Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Rynek 18 w Lublinie

Pierwsze informacje na temat kamienicy Rynek 18 pochodzą z 1542 roku. Budynek został zniszczony podczas bombardowania Lublina we wrześniu 1939 roku.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica Rynek 18 znajduje się w zwartej zabudowie południowej pierzei Rynku Starego Miasta, pomiędzy kamienicami Rynek 17Rynek 19

 

Dawny numer policyjny: brak
Numer hipoteczny: 18
Numer przed 1939: Rynek 18
Numer po 1944: Rynek 18
Numer obecny: Rynek 18

 

Rynek 18Rynek 18 na mapie Lublina z 1928 roku

Rynek 18Rynek 18 na panoramie Lublina z lat 30-tych XX wieku

 

Funkcje

Obecnie [2012 – red.] w kamienicy znajduje się restauracja „U Biesów” oraz galeria malarska Krystyny Głowniak.

Historia

Po raz pierwszy w źródłach kamienica pojawiła się w roku 1542. Należała do Erazma Hasza. Zaledwie kilka lat później dom zmienił właściciela. Został nim Jan Grunwalth. Spadkobiercy Jana posiadali kamienicę jeszcze przez najbliższe dziesięć lat, po czym w roku 1558 sprzedali ją Jakubowi Konopnicy. Wówczas zaczęła być ona rozpoznawalna jako kamienica Konopniczyńska. Drogą dziedziczenia nieruchomość przejęli potomkowie Jakuba. W latach 1608–1619 należała ona do wdowy oraz dzieci właściciela. W dalszych latach następował proces rozdrobnienia własności pomiędzy spadkobierców rodziny Konopniców, a skoligaconych z nimi Kieremowiczami. Dopiero w roku 1699 została ponownie scalona w ręku jednej właścicielki, którą była Regina Celejowa. Od jej nazwiska kamienica zaczęła być zwana „Celejowską”. Po śmierci Reginy kamienicę otrzymał syn, Aleksander Celli oraz jego żona, Barbara. W 1774 roku dwupiętrowa kamienica, kryta gontem, najprawdopodobniej wyposażona już w attykę, została sprzedana przez Piotra i Bartłomieja Cellich spokrewnionej z nimi Mariannie Józefie, żonie Marcina Maiera. Po śmierci Marianny w 1802 roku nieruchomość została podzielona pomiędzy jej trzeciego męża Michała Lamprechta Hovolifexa oraz dwie córki z poprzednich małżeństw. W ten sposób kamienica znów uległa znacznemu rozdrobnieniu pomiędzy spadkobierców trzech spokrewnionych ze sobą rodzin. Ciekawe były losy części odziedziczonej przez córkę Michała Lamprechta, następnie zaś jej dzieci (1825–1849). Ich własność została skonfiskowana przez Skarb Królestwa w ramach kary za udział w powstaniu listopadowym. Żeby odzyskać utracone mienie musieli ponownie je wykupić. Aż do początku XX wieku kamienica znajdowała się jednocześnie w rękach kilku rodzin. Posiadali ją między innymi Goldmanowie, Wieruscy, Pliszczyńscy. W 1910 roku całość kamienicy od spadkobierców Pliszczyńskich, Jaworskich oraz Kempińskich odkupili Chaim Tenenbaum, Lejbuś Tenenbaum z żoną Hindą oraz Chaim Józef Epstein. W latach 1938–1939 został przeprowadzony remont fasady budynku. W czasie II wojny światowej zrujnowana podczas bombardowania kamienica została przejęta przez władze okupacyjne. Obiekt został odbudowany po II wojnie światowej pod okiem inż. Jana Ogórkiewicza w ramach projektu „Miastoprojekt”, a także został przyozdobiony dekoracją malarską wykonaną przez Helenę i Jana Cybisów. W 1964 roku przeszła na własność Skarbu Państwa.

 

Kalendarium

1542 – kamienica należy do Erazma Hasza;
1548 – nowym właścicielem zostaje Jan Grunwalth;
1558 – spadkobiercy Jana sprzedają kamienicę Jakubowi Konopnicy;
1608–1619 – dom należy do potomków Konopnicy;
1699 – całość kamienicy przejmuje Regina Celejowa;
1774 – Bartłomiej i Piotr Celli sprzedają nieruchomość Mariannie Józefie Maier;
1802 – po śmierci Marianny kamienica zostaje podzielona pomiędzy jej spadkobierców;
1910 – podzieloną pomiędzy licznych właścicieli kamienicę kupują Chaim Tenenbaum, Lejbuś Tenenbaum z żoną Hindą oraz Chaim Józef Epstein;
1938–1939 – remont fasady kamienicy;
1939 – budynek zrujnowany w czasie bombardowania;
1949–1951 – odbudowa kamienicy;
1954 – przyozdobienie lica elewacji dekoracją autorstwa Heleny i Jana Cybisów;
1965 – odsłonięcie fragmentów manierystycznego portalu;
2002 – remont elewacji frontowej;
2006 – konserwacja dekoracji malarskiej;
2007 – konserwacja portalu oraz obramień kamiennych okien w elewacji frontowej.

Architekt

Po II wojnie światowej została odbudowana według projektu Jana Ogórkiewicza.

Styl

Kamienica renesansowa odbudowana po II wojnie światowej. Ważnym detalem jest zrekonstruowany manierystyczny portal.

Opis budynku

Kamienica Rynek 18 jest budynkiem dwupiętrowym, posiadającym trzy kondygnacje piwnic; przykrytym dachem dwuspadowym.
Elewacja frontowa jest trójkondygnacyjna, pięcioosiowa, skomponowana niesymetrycznie. Dekoracja lica elewacji dzieli ją wyraźnie na dwie części. Od strony zachodniej, na wysokości drugiej i trzeciej kondygnacji jest ona przyozdobiona dekoracją malarską, pochodzącą z 1954 roku, przedstawiającą sceny figuralne. Lico drugiej części, wschodniej, jest gładkie. Otwory okienne są prostokątne, na parterze otoczone opaskami. Na wschód od bogato zdobionego, manierystycznego portalu znajduje się mniejsze od reszty okno, pozbawione dekoracji. Okna wyższych kondygnacji ozdobione są opaskami, oraz gzymsami – na pierwszym piętrze fragmentarycznym, na drugim ciągłym – przebiegającymi pod oknami. Całość zwieńczona jest gzymsem koronującym.
Elewacja tylna jest trójkondygnacyjna, trójosiowa, pozbawiona dekoracji. Jedynym zdobieniem jest gzyms wieńczący.

 

Kamienica Rynek 18Kamienica Rynek 18 - dodatkowe informacje techniczne

Kamienica Rynek 18Kamienica Rynek 18 - wzmianki o budynku

 

Wnętrze

Na parterze panuje układ trójdzielny, z sienią przelotową. W dziale wschodnim jest trzytraktowy, w zachodnim dwutraktowy. Pierwsze piętro jest w zasadzie odwzorowaniem niższej kondygnacji. Różnice stanowią zagospodarowanie przestrzeni ponad sienią oraz rozmieszczenie cienkich ścianek działowych. Podobnie zaprojektowane są pomieszczenia drugiego piętra. Poddasze stanowi jedno duże pomieszczenie użytkowe oraz strych.

 


 
Opracowała Anna Malik
Redakcja: Monika Śliwińska

Materiały ikonograficzne

 

Fotografie przedwojenne

Rynek 18, autor: nieznany, przed 1939, źrodło pochodzenia: Archiwum WUOZ z Lublinie

Mur attyki szczytowej z resztkami kolumn ceglanych w Rynku pod nr. 18, autor: nieznany, Mur attyki szczytowej z resztkami kolumn ceglanych w Rynku pod nr. 18. Fotografia pochodzi z albumu "Zdjęcia z robót konserwatorskich Starego Maista prowadzonych przez Wydział Budownictwa Zarządu Maista w latach 1938-39".

 

Fotografie z okresu PRL-u

Prace renowacyjne na Starym Mieście w Lublinie. Jan Cybis podczas malowania fresków na fasadzie kamienicy Rynek 18, autor: Edward Hartwig, 1954 r., źródło: zbiory Ewy Hartwig - Fijałkowskiej

 

Prace graficzne

Rynek 18, kamienica pierwsza od prawej, autor: Czesław Doria-Dernałowicz, 1936 r., własność rodziny, w depozycie Biblioteki Głównej Politechniki Lubelskiej

Rynek 18, autor Czesław Doria-Dernałowicz, 1936, własność rodziny, w depozycie Biblioteki Głównej Politechniki Lubelskiej

 

Literatura

Karta ewidencyjna zabytków, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 313.
Sądecki G., Kamienice Rynek 18 i Trybunalska 4 na Starym Mieście w Lublinie. Dokumentacja naukowo-historyczna opracowana na zlecenie Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w Lublinie, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 1257, Lublin 1976.
Teodorowicz-Czerepińska J., Dekoracja fasad kamienic staromiejskich z 1954 r. Rozpoznanie historyczne i wnioski konserwatorskie na zlecenie Lubelskiej Fundacji Ochrony Zabytków, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 1220, Lublin 1991.

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe