1699 roku całą nieruchomość przejął Wojciech, syn Zachariasza. Wówczas budynek posiadał już nadbudowane drugie piętro. W 1711 roku potomkowie Wojciecha przekazali zadłużoną kamienicę rodzinie Muratowiczów. Coraz bardziej popadając w długi, Grzegorz Muratowicz zastawiał kolejne części nieruchomości. Po jego śmierci, w 1740 roku bardzo zadłużona kamienica Muratowiczowska przeszła w ręce licznych sukcesorów. Scalenia własności podjęli się Efraim i Agnieszka Święccy, którzy nabywając stopniowo kolejne części budynku, połączyli go ostatecznie w swoich rękach w 1773 roku. Szybko okazało się, że utrzymanie całości może okazać się zbyt trudne i wkrótce poszczególne jej części zostały ponownie odkupione lub wydzierżawione. Rozdrobnienie własności nie sprzyjało zachowaniu jej w dobrym stanie, więc kamienica popadła w ruinę. Ostatecznie w roku 1855 kupili budynek, od posiadającej go wówczas rodziny Zielińskich, Marianna i Ignacy Gajewscy, którzy już dwa lata później odsprzedali go Anieli Wassali, właścicielce sąsiedniej kamienicy, Rynek 20. Wówczas obie kamienice zostały scalone. W roku 1938 zostały przeprowadzone pod okiem J. Dutkiewicza i A. Grzysia remonty fasady. Wówczas lico elewacji zostało pokryte dekoracją sgraffitową autorstwa J. Wodyńskiego. W czasie II wojny światowej budynek został zrujnowany w wyniku bombardowania. Dopiero w 1954 roku podjęto odbudowę pod kierownictwem inż. arch. Jana Ogórkiewicza. Wówczas elewacja została przyozdobiona dekoracją autorstwa W. Michalskiego. Nowy projekt budynku nie odtworzył w pełni stanu sprzed wybuchu wojny.

 

Kalendarium

1524 – Jerzy Purbach sprzedaje dom Janowi Grzebiennikowi;
1567 – kamienica jest w posiadaniu rodziny Grzebienników;
1574 – nowym właścicielem zostaje Wincenty Aurifaber;
1575 – kamienicę nabywa Stanisław Sierpowski;
1575 – część nieruchomości powraca do Wincentego Aurifabera;
1599 – po śmierci Stanisława Sierpowskiego nieruchomość dziedziczą jego synowie;
1643 – właścicielami budynku są Hilaria i Jan Ciężcy;
1645 – kamienicę kupują Jan i Dorota Weberowie;
1648 – w posiadanie domu ponownie wchodzą Jan i Hilaria, którzy w tym samym roku sprzedają go rodzinie Pstrasz;
1649 – nowym właścicielem zostaje Zachariasz Eylich;
1699 – cała kamienica przechodzi w ręce Wojciecha Eylicha;
1711 – nieruchomość dostaje się w posiadanie rodziny Muratowiczów;
1740 – po śmierci Grzegorza Muratowicza kamienica zostaje podzielona pomiędzy wierzycieli;
1773 – próby scalenia własności podejmują się Efraim i Agnieszka Święccy;
1855 – budynek nabywają Marianna i Ignacy Gajewscy;
1857 – Gajewscy sprzedają kamienicę Anieli Wassali;
1938 – remont fasady;
1939 – obiekt zrujnowany w czasie bombardowania;
1954 – odbudowa kamienicy;
lata 80. XX wieku – przeprowadzenie remontu dachu;
1992 – renowacja dekoracji sgraffitowej.

Architekt

Po wojnie została odbudowana pod nadzorem inż. arch. Jana Ogórkiewicza.

Styl

Kamienica renesansowa odbudowana po II wojnie światowej.

Opis budynku

Kamienica Rynek 19 jest budynkiem dwupiętrowym, posiadającym trzy kondygnacje piwnic, z dachem dwuspadowym, pokrytym blachą ocynkowaną.
Elewacja frontowa stanowi obecnie całość z ujednoliconą elewacją kamienicy Rynek 20A. Jest ona trzykondygnacyjna, czteroosiowa, bez podziałów, zwieńczona gzymsem koronującym. Parter, w stosunku do osi pozostałych kondygnacji, posiada asymetrycznie rozmieszczone otwory okienne i drzwiowe, przez co widoczny jest dawny podział na kamienice Rynek 19 i Rynek 20A. Na najniższej kondygnacji, zaczynając od południowego skraju kamienicy, można wyróżnić prostokątne okno w obramieniu, znajdującą się w osi płycinę, stanowiącą dawne zejście do piwnicy oraz zamknięty półkoliście portal wejściowy prowadzący do sieni, dostępny po czterostopniowych schodach. W dalszych dwu osiach, znajdują się kolejno: szerokie, prostokątne okno w obramieniu tynkowym z łukiem odcinkowym oraz dostępny po czterech stopniach prostokątny otwór drzwiowy, który flankują dwa pilastry, podtrzymujące profilowane nadproże. Pierwsze i drugie piętro posiada identyczne prostokątne otwory okienne otoczone opaskami.
Pierwsze i drugie piętro elewacji frontowej pokryte jest dekoracją sgraffitową. W przestrzeniach międzyokiennych znajdują się sceny figuralne związane z postacią Jana Kochanowskiego. Portret samego poety umieszczony jest pomiędzy oknami pierwszego piętra. Ponad otworami okiennymi ostatniej kondygnacji, w przerwach między nimi, lico elewacji zdobi dekoracja roślinna.
Elewacja tylna również jest ujednolicona. Jest ona trójosiowa na parterze oraz dwuosiowa na pozostałych piętrach, trzykondygnacyjna. Nie posiada podziałów, jest gładka, zwieńczona jedynie gzymsem. Otwory są prostokątne, bez żadnych zdobień.

 

Kamienica Rynek 19Kamienica Rynek 19 - dodatkowe informacje techniczne

Kamienica Rynek 19Kamienica Rynek 19 - wzmianki o budowli

 

Wnętrze

Kamienica przy Rynku 19 posiada dwudzielny, trzytraktowy układ wnętrza. W zachodnim ciągu pomieszczeń znajduje się wąska sień przelotowa przedzielona na pół ścianką działową. W drugiej części sieni mieszczą się wejścia do ciągu pomieszczeń oraz do klatki schodowej, należącej do kamienicy Rynek 20A. Na miejscu pierwotnych podziałów pomieszczeń wykonano cienkie ścianki działowe, pochodzące z okresu powojennej odbudowy budynku.

 
 

 

Opracowała Anna Malik
Redakcja: Monika Śliwińska

Materiały ikonograficzne

 

Fotografie przedwojenne

Rynek 19, kamienica po częściowym odnowieniu, autor: nieznany, przed 1939 rokiem, źrodło pochodzenia: Archiwum WUOZ z Lublinie

 

Fotografie z okresu PRL

Sgraffito kamienicy Rynek 19 w Lublinie, autor: Edward Hartwig, 1954 r., zbiory Ewy Hartwig - Fijałkowskiej

 

Rysunki, grafika, malarstwo

Rynek 19, kamienica pierwsza od prawej, autor: Czesław Doria-Dernałowicz, 1936, własność rodziny, w depozycie Biblioteki Głównej Politechniki Lubelskiej

Rynek 19, autor: Czesław Doria-Dernałowicz, 1936, własność rodziny, w depozycie Biblioteki Głównej Politechniki Lubelskiej

 

Literatura

Karta ewidencyjna zabytków, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 4476.
Malinowska-Siwiłło H., Teodorowicz-Czerepińska J., Kamienice Rynek 19–20, Trybunalska 2–2c w Lublinie. Skrócona dokumentacja naukowo–historyczna opracowana na zlecenie MZMB w Lublinie, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 1258, Lublin 1974–1976.
Teodorowicz-Czerepińska J., Dekoracja fasad kamienic staromiejskich z 1954 r. Rozpoznanie historyczne i wnioski konserwatorskie na zlecenie Lubelskiej Fundacji Ochrony Zabytków, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 1220, Lublin 1991.

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe