Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Krzysztof Paczuski (1956–2004)

Krzysztof Paczuski (1956–2004) – poeta i prozaik związany z Lublinem. Urodził się 7 maja 1956 roku w Lublinie, jako syn Zdzisława i Teresy Paczuskich. Posługiwał się również pseudonimem Krzysztof Sadawa. Zmarł 3 sierpnia 2004 roku w Warszawie, został pochowany na cmentarzu w Kazimierzu Dolnym.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Edukacja i pracaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Krzysztof Paczuski edukację rozpoczął w Szkole Podstawowej nr 8 w Lublinie. Od 1971 roku uczęszczał do V Liceum Ogólnokształcącego im. M. Skłodowskiej-Curie. W latach 1975–1983 studiował polonistykę w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Współredagował „Spotkania, Niezależne Pismo Młodych Katolików”. Po ukończeniu studiów pracował w szkolnictwie do 1992 roku, następnie objął funkcję redaktora kwartalnika literacko-artystycznego „Akcent”.

Debiut i dalsza twórczośćBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Krzysztof Paczuski zadebiutował w 1974 roku na łamach „Nowego Wyrazu”. Pierwszy tomik poety Polonez z różą w gardle został wydany w 1978 roku w ramach Lubelskich Prezentacji Poetyckich. Został członkiem Młodzieżowego Klubu Literackiego przy Wojewódzkim Domu Kultury w Lublinie, a następnie Koła Młodych przy lubelskim Oddziale Związku Literatów Polskich.

Kolejnymi pozycjami książkowymi w dorobku poety były: 44 sonety (1980), Narodziny światła i inne wiersze (1992), Ballada o Euzebiuszu (poemat dla młodzieży) (1994), Obłokom. Podzwonne (2002). Siedemnastego marca 1994 roku w siedzibie Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” odbył się wieczór autorski Krzysztofa Paczuskiego, z cyklu „Spotkania z Literaturą”1.

Nagrody, wyróżnienia i wspomnienia o poecieBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Krzysztof Paczuski był laureatem nagrody im. Józefa Czechowicza, jak również uczestniczył w wielu ogólnopolskich konkursach literackich.
Tak poetę wspomina Bohdan Zadura:
„O wierszach Krzysztofa Paczuskiego pisałem raz – o debiutanckim Polonezie z różą w gardle. Potem już nigdy, choć późniejsza Jego poezja była mi nawet bliższa. To poczucie bliskości – poprzez wtajemniczenie w formę, rzadko w owych czasach uprawianą, formę klasycznego sonetu – nie przerodziło się nigdy w zażyłość osobistych stosunków. Krzysztof w jakiś sposób mnie onieśmielał, jeszcze wtedy, gdy jego choroba nie była widoczna, gdy on sam o niej jeszcze może nie wiedział.
Z rozmów o literaturze zapamiętałem z nim rozmowę o książce  – powieści? – o szachach, którą pisał, zamierzał pisać. A Jego samego jako skromnego człowieka, o anachronicznej być może kulturze wewnętrznej, który wierzy w to, co robi, ale robi to jakby w ukryciu, nie na pokaz”2.

Natomiast Bogusław Wróblewski po śmierci poety napisał:
„Był wyjątkowym człowiekiem w życiu codziennym. Wyjątkowym w swoim zaangażowaniu po stronie wolności, prawdy, sprawiedliwości – tych wyższych wartości, których tak bardzo nam brakuje. Był wyjątkowym poetą. Moim zdaniem – lepszego w Lublinie nie było. Tak mi się zdaje. Może dlatego, że miałem zaszczyt Go poznać, czytać Jego poezję. Może dlatego, że jako człowiek za życia był przejmujący w swojej wrażliwości, dającej się odczuć podczas rozmowy. Zmarł po długiej batalii ze stwardnieniem rozsianym. Wielki, ogromny żal i strata. Mało kto wie jaka ogromna strata, bo był mało znany. Takim jak on niełatwo się było przebić za komuny, jeszcze trudniej potem”3.

Krytycy o poezji Krzysztofa PaczuskiegoBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Matylda Wełna:
„Chociaż konwencja jest tradycyjna, wyklęta przez awangardę, ma się odczucie przy lekturze, że to autentyczna poezja, o wiele wartościowsza niż modne dziś udziwnienia. Paczuski operuje formą swych wierszy mistrzowsko, zwraca honor rymom i asonansom, które są świeże, nowe, młode. Takie odświeżanie warsztatu, arkanów poetyki, daje dużo satysfakcji czytelniczej. Liryki miłosne, dyskretne w wyrazie, jednak są czułe. Nawiązania do starożytności przypominają Zbigniewa Herberta, ale są wykonane inaczej, «oryginalnie»”4.

Bogusław Wróblewski:
„Był poetą wybitnym. Zachowując niezwykłą świeżość metafory, trwał przy tradycyjnej formie wiersza. Wielkie mistrzostwo ujawniał w sonecie, który był gatunkiem najwyżej przez Krzysztofa cenionym.
W jego twórczości zwraca uwagę niezwykła erudycja i liczne motywy biblijne. W pierwszym poemacie, pt. Polonez z różą w gardle, rozwinął literacki motyw tańca, bardziej jednak w duchu Wyspiańskiego niż Mickiewicza. W ostatnim zbiorze znajdujemy poemat Małgorzata, który łączy inspiracje powieścią Bułhakowa z biblijną Pieśnią nad pieśniami5.

Bogusław Biela:
„Paczuski zadomowił się w wielkiej księdze ludzkości. Wskazuje na to nie tylko wybór słów-kluczy: wiara, prawda, lęk, pokora, lecz również cudowna, ale jak przejmująco ludzka prośba pogodzenia sprzeczności. […] Mamy tu bowiem i grzech, i winę, ale również i wiarę, i odkupienie. Śmiertelni znikną niedługo z tego świata. Niemniej świat ten istnieje na mocy jakiegoś planu i myśli ogarniającej całość. […] Subtelne i różnorodne są te reminiscencje biblijne w języku, wyborze rodzajów gatunkowych, tonie wygłaszanych kwestii. Ich cel: osadzić człowieka w kulturze”6.

Zbigniew Chojnowski:
„Wiersze Krzysztofa Paczuskiego są poetyckimi tańcami śmierci, jest ona obecna, jak na wielu dawnych linorytach: stoi pomiędzy żywymi, którzy są zaabsorbowani codziennością; przy czym nie wiadomo, którzy pośród nich mają świadomość jej bliskości i nieodstępności. […] Urok poezji Paczuskiego bierze się zapewne z przenikania się w niej świadectw literackich, biblijnych i antycznych zapisów i znaków ze skrywaną lub tylko sygnalizowaną sferą osobistą, sferą intymnego doświadczenia egzystencjalnego”7.

BibliografiaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Krzysztof Paczuski, Polonez z różą w gardle, Lubelskie Prezentacje Poetyckie, Lublin 1978.
Krzysztof Paczuski, Narodziny światła i inne wiersze, Stowarzyszenie Literackie „Kresy”, Lublin 1992.
Krzysztof Paczuski, Ballada o Euzebiuszu, Wydawnictwo Fundacji „Szczęśliwe Dzieciństwo”, Lublin 1994.
Krzysztof Paczuski, Obłokom. Podzwonne, Biblioteka „Akcentu”, Lublin 2002.
 

Opracował Marcin Jerzyna

 

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1 Spotkanie w Teatrze NN, [w:] „Dziennik Lubelski” 1994, nr 54.
2 [online:] http://forum.gazeta.pl/forum/w,62,14749303,14749303,Zegnamy_Krzysztofa_Paczuskiego.html, [dostęp:] 20.06.2014.
3 [online:] http://forum.gazeta.pl/forum/w,62,121400126,121506503,Krzysztof_Paczuski.html, [dostęp:] 20.06.2014.
4 Matylda Wełna, Rymy wróciły z banicji, [w:] „Dziennik Lubelski” 1993, nr 43.
5 [online:] www.akcentpismo.pl/pliki/nr3-4.04/gdybedeoblokiem.html, [dostęp:] 20.06.2014.
6 Bogusław Biela, Do słońca i obłoków. Wiersze Krzysztofa Paczuskiego, [w:] „Akcent” 2004, nr 3/4.
7 Zbigniew Chojnowski, Między fraszką a trenem, [w:] „Nowe Książki” 2002, nr 10.

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Bogusław Biela, Do słońca i obłoków. Wiersze Krzysztofa Paczuskiego, [w:] „Akcent” 2004, nr 3/4.
Zbigniew Chojnowski, Między fraszką a trenem, [w:] „Nowe Książki” 2002, nr 10.
Teresa Dras, Po raz ostatni na zawsze, [w:] „Kurier Lubelski” 2004, nr 184.
Józef Fert, Narodziny światła w retorcie alchemika, [w:] „Akcent” 1993, nr 1/2.
Grzegorz Józefczyk, Fraszki płyną ku trenom, [w:] „Gazeta Wyborcza – Lublin” 2004, nr 183.
Janusz Lewoń, Gra, [w:] „Akcent” 1982, nr 1.
Monika Malessa, Lubelskie peregrynacje poetyckie, [w:] „Nowe Ksiązki” 1979, nr 12.
Nowe tomiki „Biblioteki Kresów”, [w:] „Dziennik Lubelski” 1992, nr 196.
Obłokom. Podzwonne, [w:] „Magazyn Literacki Książki” 2002, nr 9.
Tadeusz Polanowski, Popularność – uproszczenie, uspołecznienie i programowość, [w:] „Integracje” 1979, nr 5.
Jan Smolarz, Pisarze współcześni regionu lubelskiego, ZLP Oddział w Lublinie, Lublin 1999.
Spotkanie w Teatrze NN, [w:] „Dziennik Lubelski” 1994, nr 54.
Matylda Wełna, Rymy wróciły z banicji, [w:] „Dziennik Lubelski” 1993, nr 43.
Z poetą w obłoki, [w:] „Kurier Lubelski” 2002, nr 233.
Bohdan Zadura, Postaw się w sytuacji bez wyjścia, [w:] „Sztandar Ludu” 1979, nr 58.
Zmarł Krzysztof Paczuski, [w:] „Kurier Lubelski” 2004, nr 183.
[online:] http://teatrnn.pl/leksykon/node/755/poezja_lubelska_1973_1979, [dostęp:] 20.06.2014.
[online:] http://teatrnn.pl/leksykon/node/290/%E2%80%9Espotkania_niezale%C5%BCne_pismo_m%C5%82odych_katolik%C3%B3w%E2%80%9D_w_lublinie, [dostęp:] 20.06.2014.
[online:] http://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/dlibra/doccontent?id=43266&dirids=1, [dostęp:] 20.06.2014.
[online:] http://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/dlibra/doccontent?id=42949&dirids=1, [dostęp:] 20.06.2014.
[online:] http://forum.gazeta.pl/forum/w,62,121400126,121506503,Krzysztof_Paczuski.html, [dostęp:] 20.06.2014.
[online:] http://forum.gazeta.pl/forum/w,62,14749303,14749303,Zegnamy_Krzysztofa_Paczuskiego.html, [dostęp:] 20.06.2014.
[online:] http://teatrnn.pl/leksykon/node/290/%E2%80%9Espotkania_niezale%C5%BCne_pismo_m%C5%82odych_katolik%C3%B3w%E2%80%9D_w_lublinie, [dostęp:] 20.06.2014.
[online:] http://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/Content/35537/text.pdf, [dostęp:] 20.06.2014.