Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Robert Kuwałek w Radiu Lublin

Robert Kuwałek był osobą medialną. Jego głos pojawiał się wielokrotnie na antenie Radia Lublin. Robert występował często jako komentator aktualnych wydarzeń związanych z upamiętnianiem kolejnych rocznic zagłady lubelskiego getta, akcji Erntefest oraz innych wydarzeń związanych z niemieckimi obozami zagłady na Lubelszczyźnie i akcją Reinhardt. Robert był proszony o komentarz jako prelegent różnych konferencji i seminariów historycznych, autor lub prowadzący spotkania promujące kolejne pozycje związane z historią Żydów, ale także – jako zdeklarowany kucharz i znany smakosz, bywał gościem programów kulinarnych.

 

Uczestnicy seminarium w Bramie Grodzkiej.
Uczestnicy seminarium w Bramie Grodzkiej. (Autor: Zętar, Joanna)

Spis treści

[RozwińZwiń]

 

Spis audycji i reportaży radiowych zrealizowanych przez dziennikarzy Radia Lublin, w których znajdują się wypowiedzi Roberta Kuwałka (wybór):

 

  1. Borowik Czesława, „Makieta”, 1998.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W jednym z lubelskich mieszkań powstaje wielkie dzieło modelarstwa – makieta przedwojennego Lublina. Jest to przedsięwzięcie zainicjowane przez Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”. Występują: Marian Łoza, Robert Kuwałek.

  1. Kamiński Mariusz, „Krawiecka 41”, 2001.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Student Tomasz Czajkowski odkrywa losy mieszkańców przedwojennej kamienicy z ulicy Krawieckiej w nieistniejącej dzielnicy żydowskiej w Lublinie. Występują: Tomasz Czajkowski, Tomasz Pietrasiewicz, Robert Kuwałek, Marian Łoza.

  1. Brzezińska Maria, „Godzina muzyki i myśli – między heroizmem a bestialstwem”, 2001.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Audycja dotyka pamięci ofiar Holokaustu, skrzywdzonych również przez to, że nigdy nie opłakanych. Nawiązuje do polsko-żydowskiego spotkania modlitewnego w Kazimierzu Dolnym w intencji zamordowanych Żydów, prowadzonego przez rabina Michaela Schudricha i arcybiskupa Józefa Życińskiego. Podczas modlitwy uwzględnione zostały intencje związane z zamachami terrorystycznymi w USA z 11 września 2001. W audycji wykorzystane zostały także nagrania reporterskie z Piask, Tarnogóry, Izbicy, Lublina oraz wypowiedzi historyka Roberta Kuwałka.

  1. Brzezińska Maria, „Kadisz po polsku”, 2002.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Reportaż o niezwykłym wydarzeniu ekumeniczno-społecznym, jakim był cykl modlitw katolicko-żydowskich za ofiary Zagłady, dawnych mieszkańców miasteczek województwa lubelskiego. Z inicjatywy metropolity lubelskiego arcybiskupa Józefa Życińskiego wiosną 2001 roku rozpoczął się cykl katolicko-żydowskich spotkań modlitewnych, tzw. opłakiwań Żydów, ofiar Zagłady, dawnych mieszkańców małych miasteczek w Lubelskiem. Reporter towarzyszył tym szczególnym modlitwom od Piask, poprzez Trawniki, Izbicę-Tarnogórę aż do Kazimierza nad Wisłą. Termin kazimierskiego spotkania wyznaczono na drugą połowę września, a 11.09. nastąpił zamach na World Trade Center. Wtedy te wspólne modlitwy ludzi różnych religii nabrały dodatkowego znaczenia: były już nie lokalną, ale światową modlitwą o pokój.

W reportażu fragment liturgii mszy świętej, modlitw katolickich i żydowskich na kirkutach, wypowiedzi Ocalonych z Holokaustu, świadków Zagłady, Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, historyków, jak też współczesnych mieszkańców lubelskich miasteczek.

  1. Kaczkowska Anna, „Singer musi poczekać”, 2006.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Reportaż jest poświęcony dyskusjom, jakie toczą się w Biłgoraju w związku z osobą Isaaca Bashevisa Singera – noblisty, związanego rodzinnie z tym miastem. Radni kilkakrotnie odrzucili projekt nazwania jego imieniem jednej z ulic. Wszyscy rozmówcy odżegnują się od postaw antysemickich. Wiele osób nie zna literackiej spuścizny braci Singerów; jedni zachwycają się nią i są przekonani, że rozsławia w świecie Ziemię Biłgorajską, inni uważają, że to literatura klozetowa, która przynosi miastu ujmę i godzi w tradycyjne polskie wartości. Biłgorajskie Stowarzyszenie Kulturalne im. I.B. Singera organizuje sesje, wykłady i imprezy artystyczne, będące źródłem wiedzy o twórczości noblisty, o religii i kulturze Żydów, którzy niegdyś stanowili ok. połowy mieszkańców tego miasta i dzisiaj chcieliby też je odwiedzać. Fundacja Biłgoraj XXI zrzeszająca ludzi biznesu, chce zbudować w Biłgoraju centrum turystyczno-rozrywkowe w formie odtwarzającej zabudowę dawnych miasteczek kresowych, wielokulturowych i wielowyznaniowych. Tam zaprojektowano muzeum I.B. Singera.

  1. Kaczkowska Anna, „Na rynku w Biłgoraju”, 2006.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Reportaż mówi o planach promocji tego miasta, w którym powinny zaistnieć tradycje sitarskie, związki pisarza-noblisty I.B. Singera oraz pamiątki po wielowyznaniowej społeczności. Formę kresowego miasteczka chcieli odtworzyć przedsiębiorcy z Fundacji Biłgoraj XXI.

  1. Brzezińska Maria, „Zapomniani”, 2007Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Reportaż powstał z okazji 65. rocznicy pierwszych deportacji Żydów do obozu zagłady w Bełżcu. Ofiary upamiętnia pomnik i ekspozycja muzealna. W audycji wykorzystano wypowiedzi historyka Roberta Kuwałka.

  1. Kamiński Mariusz, „Mali aniołowie z ulicy Grodzkiej”, 2007.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W 1942 roku na łąkach na terenie obecnej dzielnicy Tatary w Lublinie, policja niemiecka rozstrzelała żydowskie dzieci z ochronki przy ul. Grodzkiej 11. Do chwili realizacji reportażu nieznane było miejsce ich pochówku. W pobliżu miejsca zagłady w wieżowcach, jak gdyby nic, mieszkają ludzie. Nasuwa się wiele pytań, na które autor poszukiwał odpowiedzi. Postanowił odszukać ostatnich żyjących świadków tamtego wydarzenia, przejrzeć archiwa, zlokalizować dokładne miejsce zbrodni. Inspiracją do podjęcia działań był artykuł sprzed kilku lat opisujący bardzo dokładnie to zdarzenie, który wtedy przeszedł bez echa. Tradycją stały się coroczne marsze pamięci ze Starego Miasta na Tatary, organizowane przez Ośrodek Brama Grodzka – Teatr NN.

  1. Brzezińska Maria, „Okienko Literackie – Bełżec – Ostatnie listy”, 2008.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Audycja literacka mówiąca o ostatnich przesłaniach ofiar do bliskich.

  1. Borowik Czesława, „Historia bez patyny – Muzealnictwo martyrologiczne Lubelszczyzny”, 2010.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Muzealnictwo martyrologiczne Lubelszczyzny i XXI wiek. Czy podążamy za muzealnictwem ogólnopolskim i światowym? Nawiązanie do Dni Majdanka (16–19 IX) i wystawy w 65. rocznicę wyzwolenia obozu w Ravensbrück (od 28 IX Muzeum Martyrologii Pod Zegarem czynna będzie wystawa I trzeba było żyć. Kobiety w KL Ravensbrück). Audycja z wykorzystaniem materiałów Studia Historii Mówionej. Gośćmi programu są najlepsi znawcy tej tematyki, utytułowani za działalność: Tomasz Kranz, Marek Bem, Robert Kuwałek i Barbara Oratowska.

  1. Kamiński Mariusz, „Uciekinierzy”, 2011.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Opowieść o ucieczkach więźniów z obozu koncentracyjnego na Majdanku. 23 lipca 1944 roku więźniowie ewakuowani z Lublina zatrzymali się w budynku cegielni w Kraśniku. Stamtąd, dzięki pomysłowości mieszkańców, udało się wyprowadzić z obszaru otoczonego prze SS-manów ponad 20 osób. Pozostali pomaszerowali dalej. Przed tą ucieczką z obozu zbiegło oficjalnie ponad pół tysiąca osób. Dzisiaj gdzieś w Polsce albo za granicą mogą żyć nieliczni uciekinierzy. Pozostały, zarejestrowane na taśmach magnetofonowych, wspomnienia uciekinierów gromadzone w Państwowym Muzeum na Majdanku od końca lat 70.

  1. Kamiński Mariusz, „Przypadek Edwarda Margola”, 2012.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Po 65 latach od tajemniczej śmierci Edwarda Margola, robotnika przymusowego w III Rzeszy, wyjaśnia się zagadka jego losów. Od lat chce je poznać Maria Zaręba, siostrzenica, która nie wierzy w krążące po wojnie w lokalnej społeczności plotki o tym, że jego śmierć była karą za próbę zgwałcenia niemieckiej dziewczynki. Przypadkowo zebrane informacje, na które natrafiono podczas współcześnie zrealizowanego w Niemczech projektu pozwoliły odkryć prawdę. Audycja w 2012 otrzymała Grand Prix Prezesa Polskiego Radia jako bardzo dobrze skonstruowany dokument, który ukazuje dochodzenie do prawdy o wydarzeniu z czasów II wojny światowej, które zaważyło na reputacji rodziny.

  1. Grydniewska Magdalena, „Historia bez patyny – bunt więźniów w hitlerowskim obozie zagłady w Sobiborze”, 2013.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

14 października 1943 roku o godzinie 17.00 wybuchło powstanie więźniów w obozie zagłady w Sobiborze. To jedyny przypadek w tragicznej historii II wojny światowej, gdy bunt więźniów doprowadził do likwidacji obozu. W audycji opowiemy o ucieczce około 300 więźniów, o przywódcy powstania Saszy Peczerskim i o pamięci w 70. rocznicę wydarzeń. Obóz zagłady w Sobiborze działał półtora roku, Niemcy zagazowali w tym miejscu około 200 tysięcy Żydów. Transporty szły z Generalnego Gubernatorstwa, Holandii, Niemiec, Austrii, Słowacji, Czech i Moraw, Francji i Białorusi.

  1. Grydniewska Magdalena, „Historia bez patyny – Lea Judith de la Penha”, 2013 [AUDIO].Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Niewielki aluminiowy prostokąt znaleziony w Sobiborze przy rampie kolejowej kryje tragiczną historię żydowskiej rodziny. Na zawieszce wybito napis Lea Judith de la Penha, 11.05.1937, Amsterdam. Fundacja Sobiborska w Holandii potwierdza, że rodzina del la Penha, ojciec David, matka Judith i mała Lea zostali deportowani do obozu zagłady w Sobiborze. Po 70 latach archeolodzy, dzięki niewielkiej aluminiowej blaszce, przywracają pamięć o Lei, która zginęła dlatego, że była Żydówką. W audycji przedstawimy również pierwsze z wstrząsających relacji świadków likwidacji lubelskiego getta, przygotowanych przez Mariusza Kamińskiego przy współpracy Stowarzyszenia Studnia Pamięci, powstałych dla upamiętnienia 71. rocznicy likwidacji getta w Lublinie.

  1. Grydniewska Magdalena, Michalak Katarzyna, „Zawieszka z Sobiboru”, 2013.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Znaleziona w 2012 roku przez archeologów zawieszka z imieniem i datą urodzenia zamordowanej w Sobiborze dziewczynki z Amsterdamu to symbol porażki nazistów, którzy postanowili zatrzeć wszelkie ślady po swojej zbrodni. Znalezisko poruszyło Polaków i Holendrów. Ci drudzy dopiero od niedawna organizują szczególne wyprawy upamiętniające ofiary Zagłady. Reportaż realizowany w Sobiborze, Chełmie, Włodawie i Amsterdamie. Historia Lei Judith de la Penha.

  1. Grydniewska Magdalena, Kamiński Mariusz, „Historia bez patyny – wspomnienie Roberta Kuwałka”, 2014.Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Robert Kuwałek (ur. 1966 w Lublinie, zm. 5 czerwca 2014 we Lwowie) – polski historyk, pedagog, współtwórca aktualnego upamiętnienia ofiar niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu, pracownik naukowy Państwowego Muzeum na Majdanku – tyle można przeczytać w internetowej encyklopedii. Robert to także przyjaciel, niezastąpiony towarzysz, wspaniały człowiek, który zawsze chętnie służył pomocą, zawsze miał czas dla znajomych i nigdy nie był znudzony nawet najbardziej oczywistymi pytaniami. W naszej rozgłośni był współautorem wielu audycji. W audycji udział wzięli przyjaciele Roberta: Marcin Wroński, Dariusz Libionka i Adam Kopciowski.

 

Powiązane artykuły

Zdjęcia

Audio

Słowa kluczowe