Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Lubelski Oddział Związku Literatów Polskich

Stowarzyszenie literatów powstałe w 1932 roku. Jego członkami założycielami byli: Franciszka Arnsztajnowa, Józef Czechowicz, Wacław Gralewski, Kazimierz Andrzej Jaworski, Józef Nikodem Kłosowski, Józef Łobodowski, Antoni Madej i Bronisław Ludwik Michalski. Przez wiele lat siedziba Związku mieściła się przy Granicznej 9. Obecnie (2018) - w budynku Wojewódzkiego Ośrodka Kultury przy ul. Dolnej Panny Marii.

Zarząd Lubelskiego Związku Literatów
Zarząd Lubelskiego Związku Literatów Polskich. Siedzą od lewej: W. Gralewski, A. Fleszarowa, K. A. Jaworski, F. Arnsztajnowa. Stoją od lewej: J. Łobodowski, W. Kasperski, J. Czechowicz. 1932.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Powstanie Związku LiteratówBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Związek Literatów w Lublinie powstał 21 maja 1932 roku z inicjatywy Franciszki Arnsztajnowej, Józefa Czechowicza, Kazimierza Andrzeja Jaworskiego, Józefa Nikodema Kłosowskiego, Józefa Łobodowskiego, Antoniego Madeja, Bronisława Ludwika Michalskiego i Wacława Gralewskiego - nieobecnego na zebraniu inauguracyjnym. Przewodniczącym został Józef Czechowicz, zaś członkami zarządu: Franciszka Arnsztajnowa, Wacław Gralewski - skarbnikiem, Antoni Madej - sekretarzem. W Komisji rewizyjnej znaleźli się: Józef Nikodem Kłosowski, Kazimierz Andrzej Jaworski, Józef Łobodowski. Po rezygnacji Józefa Czechowicza z funkcji przewodniczącego, jego stanowisko przejęła Franciszka Arnsztajnowa.

Niektóre z zebrań Związku odbywały się w jej mieszkaniu przy ul. Złotej 2.

Rynek Starego Miasta w Lublinie
Rynek Starego Miasta w Lublinie (Autor: nieznany)

Najprawdopodobniej do tego grona dołączył, związany z ruchem literackim w Lublinie - Konrad Bielski. Jednak, jak zauważa Urszula Gierszon w artykule o historii Lubelskiego Oddziału Związku Literatów Polskich, nie ma dokumentacji potwierdzającej dołączenie Konrada Bielskiego do Związku1

Związek Literatów zajmował się między innymi organizacją wieczorów literackich, zebrań dyskusyjnych oraz rozpoczął wydawanie zbiorów poetyckich członków Związku. W ciągu kilku lat ukazało się kilkanaście tomików, w tym Franciszki Arnsztajnowej czy Henryka Platty2.

Środowisko literackie publikowało swoją twórczość na łamach czasopism, między innymi „Kameny” założonej przez K.A. Jaworskiego, której pierwszy numer ukazał się we wrześniu 1933.

Do Związku zaczęli dołączać nowi członkowie, choć jego działalność słaba przez wzgląd na wyjazd niektórych jego członków do stolicy, między innymi z Lublina wyjechał Józef Czechowicz.

W 1939 roku ukazała się „Antologia współczesnych poetów lubelskich” pod redakcją księdza Ludwika Zalewskiego.

Antologia współczesnych poetów lubelskich

Wojna i okupacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Działalność literacką w Lublinie przerwała wojna i okupacja. Część literatów podjęła próby działała konspiracyjnych, wielu nie utrzymywało ze sobą kontaktu, niektórzy się ukrywali, a jeszcze innym wojna zabrała życia. 9 września 1939 roku zginał Józef Czechowicz. W konspiracji działali między innymi Wacław Gralewski i Józef Nikodem Kłosowski. Henryk Domiński był kierownikiem propagandy i organizacji pisma „Orzeł Biały”. W końcu 1939 roku organizację wykryto i aresztowano serki osób, setki rozstrzelano w Zimnych Dołach i na cmentarzu na Kalinowszczyźnie na początku 1940 roku, co opisuje we wspomnieniach Wacław Gralewski („Ogniste koła”). Podczas wojny zginął Henryk Domiński. Józef Nikodem Kłosowski związał się z Batalionami Chłopskimi walczył prawie trzy lata. Redagował prasę podziemną w Krasnymstawie i zorganizował grupę literacką Wieś oraz prowadził tajne nauczanie.

Tajne nauczanie prowadził też Kazimierz Andrzej Jaworski, który osiem miesięcy spędził w obozie Sachenhausen. Wielu literatów zginęło w obozach, między innymi: w hitlerowskim obozie Bergen-Belsen w kwietniu 1945 roku zginał poeta i literat związany z Chełmem - Zenon Waśniewski, a Władysław Podstawka w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. Z kolei Leon Zdzisław Stroiński związany z „Ziemią Zamojską” zginął w Powstaniu Warszawskim. W getcie warszawskim zginęła Franciszka Arnsztajnowa3.

Reaktywacja Związku Literatów po wojnie (1944)Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Po [19]44 roku, po wypędzeniu Niemców z Lublina, przyszła fala literatów z armią ze Wschodu, także z 2 Armią Wojska Polskiego i tutaj od razu nastąpiła taka forma ujawnienia się młodoliterackiego ruchu, który dojrzewał w latach okupacji4.

Waldemar Michalski

Po przerwie okupacyjnej w Lublinie we wrześniu 1944 reaktywowano Ogólnopolski Związek Literatów Polskich.

Pierwsze walne zebranie Związku po wojnie odbyło się 3 września 1944 roku. Podczas zebrania wybrano tymczasowy zarząd, który stanowili: Mieczysław Jastrun, Kazimierz Andrzej Jaworski, Jerzy Pleśniarowicz, Julian Przyboś, Jerzy Putrament, Józef Wasowski i Adam Ważyk. We władzach tymczasowego zarządu jako prezes znalazł się Julian Przyboś, zaś sekretarzem Adam Ważyk, a skarbnikiem Mieczysław Jastrun5.

Lublin stał się na krótki czas centrum życia literackiego. Przez okres paru miesięcy był siedzibą czasopism literackich, między innymi „Odrodzenia”.

Lublin po wyzwoleniu w 1944 roku Zbigniew Miazga nazywa „jarmarkiem współczesnej literatury polskiej”6.

Z kolei Waldemar Michalski odwołuje się do Przybosia, który na jednym ze spotkań w Lublinie powiedział, że w Lublinie tylko wierszy ludzie chcieli słuchać:

Poezja dominowała, poezja wiodła kulturę, literaturę polską. Poezja recytowana przez autorów w Lublinie7.

Waldemar Michalski

Pod koniec września 1944 roku ukazały się pierwsze książki w wyzwolonej Polsce: „Były to zbiory wierszy: „Póki my żyjemy” J. Przybosia, „Godzina strzeżona” M. Jastruna, „Serce granatu” A. Ważyka oraz „Wojna i wiosna” J. Putramenta”, pisze Tadeusz Kłak8.

O zbiorze poezji Juliana Przybosia „Póki my żyjemy” pisał Ireneusz J. Kamiński9: „Była to pierwsza książka z zakresu literatury pięknej, opublikowana na wyzwolonych terenach z zasiłku Resortu Kultury i Sztuki. Sprzedawana w kioski Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik” przy Krakowskim Przedmieściu 62, kosztowała 25 złotych. Tomik miał charakter pamiętnika poetyckiego z lat wojny i okupacji”.

Julia Hartwig, która urodziła się w Lublinie i zadebiutowała w Lublinie w maju 1936 roku na łamach pisma uczniowskiego „W Słońce” wierszem bez tytułu [ktoś zgubił słowo „poezja”], po zakończeniu II wojny światowej wyjechała z Lublina.

„Pierwszy okres po zakończeniu II wojny światowej (1945-1948) i umocnieniu się u władzy komunistów to jeszcze czas względnej wolności wydawniczej”, podkreśla Tomasz Pietrasiewicz w publikacji „Przewodnik po historii słowa drukowanego w Lublinie”. „Istniały prywatne wydawnictwa, a nawet wychodziła w miarę niezależna prasa”10.

Pierwsza w Polsce powojenna księgarnia powstała w 1944 roku w lokalu przy ulicy Krakowskie Przedmieście 5. Bardzo szybko powstał też Antykwariat „Lamus” (1944 rok). Kilka lat później rozpoczął swoją działalność Antykwariat Franciszka Osiaka11.

Resort Kultury PKWN powołał Spółdzielnię Wydawniczą „Czytelnik”, której Radę Nadzorczą stanowił między innymi Bolesław Bierut. Spółdzielnia zajmowała się działalnością wydawniczą, propagandą polityczną, wydawaniem czasopism, prowadzeniem odczytów, kursów, zaopatrywaniem szkół, uczelni i instytucji oświatowych w pomoce naukowe, organizacją bibliotek, drukarni, księgarń itp12.

W 1945 roku ukazał się w Lublinie „Wybór wierszy poetów lubelskich”. Był to pierwszy wydany po wojnie tomik lubelskich poetów. Został on wydany przez Związek Zawodowy Literatów Polskich. „Wybór wierszy poetów lubelskich” drukowany był w Zamościu na przełomie 1944 i 1945 roku. Wydanie tomiku nadzorował J. Pleśniarowicz. W Bibliotece im. H. Łopacińskiego zachował się egzemplarz tego tomiku z dedykacją wpisaną ręką Julii Hartwig: Panu Józefowi Nikodemowi Kłosowskiemu z serdecznym uściskiem dłoni Julia Hartwig, Jerzy Pleśniarowicz. Lublin 1945.

W lutym 1945 roku Zarząd Główny ZZLP przeniesiono do Łodzi, zrodziła się potrzeba utworzenia oddziału lubelskiego.

Powstanie Lubelskiego Oddziału Związku Literatów Polskich

8 marca 1945 roku, jak podaje Tadeusz Kłak13 (Urszula Gierszon14 podaje datę 18 marca 1945 roku), pod przewodnictwem prof. Juliusza Kleinera powołano do życia Lubelski Klub Literacki.  

W skład komitetu organizacyjnego weszli między innymi: Maria Bechczyc-Rudnicka, Jerzy Pleśniarowicz, Igor Sikirycki. Członkami Klubu zostali: Jan Parandowski, Jan Staudynger, Julia Hartwig, Anna Kamieńska, Zygmunt Mikulski, Jan Nagrabiecki. LKL skupiał także członków ogólnopolskiego ZZLP15.

25 maja 1945 roku, jak pisze Tadeusz Kłak, powstał Lubelski Oddział Związku Literatów Polskich.

(...) pierwszym prezesem został Józef Nikodem Kłosowski, a następnym J. Kleiner, sprawujący tę funkcję aż do czasu swego wyjazdu do Krakowa w 1949 roku. W tym okresie Związek Literatów, częściowo wespół z Klubem Literackim, rozwinął bogatą działalność, organizując ponad sto imprez – spotkań autorskich, odczytów, zebrań dyskusyjnych, przy frekwencji dochodzącej do siedmiuset osób. Szczególnie dobrze udawały się imprezy jubileuszowe z okazji rocznic H. Sienkiewicza, B. Prusa i M. Cervantes ’a oraz obchody Roku Mickiewicza i Słowackiego.16

Do 1949 roku poza Kleinerem Lublin opuścili także, między innymi: Jan Parandowski, Jan Sztaudynger, Julia Hartwig, Anna Kamieńska czy Igor Sikirycki. Jak podaje Urszula Gierszon, po wyjeździe znanych pisarzy prestiż lubelskiego środowiska osłabł. Działający w obrębie Oddziału - Lubelski Klub Literacki ostatecznie został rozwiązany pod koniec 1950 roku17.

Działalność Związku po drugiej wojnieBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Działalność ZLP w latach 1950-1955 stanowiły głównie odczyty literackie18.

Po śmierci w 1952 roku księdza Ludwika Zalewskiego, zwanego „proboszczem lubelskich literatów” Lubelski Oddział ZLP uzyskał jego mieszkanie na swoją siedzibę i redakcję „Kameny”. Willa księdza Zalewskiego mieściła się przy ulicy Granicznej 7, potem 9. Dom od dawna służył lubelskim literatom, jeszcze przed wojną.

Sam Czechowicz poświęcił fraszkę księdzu Ludwikowi Zalewskiemu.

Dom przy ulicy Granicznej 9 w Lublinie, dawna willa ks. Ludwika Zalewskiego
Dom przy ulicy Granicznej 9 w Lublinie, dawna willa ks. Ludwika Zalewskiego (Autor: Zętar, Joanna)

W 1964 roku w Lublinie został zorganizowany Ogólnopolski Zjazd Związku Literatów Polskich.

Niewątpliwie największym wydarzeniem lat sześćdziesiątych było zorganizowanie w Lublinie w 1964 roku Ogólnopolskiego Zjazdu Związku Literatów Polskich. (…) Z tej okazji został wydany specjalny numer „Kameny” ze „Słowniczkiem bio-bibliograficznym pisarzy należących do Lubelskiego oddziału ZLP w r. 1964”. Słowniczek opracowała Maria Bechczyc-Rudnicka.

Witold Miszczak wspomina zjazd

Po tym Zjeździe środowisko młodych się trochę ożywiło. Zebrało się kilka osób, trochę z tego dawnego Klubu, bo doszli wszyscy do wniosku, że indywidualnie niewiele można zrobić. Taka zespołowa  działalność wydawała się wskazana. I wtedy powstał drugi Klub Literacki.

Józef Zięba

Klub Literacki stał się zapleczem Związku Literatów: bowiem wielu członków Klubu ma już publikacje książkowe, a mecenat Wydawnictwa Lubelskiego sprawia, że w niedługim czasie paru jego członków może ubiegać się o przyjęcie do ZLP.19

W 1963 roku, jak wspomina Waldemar Michalski20, powołano w Lublinie Nauczycielski Klub Literacki im. Józefa Czechowicza. Istniał Aktywnie do 1981 roku.

W 1968 roku powołano Muzeum Literackie im. J. Czechowicza.

W ostatnich czasach wzmogło się też wewnętrzne tętno życia Związku, pisał Tadeusz Kłak21 o drugiej połowie lat. 60. Dużo wniosły tu organizowane systematycznie przez M. Bechczyc-Rudnicką spotkania przy czarnej kawie, na które zapraszano także członków Lubelskiego Klubu Literackiego.

W latach 70. wzrosła liczba piszących, szczególnie młodego pokolenia.

W roku 1970 zmarł Konrad Bielski, w 1972 r. – Zdzisław Jastrzębski i Wacław Gralewski, w 1973 r. – Zbigniew Stepek i Kazimierz Andrzej Jaworski, a w 1976 r. – Zbigniew Jakubik. Wraz z odejściem Konrada Bielskiego, Wacława Gralewskiego i Kazimierza Andrzeja Jaworskiego zamknięty został żywy ciąg tradycji łączący w naturalny sposób lubelskie środowisko literackie z czasami „Reflektora” i Lubelskiego Związku Literatów. Nie pozostał już nikt, kto czynnie uczestniczył w kształtowaniu życia literackiego Lublina w okresie międzywojennego dwudziestolecia. Po tamtych czasach przetrwała już tylko legenda. Zasadnicze zmiany dokonały się również w środowisku młodych. Tu też już nikt nie pamiętał czasów pierwszego Koła Młodych oraz lubelskich klubów literackich z lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, zauważa Józef Zięba22.

Są również pisarze średniego pokolenia, którzy pozostając poza organizacjami literackimi, posiadają na swym koncie nawet po kilka pozycji książkowych. Wśród nich można wymienić: W. Kiełczewskiego, M. Knorr, Z. Pikulskiego, S. Weremczuka i innych. W sumie ukształtowane w latach siedemdziesiątych lubelskie środowisko literackie obejmuje kilkudziesięciu autorów książek oraz kilkadziesiąt osób po debiucie prasowym. Tak dużej liczby pisarzy w lubelskim środowisku literackim jeszcze nigdy nie notowano. W efekcie zdemokratyzowała się profesja pisarza. Twórczość literacka przestała być zajęciem elity społecznej.23

Lata 1973-1975 to okres debiutu prasowego grupy ponad dziesięciu poetów urodzonych w połowie lat pięćdziesiątych. Ich wejściu do literatury towarzyszył wyraźny wzrost aktywności autorów debiutujących dużo wcześniej, wywodzących się w większości z utworzonych w 1964 r. Kontrapunktów (m.in. Stanisław Andrzej Łukowski, Henryk Makarski, Waldemar Michalski), których dotychczasowy rozwój z różnych względów wydawał się powolny.24

W 1975 ukazał się almanach prozy „Na widnokręgu”, a rok później antologii poezji „Przebudzenie”, gdzie młode pokolenie zaprezentowało swoją twórczość. Ukazały się także prezentacje indywidualne w trzech seriach Lubelskich Prezentacji Poetyckich 21 tomików.

Obok Koła Młodych działały grupy literackie studenckie oraz Klub Młodych Pisarzy25.

Oddział ZLP w Lublinie liczył w 1980 roku oraz w 1981 roku po 27 członków.

Wprowadzenie 13 grudnia 1981 roku stanu wojennego zawiesiło działalność Związku. 19 sierpnia 1983 roku został rozwiązany. Wkrótce w Warszawie powstała grupa inicjatywna, która miała na celu zapobiec stratom, jakie przyniósł stan wojenny. Zagrożony był majątek ZLP: archiwum Związku, biblioteka czy Dom Literatury w Warszawie, a przede wszystkim ciągłość tradycji Grupa ta reaktywowała ZLP 11 października 1983 roku. W Lublinie akces przystąpienia do ZLP zadeklarowały 23 osoby. Oddział reaktywowano 19 listopada 1983 roku. Odbyły się wybory nowych władz Związku. Prezesem został Tadeusz Jasiński. Wraz z reaktywacją Związku przywrócono konkursy literackie istniejące od 1966 roku, między innymi konkurs poetycki im. Józefa Czechowicza.

14 grudnia 1985 roku odbyło się zebranie sprawozdawczo-wyborcze. Ponownie wybrano prezesem T. Jasińskiego.

W dniach 25 i 26 lutego 1986 roku odbył się XXIV Zjazd ZLP, który ustalił, że każdy pisarz, który był członkiem ZLP ma prawo - bez postępowania kwalifikacyjnego - w dowolnej formie pisemnej odnowić swoją przynależność do ZLP.

23 maja 1987 roku odbyło się uroczyste zebranie z okazji jubileuszu 55. rocznicy powołania Związku Literatów w Lublinie26.

Wydarzenie odnotował „Kurier Lubelski” w numerze 100 z 25 maja 1987 roku:

21 maja 1932 roku powołano w naszym mieście Lubelski Związek Literatów (...) Z warszawy zgodził się przyjechać na tę uroczysta okazję jedyny żyjący jeszcze w Polsce uczestnik tego wydarzenia - poeta Antoni Madej. Członek - założyciel, sekretarz zarządu, a następie wiceprezes LZL, zachował w pamięci wiele szczegółów dotyczących rozwijające się w Lublinie zalążka ośrodka literackiego. (...) Miłym akcentem uroczystości 55-lecia Lubelskiego Związku literatów stało się udekorowanie Antoniego Madeja odznaką „Zasłużonego dla Lubelszczyzny”. Przechowywał u siebie archiwum LZL, a po powstaniu Muzeum im. Józefa Czechowicza w Lublinie przekazał je miastu.27

14 stycznia 1989 roku odbyło się zebranie sprawozdawczo-wyborcze, na którym wybrano władze lubelskiego oddziału. Funkcję prezesa objął Henryk Pająk, wiceprezesem została Matylda Wełna, zaś sekretarzem - Waldemar Michalski.

W okresie transformacji ustrojowej Związkowi wymówiono lokal przy ulicy Granicznej 9. Po kilkumiesięcznych staraniach o nowy lokal, Związek otrzymał pomieszczenie w kamienicy Franciszki Arnsztajnowej przy ulicy Złotej 2. Na początku siedziba znajdowała się na parterze, następnie na pierwszym piętrze, a w końcu na trzecim, pod dachem - pomieszczenie było urocze, lecz małe.

Rynek
Rynek (Autor: Sztajdel, Piotr; Zętar, Joanna)

Po wyborach z 23 marca 1995 roku wybrano nowe władze lubelskiego oddziału ZLP. Prezesem został Jan Longin Okoń, Matylda Wełna zachowała funkcję wiceprezesa, a Waldemar Michalski - sekretarza.

 

Obchody 65. rocznicy powstania Związku Literatów w Lublinie 27 września 1997 roku połączono z aktem odsłonięcia na froncie kamienicy przy Złotej 2 tablicy upamiętniającej Franciszkę Arnsztajnową.

Po wyborach z 24 października 1998 roku wybrano nowy zarząd Lubelskiego Oddziału ZLP. Prezesem został prof. Dr hab. Stanisław Popek,  Marian Janusz Kawałko objął funkcję wiceprezesa, a Henryk Makarski został sekretarzem.

W 1999 roku ukazał się zlecony przez lubelski oddział ZLP leksykon Jana Smolarza „Pisarze współcześni regionu lubelskiego”. Leksykon zawierał 141 biogramów współczesnych pisarzy.

Jak dalej zaznacza Urszula Gierszon, dużym osiągnieciem zarządu było utworzenie serii wydawniczej Biblioteka Pisarzy Lubelszczyzny, w ramach której ukazała się między innymi antologia najpiękniejszych wierszy poetów lubelskich: „Piękno nieposkromione”. Leksykon zawiera 141 biogramów współczesnych pisarzy.

Po utracie siedziby w 2000 roku Lubelski Oddział ZLP znalazł lokal w Wojewódzkim Domu Kultury (obecnie Wojewódzkim Ośrodku Kultury) przy ulicy Dolnej Panny Marii 3. Po wyborach z dnia 24 listopada prezesem został Marian Janusz Kawałko. Pod koniec kadencji 2003-2006 oddział liczył 38 członków i 5 kandydatów.

22 stycznia 2007 roku funkcję prezesa objęła Urszula Gierszon.

W obchody 75. rocznicy powstania Związku Literatów  Lublinie - 15 grudnia 2007 włączył się Prezydent Miasta - Adam Wasilewski oraz przedstawiciele wydziału kultury Urzędu Miasta Lublina i przedstawiciele lubelskich placówek kultury28

85-lecie istnienia Związku upamiętniono jubileuszowym spacerem członków Związku Literatów do Muzeum im. J. Czechowicza przy ulicy Złotej 3. 

Literaci na łamach prasyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Od 1 września 1945 z inicjatywy J.N. Kłosowskiego ukazywał się dwutygodnik „Zdrój”, natomiast od listopada K.A. Jaworski wznowił „Kamenę” i jako miejsce jej wydawania oprócz Chełma dołączył również Lublin29.

W 1949 roku zawieszono wydawanie „Kameny”, którą potem wznowiono w 1952 roku. Od 1955 roku „Kamena” ukazywała się jako miesięcznik, a w 1957 roku została przekształcona w dwutygodnik.

Od 1951 roku „Sztandar Ludu”, gazeta miejscowego organu partyjnego drukuje dodatek „Kultura i Życie”. To dodatek tygodniowy do dziennika lubelskiego, pierwotnie partyjnego. Partyjność nie przeszkadza, że w tej „Kulturze i Życiu” drukują młodzi poeci dzięki temu, że wkładkę „Kultura i Życie” prowadzi Zygmunt Mikulski, sam poeta30.

W 1957 roku ukazało się pismo „Pod wiatr”. Niestety wyszedł tylko jeden numer, choć pismo dobrze rokowało.

Następnie kolumna „Teraz” przy „Kurierze Lubelskim”. W latach 1959-1964 grupa Prom redagowała w „Kamenie” własne kolumny. W latach 1961-1963 ukazywały się Profile w „Kamenie”. Od 1964 roku powstał Korespondencyjny Klub Młodych Pisarzy. W latach 1967-1977 redagował w Kamenie własną kolumnę Zapole.

W 1965 roku Studencki Klub Literacki wydawał w „Kurierze Lubelskim" kolumnę „Kontrapunkty"

W tym samym roku powstał Klub Literacki przy LO ZLP, którego inicjatorem był Zbigniew Jakubik.

W „Kurierze Lubelskim z dnia 11-12 listopada 1966 w kolumnie „Kontrapunkty" Franciszek Piątkowski napisał o Studenckim Klubie Literackim: „W środowisku studenckim (każdym) istnieje grupa urodzonych twórcami. Urodzić się twórcą to za mało, trzeba nim być i trzeba się nauczyć bywać twórcą. Powtarzam utarte komunały." 31Dalej Piątkowski zaznaczył, że Klub, który powstał w październiku 1965 roku, "postawił sobie za rację swojego bytu skupienie tych ludzi, by w klubie ustawiali swoje pióra, by w drodze konfrontacji krystalizowali swoje postawy albo porzucili twórczość literacką"32.

Z inicjatywy Klubu zorganizowano w Lublinie w dniach 11-13 listopada 1966 pierwszy ogólnopolski Zjazd Młodych Pisarzy.

Jak napisał na łamach „Kontrapunktów" Waldemar Michalski program Ogólnopolskiego Zjazdu Młodych Pisarzy zapowiadał między innymi dyskusję o zaangażowanie twórczości młodych w sprawy ówczesnej rzeczywistości: Powiedziałbym, ustawienie referatów jest prowokacją do samookreślenia i zdeklarowania się młodych: albo w imię ogólnospołecznego dobra podejmujemy walkę z trudnymi problemami, konfliktami współczesnego życia, albo dajemy nura w świat jałowych, transcendentnych, abstrakcyjnych kalkulacji. 33

Podstawową formą działalności Klubu były zebrania poświęcone omawianiu tworczości własnej członkow klubu, życie literackie (szczegolnie w Lublinie). Wizualnym odbiciem działalności był comiesięczny dodatek do „Kuriera Lubelskiego" - „Kontrapunkty". Spotkania Klubu odbywały się w każdą trzecią niedzielę miesiąca w lokalu RO ZSP przy ulicy Narutowicza 30 o godzinie 15.

Klub istniał do 1969 roku.

W październiku 1969 w kolumnie poetyckiej studentów w Kamenie (nr 22) opublikowali swe wiersze: Aleksander Migo, Józef Osmołą, Andrzej W. Pawluczuk i Stanisław Rogala. Gdy redakcja zaproponowała autorom współpracę, Osmoła rzucił pomysł zorganizowania grupy literackiej, do której przystąpili wszyscy wyżej wymienieni oraz Stanisław Królik34.

W styczniu 1970 wystąpili w „Kurierze Lubelskim" jako Studencka Grupa Literacka Samsara.

Do 1972 roku ukazywał się dodatek do „Sztandaru Ludu” - „Kultura i Życie”, który zastąpił „Magazyn Literacki” ukazujący się raz w miesiącu. 

Miesięcznik stał się dla twórców lubelskich nową trybuną o szerokim zakresie społecznego oddziaływania.35.

W „Kamenie” ukazywały się kolumny zatytułowane „Źródła”, które powstały w miejsce „Zapola”. Pierwszy numer „Źródeł” ukazał się w czerwcu 1978 roku. Był to czterokolumnowy dodatek młodoliterackiego do „Kameny”. Do marca 1980 r. ukazało się dziesięć numerów tego dodatku, w tym numery „tematyczne”, poświęcone młodej prozie, literaturze węgierskiej i młodej literaturze faktu36.

W maju 1980 roku wyszedł pierwszy numer kwartalnika „Akcent”, założone i redagowanego przez Bogusława Wróblewskiego.

Monika Adamczyk-Garbowska o początku współpracy z „Akcentem"

Monika Adamczyk-Garbowska o redaktorach „Akcentu"

Od 1986 do 1989 roku ukazywały się na łamach „Kameny” kolumny literackie młodych „Strony”.

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

  1. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 6/09.2018].
  2. Wróć do odniesienia T.Kłak, Lubelskiego środowisko literackie wczoraj i dziś [w:] „Kalendarz Lubelski”, 1968.
  3. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  4. Wróć do odniesienia Relacja Waldemara Michalskiego ze zbiorów Pracowni Historii Mówionej Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”, nagranie: Agnieszka Góra-Stępień, 10.05.2017.
  5. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  6. Wróć do odniesienia Z.Miazga, Zdarzyło się. Lublin 1944, Lublin 2004, s. 40.
  7. Wróć do odniesienia Relacja Waldemara Michalskiego ze zbiorów Pracowni Historii Mówionej Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”, nagranie: Agnieszka Góra-Stępień, 10.05.2017.
  8. Wróć do odniesienia T.Kłak, Lubelskie środowisko literackie wczoraj i dziś, Kalendarz Lubelski, 1968.
  9. Wróć do odniesienia Ireneusz J. Kamiński, Kwiat na ruinie, Warszawa 1984, s.213.
  10. Wróć do odniesienia T. Pietrasiewicz, Przewodnik po historii słowa drukowanego w Lublinie, Lublin 2004, s.179.
  11. Wróć do odniesienia http://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/historia-lubelskiego-ksiegarstwa/, [dostęp:12.09.2018].
  12. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  13. Wróć do odniesienia T. Kłak, Lubelskie środowisko literackie wczoraj i dziś, Kalendarz Lubelski, 1968.
  14. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  15. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  16. Wróć do odniesienia T. Kłak, Lubelskie środowisko literackie wczoraj i dziś, Kalendarz Lubelski, 1968.
  17. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  18. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  19. Wróć do odniesienia T.Kłak, Lubelskie środowisko literackie wczoraj i dziś, Kalendarz Lubelski, 1968.
  20. Wróć do odniesienia Relacja Waldemara Michalskiego ze zbiorów Pracowni Historii Mówionej Ośrodka „Brama Grodzka - Teatr NN", nagranie: Marek Nawratowicz, 16.12.2008.
  21. Wróć do odniesienia T.Kłak, Lubelskie środowisko literackie wczoraj i dziś, Kalendarz Lubelski, 1968.
  22. Wróć do odniesienia J. Zięba, 50 lat życia literackiego Lublina, [w:] [red.] W. Michalski, J.Zięba, Lublin literacki 1932-1982, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984, s. 53.
  23. Wróć do odniesienia J. Zięba, 50 lat życia literackiego Lublina, [w:] [red.] W. Michalski, J.Zięba, Lublin literacki 1932-1982, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984, s. 55.
  24. Wróć do odniesienia B.Wróblewski, Koniec dekady, [w:] [red.] W.Michalski, J.Zięba, Lublin literacki 1932-1982, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1984, s. 166.
  25. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  26. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  27. Wróć do odniesienia 55 lat na koncie literatów, „Kurier Lubelski”, R. 31 nr 100 (25 maja 1987).
  28. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  29. Wróć do odniesienia https://zlpinfo.eu/warszawa/2326-historia-lubelskiego-oddzialu-zwiazku-literatow-polskich.html, [dostęp: 10.09.2018].
  30. Wróć do odniesienia Relacja Waldemara Michalskiego ze zbiorów Pracowni Historii Mówionej Ośrodka „Brama Grodzka-Teatr NN”, nagranie: Agnieszka Góra-Stępień, 10.05.2017.
  31. Wróć do odniesienia F.Piątkowski, My, „Kurier Lubelski", 11-12.11.1966, nr 265, s.3.
  32. Wróć do odniesienia F.Piątkowski, My, „Kurier Lubelski", 11-12.11.1966, nr 265, s.3.
  33. Wróć do odniesienia W.Michalski, O właściwie zrozumienie zaangażowania, „Kurier Lubelski", 11-12.11.1966, nr 265, s.3.
  34. Wróć do odniesienia E. Głębicka, Leksykon. Grupy literackie w Polsce 1945-1989, Warszawa 1993, s.353.
  35. Wróć do odniesienia http://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/poezja-lubelska-1973-1979/, [dostęp: 18.09.2018].
  36. Wróć do odniesienia http://teatrnn.pl/leksykon/artykuly/poezja-lubelska-1973-1979/, [dostęp: 18.09.2018].