Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Lublin – Cyrulicza 2, Lubartowska 35 (dawniej Lubartowska 9)

Nr policyjny 382 a, hip. 852, KW 2031

 


    

Fot. Stefan Kiełsznia, 1938 r.

 

Spis treści:
Historia własnościowa i budowlana
Wzmianki dotyczące lokali handlowych i rzemieślniczych
Ikonografia
Przypisy



Historia własnościowa i budowlana
Jadwiga Teodorowicz Czerepińska, Rozpoznanie historyczno-konserwatorskie kwartału zabudowy zawartego pomiędzy ulicami: Cyrulicza - Furmańska - Kowalska - Lubartowska, katalog zabytków, egzemplarz dostępny wyłącznie w archiwum WUOZ, fragment opracowania:

Teren, na którym znajduje się działka będąca przedmiotem naszego zainteresowania na początku XIX w. wchodził w skład rozległej nieruchomości należącej do lubelskich trynitarzy. Tzw. „Place po Trynitarskie" zakupił Szmul Wejsberg, następnie jego sukcesorzy sprzedali je Lejzorowi Finkielsztejnowi (vel Finkielstein) przed 1860 r.[1]
W 1864 r. z nieruchomości Finkielsztejna wydzielono trzy parcele usytuowane przyul. Lubartowskiej, na odcinku od rzeki Czechówki do nowoprojektowanej ulicy Cyruliczej (szerzej o początkach podziałów patrz w Syntezie kwartału zabudowy). Parcele, o zbliżonej szerokości, nabyli Lewenstein, Brunner i Szmul Weisberg.[2] Działka narożna (ul. Lubartowska i Cyrulicza) będąca własnością Weisberga została zabudowana przed 1870 r., gdyż w wykazach ubezpieczeniowych z tego okresu odnotowano murowany, jednopiętrowy dom mieszkalny, drewniany skład na drewno, dwa drewniane zadaszenia (poddachy) oraz parterową drewnianą szopę.[3] Budynek mieszkalny był usytuowany w głębi działki, równolegle do uL Lubartowskiej.[4] - identyfikujemy go z obecną oficyną.

W1873 r. nieruchomość kupili Kazimierz i Marianna Mazurkiewiczowie za 1600 rbs.[5] W 1879 r. z działki wydzielono parcelę (obecnie Lubartowska 37) o powierzchni 1422 łokci kwadratowych, którą nabyli Jan i Marianna Dobrowolscy.[6] Zmniejszoną niemal o połowę posesję Lubartowska 35 kupili w 1897 r. Chąja-Ita i Szol-Lejba Wolmanowie za 6800 rb.[7] Z zestawienia wcześniej wymienionych kwot wynika, że w tym okresie tj. 1879-97, na parceli poczyniono znaczne inwestycje, co potwierdzają późniejsze o dwa lata wykazy ubezpieczeniowe. W 1899 r. odnotowano w nich - murowany dwupiętrowy dom mieszkalny z piwnicą i poddaszem, murowany, jednopiętrowy dom mieszkalny z piwnicą i poddaszem oraz oficynę gospodarczą z drewutnią i kloaką.[8] Tamże zaznaczono, że zabudowa na parceli ma wspólną ścianę z nieruchomością posiadającą księgę hipoteczną nr 812 (Cyrulicza 4/6). Powyższa uwaga dotyczy najstarszej kamienicy posadowionej w głębi działki
Z analizy powyższych materiałów wynika, że w program zabudowy na działce włączono wcześniej wspomnianą piętrową kamienicę z ok. 1870 r., która następnie została przekształcona w oficynę.

W 1904 r., o czym świadczy data umieszczona pod oknem szczytu skrajnej wschodniej osi elewacji południowej, nadbudowano dwa piętra nad kamienicą w głębi (oficyną), a następnie ujednolicono jej elewację z kamienicą frontową. Ukształtowana w tym okresie bryła kamienicy nie uległa zasadniczym zmianom do dnia dzisiejszego
Po śmierci Chai-Ity i Szola-Lejby Wolmanów, nieruchomość odziedziczył ich syn Szymon, w którego posiadaniu nieruchomość znajdowała się do II wojny światowej [9].
W okresie międzywojennym na parterze kamienicy mieściła się jadłodajnia, fabryka cukrów oraz sklepy - galanteryjny, z naczyniami i materiałami piśmiennymi.
W 1934 r., w sklepie należącym do Wolmana, poszerzono, według projektu Henryka Bekkera, witrynę sklepowej, jednocześnie przekształcając ją z półkolistej na prostokątną.[10]
Elewacje kamienicy były pokryte zróżnicowanymi wielkościowo i stylowo szyldami reklamowi, które w 1938 r. usunięto, a następnie uporządkowano (ujednolicono liternictwo) według projekt M. Adamka.[11]
W czasie okupacji nieruchomość, podobnie jak i pozostałe w kwartale znalazły się w obrębie getta, które w tej części miasta utworzyli Niemcy.
Kolejna zmiana miała miejsce w 1943 r., gdy w dawnej oficynie, zamieniono półkoliście zamknięte drzwi na okno.

W 1946 r. Czesław Pisarski nabył nieruchomość od spadkobierców Wolmana.
Po II wojnie światowej funkcja kamienicy nie uległa zmianie, nadal parter był wykorzystywany na cele handlowe, natomiast górne piętra jako mieszkania. Na przełomie 1. 60 i 70 XX w. wewnątrz kamienicy przeprowadzono gruntowny remont, w trakcie którego rozebrano stare piece kaflowe, wymieniono podłogi deskowe, przebudowano układ wnętrza na parterze, uzupełniono brakujące elementy detalu architektonicznego, przemurowano drzwi wejściowe na parterze, zastępując je oknami witrynowymi.
Od 1994 r. właścicielem są: Bronisława Blicharz oraz Beata Teresa Koc z mężem, Wiesław Jędruszak, Wiesław Alan, Włodzimierz oraz Marianna Osińscy i Lucyna Ciszewska. W 1998 właściciele kamienicy wystąpili do WKZ i UM z prośbą o wydanie pozwolenia na remont w zakresie: kominy, dach (malowanie) elewacja w przyziemiu, a w dalszej kolejności elewacje wyższych kondygnacji i od podwórza, rynny i rury spustowe blacha okienna
Właściwe prace rozpoczęto jednak dopiero w 2000 r., od tego czasu sukcesywnie wymieniana jest stolarka okienna, nawiązująca do pierwotnej oraz wyremontowano dach i kominy. W tym uzupełniono nadproża na I p. w miejscu wypadłych w czasie okupacji balkonów.


Wzmianki dotyczące lokali handlowych i rzemieślniczych
Archiwum Państwowe w Lublinie
1930 - Salomon Fałek Goldberg - handel towarami bawełnianymi, Aml 1918-1939, sygn. 2594,
1930 - Kohen Luzer - handel towarami bawełnianymi, handel w podwórzu w dwóch pokojach, posiada elektryczność, czysto utrzymany, Aml 1918-1939, sygn. 2594,
1930 - Berek Gewerc - sklep z galanterią ludową, Aml 1918-1939, sygn. 2594,
1931 - Necha Rapaport - sklep z cukierkami i czekoladą, Aml 1918-1939, sygn. 2606,
1931 - Bandel Gerson - sprzedaż cukierków, Aml 1918-1939, sygn. 2605,
1929 - Gołda Gertler - handel owocami i wodą sodową, Aml 1918-1939, sygn. 2603,
1929 - Lejba Wajs i Moszek Glas - skład owoców (handel hurtowy), Aml 1918-1939, sygn. 2603,
1929 - Suchym Szyber - handel cukierkami bez zezwolenia, Aml 1918-1939, sygn. 2603,
1928 - Moszek (?)sztok, owocarnia, Aml 1918-1939, sygn. 2602,
1931 - Moszek Dyment, sklep spożywczy („lokal czysty, posiada potrzebne instalacje"),
Aml 1918-1939, sygn. 2621,
1927 - Fajga Epel, pracownia szycia bielizny, Aml 1918-1939, sygn. 3583,

Księga Adresowa Polski z 1929 r.
Icek Sztajnman, Jankiel Najmark - handel hurtowy manufakturą
Mordka Wajcman - jadłodajnia
E. Szyler - wyroby cukiernicze
Muszkatblit - czapki
Szmul Abramowicz - farby
Majlech Morajne - kantor wymiany
Moszek Blumensztok - artykuły kolonialne
I. Najmark - manufaktura
P. Glas - owocarnia
Moszek Rozenbusz - owocarnia
C. Zylbersztajn - artykuły spożywcze
D. Sztern - produkcja szczotek
S. Zynger - torebki papierowe
P. Honigman i ska - ziemiopłody


Ikonografia
Sąd Rejonowy w Lublinie, X Wydział Ksiąg Wieczystych, WH 241, Zbiór Dokumentów:
- Plan sytuacyjny Possesyi N 386, 385, 383, 382 w Lublinie, wyk. Flukiewicz 1864 Nadstawnej z 1835 roku, WH 241,

APL, RGL BI, sygn. 1891:13
- Plan sytuacyjny nieruchomości numer policyjny N 382 z zaznaczeniem komórek przeznaczonych do rozbiórki.

APL, IB sygn. 495(lata 30-te XX wieku):
- plan otworu sklepowego p. Sz Wolmana, fasada, plan syt., s.1,
- rysunek kamienicy, plan niemiecki s. 4,
- zdjęcie (panorama z dwóch) fasady z witrynami sklepowymi, s. 5,
- rysunek witryn sklepowych, s. 6,

opracował Tadeusz Przystojecki
zdjęcia zestawił Marcin Fedorowicz



Przypisy
1Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Lublinie, WH 241, Plan sytuacyjny Placów po trynitarskich 383 i 382 położonych w mieście Lublinie przy wjeździe Lubartowskiej.......
2 Jw. WH 241, Plan sytuacyjny Possessyij Nr 386,385,383 i 382 w Lublinie przy ul. Kowalskiej i
Lubartowskiej położonych
3 Archiwum Państwowe w Lublinie (dalej APL), Akta m. Lublin 1874-1915, Zastrachowanija niedwiżimosti.
4 APL, RGL BI, sygn. 1891:13 s. 38.
5 Wydział Ksiąg......WH 852 Dz. II.
6 Jw.,WH 737 Dz.II
7 Jw.,WH 852 Dz.II
8 APL, AmL, op. cit.
9 APL, Inspekcja Budowlana, sygn. 495
10 tamże
11 tamże