Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

„Poemat o mieście Lublinie”. Topografia

Spróbujmy, wczytując się w treść „Poematu”, precyzyjnie ustalić trasę, którą przechodzi Wędrowiec.



 
 
 MIEJSCA

Spróbujmy, wczytując się w treść Poematu, precyzyjnie ustalić trasę, którą przechodzi Wędrowiec. Wypiszemy wszystkie miejsca wymienione przez Czechowicza w całym utworze w kolejności ich wystąpienia w tekście. Dla orientacji oznaczamy poszczególne części Poematu (wiersze z pierwotnymi tytułami i fragmenty prozy poetyckiej), w których te miejsca zostały opisane lub wspomniane.


I. Wiersz Lublin z dala
Wieża Trynitarska
Brama Krakowska
łąki (nad Czechówką i Bystrzycą)
1. Fragment prozy
- Wieniawa

-------

II. Wiersz Wieniawa
- Wieniawa
2. Fragment prozy – zapowiedź lubelskiej wędrówki Wędrowca. Są tu wymienione
konkretne miejsca, przez które będzie prowadziła jego droga:
- „miasto umarłych” (cmentarz przy ul. Lipowej)
- Rynek
- „kościół na Zamku” (Kaplica Świętej Trójcy)
- ul. Szeroka
- Kalinowszczyzna
- Czwartek

-----

III. Wiersz Cmentarz lubelski
- Cmentarz
3. Fragment prozy
 - „główna ulica” (Krakowskie Przedmieście)
- Brama Krakowska
Rynek

-------

IV. Wiersz Księżyc w rynku
- Rynek
- Trybunał
ul. Grodzka
4. Fragment prozy
- Rynek
- Dom Acerna
- Kamienica Sobieskich
- „narożnik ze lwami z kamienia” (Złota 1)
- „tu chodziłeś do szkoły” (Rynek 13)

--------

V. Wiersz Muzyka ulicy Złotej
- ul. Dominikańska
- ul. Archidiakońska
- „pod kościelnym krzyżem” (kościół Dominikanów)
5. Fragment prozy
- „jeszcze jedną mijasz bramę” (Brama Grodzka)
- „pniesz się w górę zaułkami Podzamcza” (ul. Zamkowa)
- Zamek
- wieża księcia Daniela
- kaplica zamkowa (Kaplica Świętej Trójcy)

-----------------

VI. Wiersz Kościół św. Trójcy
- Kaplica Świętej Trójcy
6. Fragment prozy
- ul. Zamkowa
- „mrok zaułków” (ul. Podzamcze)
- ul. Szeroka
VII. Wiersz Ulica Szeroka
- ul. Szeroka
- „rzeczułka” (Czechówka)
7. Fragment prozy (bez konkretnego miejsca)



Widzimy, że niektóre z miejsc wspomniane są więcej niż raz. I tak Rynek wymieniony jest cztery razy; cmentarz przy ul. Lipowej, Brama Krakowska, ul. Zamkowa, Kaplica Świętej Trójcy, ul. Szeroka – po dwa razy. Do miejsc Poematu zaliczone zostały również lubelskie łąki i Czechówka.



 


TRASA WĘDROWCA


Trasę Wędrowca odkrywa przed nami Czechowicz w czwartym fragmencie Poematu (proza poetycka). Oto na Wieniawie, która jest dla Wędrowca „bramą” Lublina – pierwszym konkretnym miejscem przez niego odwiedzonym (Wędrowcze, oto już kręte uliczki starego przedmieścia, Wieniawy) – czeka na niego księżyc-przewodnik, który poprowadzi go dalej przez miasto. Wtedy też dowiadujemy się, jaki będzie dalszy przebieg wędrówki:

Wędrowcze, masz towarzysza. Księżyc w pełni, srebrny, daleki pójdzie odtąd za twoimi krokami. Powiedzie cię do miasta umarłych, gdzie twoi bliscy leżą pod głazami i darnią. Osrebrzy ci stare kamienice w rynku, widma ukaże w kościele na Zamku, wreszcie znowu cię w pola wywiedzie przez ulicę Szeroką,przez Kalinowszczyznę i Czwartek.

Czechowicz wskazuje tu wyraźnie sześć miejsc: cmentarz, Rynek, Kaplicę Świętej Trójcy, ul. Szeroką, Kalinowszczyznę i Czwartek, przez które przejdzie Wędrowiec w utworze. Znając wszystkie miejsca wymienione w Poemacie i powyższy zarys trasy Wędrowca, możemy precyzyjnie wyznaczyć szlak, którym wiedzie Poemat:

dolina Czechówki > Wieniawa > cmentarz przy ul. Lipowej > Krakowskie Przedmieście > Brama Krakowska > Rynek > Trybunał > Dom Acerna > Kamienica Sobieskich > kamienica przy Złotej 1 > ul. Dominikańska > kościół Dominikanów > ul. Archidiakońska > ul. Grodzka > Brama Grodzka > Zamek > ul. Zamkowa (tu pojawia się jej nazwa) > baszta księcia Daniela > Kościół św. Trójcy > ulica Szeroka > Kalinowszczyzna > Czwartek.

Zauważmy, że wśród tych sześciu miejsc jedno – Kalinowszczyzna – nie ma nawet pośredniego odniesienia w treści Poematu poza wzmianką na samym początku. Spróbujmy zrekonstruować fragment trasy Wędrowca związany z tym przedmieściem. Zacznijmy od momentu, w którym Wędrowiec opuścił Zamek i zszedł z ulicy Zamkowej na Szeroką: Trzeba zejść ulicą Zamkową w mrok zaułków, potem wynurzyć się z ciemności na ulicy Szerokiej

Z przedwojennego planu wynika, że wracając z Zamku, Wędrowiec szedł w dół ulicy Zamkowej do dwupoziomowego skrzyżowania z przebiegającą pod nią ulicą Podzamcze, na którą zszedł po schodkach. W tym miejscu była ona wąskim przesmykiem między domami (stąd „mrok zaułków”) i właśnie nim Wędrowiec dotarł na Szeroką.

Teraz, trzymając się ściśle kolejnych zdań Poematu, Wędrowiec musiałby pójść prosto Szeroką do Wzgórza Czwartkowego i stamtąd „przez uśpione przedmieście” Czwartek poza granice miasta. Tak wynika z mapy. Ale wówczas nie mógłby zrealizować pierwotnego planu, według którego księżyc miał go wywieść z miasta przez „Szeroką, przez Kalinowszczyznę i Czwartek”. Kalinowszczyzna leży zaś za daleko na wschód od osi Szeroka-Czwartek, żeby zahaczyć o nią tylko „przy okazji”. Szlak Wędrowca robi więc w tym miejscu szeroki łuk okrążający wzgórze
Grodzisko ze Starym Kirkutem.

Jesteśmy więc znowu na rogu Podzamcze-Szeroka. Stąd najkrótsza droga na Kalinowszczyznę prowadziła ulicą Jateczną. A więc po wyjściu na Szeroką Wędrowiec skręca w prawo, dochodzi do rogu Szeroka-Jateczna, ponownie skręca w prawo w Jateczną, mija po prawej Wielką Synagogę i w końcu po moście nad Czechówką wchodzi na ulicę Sienną, która doprowadza go do stóp wzgórza. Wędrowiec okrąża je ulicami Floriańską i Kalinowszczyzna, by wrócić na koniec ulicą Ruską na drugi kraniec Szerokiej i stamtąd przez Czwartek wyjść z miasta.