Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Rynek 11 w Lublinie

Najwcześniejsze wzmianki na temat kamienicy Rynek 11 pochodzą z 1512 roku. W XVIII wieku budynek był własnością zakonu franciszkanów.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lokalizacja

Kamienica znajduje się w zwartej zabudowie wschodniej pierzei rynku, sąsiaduje z kamienicami Rynek 12 oraz Rynek 10. Pozostałą zabudowę działki stanowi oficyna boczna.

 

Dawny numer policyjny: brak
Numer hipoteczny: 1040
Numer przed 1939: Rynek 11
Numer po 1944: Rynek 11
Numer obecny: Rynek 11

 

Kamienica Rynek 11Kamienica Rynek 11 na mapie Lublina z 1928 roku

Kamienica Rynek 11Kamienica Rynek 11 na panoramie Lublina z lat 30-tych XX wieku

 

Funkcje

Obecnie [2012 – red.] na parterze kamienicy znajduje się filia Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego.

Historia

Po raz pierwszy w źródłach kamienica pojawiła się w 1512 roku. Wówczas jej właścicielem był niejaki Sayfert. Nie jest to informacja bezpośrednio dotycząca interesującego nas budynku, lecz odnosi się do sąsiedniej kamienicy, obecnej Rynek 12. Utożsamiać go można z kupcem Sewerynem Zajfertem. Używał on gmerku w postaci podwójnie skrzyżowanej strzały, który znajduje się na zachowanym na parterze gotyckim portalu. W latach trzydziestych XVI wieku budynek był już zapewne murowany, parterowy. W posiadaniu Seweryna Zajferta budynek pozostawał przynajmniej do lat pięćdziesiątych XVI wieku. Dopiero wzmianki z roku 1571 roku przynoszą nam wieści o zmianie właściciela. Po Sewerynie odziedziczyła go jedna z jego córek, Elżbieta Thangell. W 1574 roku kamienica przeszła w posiadanie Konstantego Korniakta. Wkrótce wielki pożar miasta z 1575 roku uszkodził kamienicę, niszcząc drewniane elementy budynku. Jeszcze w tym samym roku Konstanty Korniakt powiększył swoją własność, kupując plac na tyłach kamienicy. Od roku 1584 do początku lat dwudziestych XVII wieku właścicielami byli Daniel oraz Rudigier Sacelli oraz ich spadkobiercy. Zły stan budynku, potwierdzony w wizji z 1588 roku zaowocował remontem generalnym przeprowadzonym około roku 1590. W 1632 roku nowymi właścicielami kamienicy zostali Karol i Marianna Goldsmitowie, którzy kilkakrotnie podjęli się przeprowadzenia prac renowacyjnych, w czasie których zostało dobudowane piętro budynku. Po śmierci właścicieli ich nieruchomość odziedziczyli spadkobiercy, zwani już po polsku Złotnickimi. Niestety, wkrótce kamienica ponownie podupadła i już w 1663 roku znowu został przeprowadzony remont. Wówczas najprawdopodobniej zostało nadbudowane drugie piętro oraz attyka. Po śmierci Ernesta Złotnickiego kamienica była użytkowana przez lubelski zakon franciszkanów. W roku 1745 została przeprowadzona wizja, która wykazała bardzo zły stan budynku. W 1791 roku kamienica została nadana przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Janowi Nepomucenowi Sobieszańskiemu. Nie cieszył się on jednak długo królewskim podarunkiem, ponieważ już wkrótce został z niego usunięty, a budynek przekazano kanonikowi lwowskiemu, kustoszowi kolegiaty Wojciechowi Strykowskiemu. W 1820 roku nowym właścicielem nieruchomości został Kasper Drewnowski, który jeszcze w tym samym roku odsprzedał ją Łukaszowi Rodakiewiczowi, Budowniczemu Województwa Lubelskiego. Nowy właściciel postanowił zbudować na tyłach kamienicy teatr. Na szczęście wraz z budową teatru nastąpił remont kamienicy. Wówczas zostało dobudowane trzecie piętro, przykryte dwuspadowym dachem. Do końca XIX wieku kamienica należała do potomków Rodakiewicza, dopiero wówczas mąż ostatniej spadkobierczyni, Julii, Romuald Makowski sprzedał kamienicę. W czasie dwudziestolecia międzywojennego kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk. Przed wojną, ostatnimi właścicielami (od 1922 roku) byli Chil i Mindla Obcengierowie. Podczas bombardowania miasta w pierwszych dniach września 1939 roku kamienica została uszkodzona. W 1946 roku po zakończeniu II wojny światowej nowym właścicielem został Władysław Borch. W latach 2001–2006 zostały przeprowadzone szeroko zakrojone prace renowacyjne obiektu.

 

 

Lokatorzy według wyznania, płci i wieku (1940 rok) [Inspekcja budowlana, sygn. 4743]

 

Ogólna ilość mieszkańców Mężczyzn Kobiet

Dzieci do lat 6
włącznie

Dzieci od 7-18 lat
włącznie
Uwagi

Chrześcijan - 29

Żydów - 44

17 36 8 12  

 

Kalendarium

1512 – właścicielem budynku jest Seweryn Zajfert;
1571 – nową właścicielką zostaje Elżbieta Thangell;
1574 – obiekt przechodzi w ręce Konstantego Korniakta;
1575 – wielki pożar Lublina powoduje znaczne zniszczenia kamienicy;
1584 – kamienicę nabywają Daniel oraz Rudigier Sacelli;
1588 – przeprowadzona wizja wykazuje bardzo zły stan budynku;
1590 – remont obiektu;
1632 – nowymi właścicielami zostają Karol i Marianna Goldsmitowie;
1663 – ponowny kapitalny remont kamienicy obejmujący nadbudowę drugiego piętra oraz attyki;
1745 – wizja wykazująca fatalny stan budynku;
1791 – król Stanisław August Poniatowski nadaje kamienicę Janowi Nepomucenowi Sobieszańskiemu;
1795 – własność przejmuje Wojciech Strykowski;
1820 – kamienicę kupuje Kasper Drewnowski i jeszcze w tym samym roku odsprzedaje ją Łukaszowi Rodakiewiczowi;
1922 – budynek przechodzi na własność Chila Obcengiera;
1939 – kamienica zostaje uszkodzona podczas bombardowania;
1946 – nowym właścicielem zostaje Władysław Borch;
2001 – wymiana pokrycia dachowego;
2005 – rozpoczęcie remontu parteru kamienicy wraz z konserwacją portalu gotyckiego znajdującego się w oddziale Miejskiej Biblioteki Publiczniej im. Hieronima Łopacińskiego;
2006 – przeprowadzenie konserwacji elewacji budynku wraz z odtworzeniem dekoracji sgraffitowej.

Architekt

Nieznany

Styl

Kamienica renesansowa o zatartych cechach stylistycznych.

Opis budynku

Kamienica jest budynkiem trzypiętrowym, posiadającym dwie kondygnacje piwnic. Dach jest dwuspadowy, kalenicowy.
Elewacja frontowa kamienicy, czterokondygnacyjna, na parterze oskarpowana. Elewacja jest czteroosiowa, portal w części przyziemnej znajduje się w osi północnej. Portal wejściowy, zwieńczony łukiem, dostępny jest po pięciu stopniach schodów. Okna na parterze są prostokątne. Pierwsze i drugie piętro oddzielone gzymsami kordonowymi, okna są prostokątne, otoczone opaskami. Na wysokości trzeciej kondygnacji znajduje się dekoracja sgraffitowa z 1954 roku autorstwa P. Wollenberga. Obrazuje ona sceny pracy rzemieślników. Czwartą kondygnację oddziela sporych rozmiarów gzyms. Okna są przesunięte z osi w stosunku do niższych kondygnacji, zdobione pilastrami z ornamentem cekinowym i głowicami w postaci maszkaronów. Ponad wydatnym gzymsem koronującym całość wieńczy attyka.
Elewacja tylna kamienicy, czterokondygnacyjna, oskarpowana do wysokości pierwszego piętra, trzyosiowa. Osie parteru niepokrywające się z osiami wyższych kondygnacji. Kondygnacje oddzielone gzymsami, okna różnych rozmiarów, pozbawione obramień, prostokątne.

 

Kamienica Rynek 11Kamienica Rynek 11 - dodatkowe informacje techniczne

Kamienica Rynek 11Kamienica Rynek 11 - wzmianki o budynku

 

Wnętrze

Parter jest trójdzielny, dwutraktowy, posiadający sień przelotową. Po południowej stronie sieni znajduje się otwór wejściowy prowadzący do ciągu pomieszczeń, z których prowadzi przejście do kolejnego traktu. Pierwsze piętro posiada układ analogiczny w stosunku do parteru. Pomieszczenia dostępne są z klatki schodowej znajdującej się w drugim trakcie. Piętra drugie i trzecie również posiadają układ dwutraktowy, trzyosiowy, z różnicami w postaci wstawionych współcześnie nowych ścianek działowych. Strych, w postaci jednego pomieszczenia, znajduje się nad całością kamienicy.

 

Opracowała Anna Malik
Redakcja: Monika Śliwińska

Materiały ikonograficzne

 

Fotografie przedwojenne

Rynek Starego Miasta w Lublinie, autor: Jan Bułhak, 1924 r., kolekcja Zbigniewa Lemiecha

Rynek 11, autor nieznany, zdjęcie z albumu „Zdjęcia z robót konserwatorskich Starego Miasta prowadzonych przez Wydział Budownictwa Zarządu Miasta w roku 1938-1939”, wlasność Miejski Konserwator Zabytków w Lublinie

 

Fotografie z okresu PRL-u

Rynek w Lublinie, autor: Edward Hartwig, ok. 1970 r., zbiory Ewy Fijałkowskiej - Hartwig

 

Rysunki, grafiki, malarstwo

Rynek 11, autor: Czesław Doria-Dernałowicz, 1936 r., własność rodziny, w depozycie Biblioteki Głównej Politechniki Lubelskiej

 

Literatura

Karta ewidencyjna zabytków, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 307.
Mińska E., Kamienica Rynek 11 na Starym Mieście w Lublinie. Dokumentacja naukowo-historyczna opracowana na zlecenie Zarządu Rewaloryzacji Zabytkowego Zespołu Miasta Lublina, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 706, Lublin 1983.
Teodorowicz-Czerepińska J., Dekoracja fasad kamienic staromiejskich z 1954 r. Rozpoznanie historyczne i wnioski konserwatorskie na zlecenie Lubelskiej Fundacji Ochrony Zabytków, mps archiwum WUOZ w Lublinie, sygn. 1220, Lublin 1991.

Powiązane miejsca

Zdjęcia

Inne materiały

Słowa kluczowe