Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Pralnia i łaźnia Łabęckich w Lublinie

Neorenesansowy dom Józefy i Wacława Łabęckich swoim stylem nawiązuje do poprzedniej willi sprzed 1914 roku. Pralnia rodziny Łabęckich wznowiła swoją działalność w 1919 roku.

 

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

ul. Farbiarska 4

FunkcjeBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

farbiarnia, pralnia chemiczna i zakład kąpielowy

HistoriaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Według ankiety z 1938 roku pralnia i dom mieszkalny Józefy i Wacława Łabęckich miały być użytkowane już przed 1914 rokiem. W czasie I wojny światowej budynki zostały zajęte przez okupanta. Działalność wznowiono w 1919 roku.
W 1921 roku na działce przy ul. Farbiarskiej 4 stał dom mieszkalny, a tył działki, na całą jej szerokość, zajmował parterowy, jednotraktowy budynek mieszczący farbiarnię, pralnię i ekspedycję. Według planu z tego samego roku, wzdłuż frontu budynku znajdował się "filtr a wyżej rampa klarownicza". U styku budynku z północną granicą działki znajdowały się otwarte osadniki i ustępy.
Wspomniany plan sytuacyjny, dołączony do projektów rozbudowy, Łabęccy przedłożyli do zatwierdzenia w wydziale budowlanym. Projekt wykonał architekt Paprocki. Załączone projekty zakładały przeniesienie wielu funkcji do budynku frontowego, który uległ znacznej rozbudowie, uzyskując tym samym plan rozszerzonej litery H, w którym dawny dom mieszkalny został wtopiony w południową połowę, z ujednoliceniem elewacji.
Zakład nosił teraz rozbudowaną nazwę: Farbiarnia, Pralnia Chemiczna i Zakład Kąpielowy. Zakład kąpielowy zajmował północne skrzydło budynku frontowego; pralnia mieściła się w zwykłej przybudówce przy części mieszkalnej, natomiast farbiarnia i pralnia chemiczna w budynku na tyle działki. Przebudowie uległa też kotłownia wg projektu J. Kurasia.
Kolejne przekształcenia nastąpiły w 1928 roku, kiedy zakład wzbogacił się o pralnię benzynową, bieliźniarnię i kotłownię. Z 1937 roku pochodzi projekt zmian w budynku frontowym po południowej stronie ryzalitu, autorstwa inż. Jerzego Siennickiego. Nastąpiła też nadbudowa drugiego piętra nad tarasem, znajdującym się  dotychczas na pierwszym piętrze od tyłu, tam, gdzie znajdowała się suszarnia i prasowalnia.
Zakłady przechodziły stałą modernizację m.in. powiększenie kotłowni, ogrzewanie elektryczne (i piecowe), otworzenie farbiarni futer. Zmiany technologiczne wymagały uzgodnień, jako że zakład stał się uciążliwy dla powstałej obok zabudowy mieszkaniowej.
Przez cały okres okupacji pralnia Łabęckich była czynna. Po wojnie przez jakiś czas pozostawała w rękach rodziny, następnie została upaństwowiona i działała jako Państwowe Przedsiębiorstwo Usług Pralniczych "Tęcza".
Do grudnia 1994 roku czynna była tu pralnia chemiczna dywanów i kożuchów (pranie bielizny i odzieży przy ul. Szenwalda). Obecnie zakład jest opuszczony, budynek w stanie ruiny.

 

KalendariumBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1919 - wznowienie działalności pralni rodziny Łabęckich
1921 - pierwszy projekt rozbudowy obiektu
1928 - kolejna rozbudowa
1937 - projekt zmian autorstwa J. Siennickiego
do 1994 - działalność pod nazwą Państwowe Przedsiębiorstwo Usług Pralniczych "Tęcza"

ArchitektBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

arch. Paprocki

Jerzy Siennicki

OpisBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Budynek frontowy, najstarszy z zespołu farbiarsko-pralniczego założony jest na obszernej literze H. Jednopiętrowy, kryty dachami czterospadowymi i dwuspadowymi, pobitymi blachą. Na osi fasady znajduje się wydatny ryzalit jednoosiowy, zwieńczony trójkątnym szczytem, z dużym prostokątnym oknem na pierwszym piętrze.

Elewacja frontowa i elewacje boczne rozczłonkowane gzymsem kordonowym, zwieńczone gzymsem profilowanym. Otwory na parterze mniejsze prostokątne, bez obramień, ramiaki sześciopolowe. Na pierwszym piętrze okna większe, w profilowanych opaskach, z odsądzonymi profilowanymi gzymsami nadokiennymi w nadprożu. Stolarka sześciopolowa z nadświetlem oraz trójpolowa ze ślemieniem. Otwór w ryzalicie w bogatszej opasce, ramiak wielakwaterowy. Szczyt ryzalitu obwiedziony światłocieniową, bogato profilowaną simą, na osi okulus.
Tylna elewacja nieopracowana. Efekt fasady podnosi piękna żeliwna krata zamykająca pas zieleni od ulicy na szerokość rozstawu skrzydeł bocznych.
Wewnątrz, w części frontowej, układ dwutraktowy przebudowywany, w bocznych skrzydłach układ nieregularny. Klatka schodowa reprezentacyjna.
Najstarszy budynek pralni i farbiarni wzdłuż wschodniej granicy działki murowany, parterowy, na przyziemiu, kryty dachem jednospadowym. Elewacje gładkie, otwory duże nowsze. Wnętrze jednotraktowe, brak detalu do odnotowania.

Stan zachowaniaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1995 rok
Budynek frontowy w stanie według projektu z 1920 roku. Brak balkonów po bokach ryzalitu środkowego fasady zubożył neorenesansowy styl architektury, nawiązującej prawdopodobnie do uprzedniego domu Łabęckich o charakterze willi sprzed 1914 roku. Budowla reprezentuje dobry poziom bez żadnych znamion architektury przemysłowej, także we wnętrzu budynku (detal, klatka schodowa, stolarszczyzna). Zachowany na tyłach działki parterowy budynek pralni nie posiada żadnych cech zabytkowych i jest w złym stanie technicznym. Filtry i klarownie zastąpiono już w okresie międzywojennym innymi urządzeniami. Całość zakładu jest obecnie opuszczona i nieudostępniona, bardzo szybko popada w stan wielkiego zaniedbania.
Duże pęknięcia w tylnej elewacji budynku frontowego.

2008 rok
Stan obiektów bardzo zły. Brak dachu, brak okien – część z nich zamurowana. Brak ścian zewnętrznych w tylnej części budynku. Elewacja frontowa z wybitymi dziurami, ubytki tynku, liczne uszkodzenia. Budynek opuszczony.

 

Opracowała Jadwiga Czerepińska
Uzupełnienia: Piotr Sugier
Redakcja: Monika Śliwińska

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Czerepińska J., Łaźnia Łabęckich, ul. Farbiarska 4, [w:] Czerepińska J., Michalska G., Studziński J., Katalog architektury przemysłowej w Lublinie, t. I cz. II, s. 72, maszynopis opracowany na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków, Lublin 1995.

Powiązane artykuły

Wideo

Audio

Historie mówione

Słowa kluczowe