Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP w Opolu Lubelskim

W XVI wieku Opole Lubelskie stanowiło ważny ośrodek ruchu reformacyjnego. W XVIII wieku, dzięki zakonowi pijarów, rozkwitło tam szkolnictwo. Staraniem o. Ignacego Konarskiego, powstała szkoła zawodowa, pierwsza na ziemiach polskich i jedna z pierwszych w Europie.

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

LokalizacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kościół usytuowany jest w samym centrum miasta, przy ulicy Popijarskiej.

FunkcjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kościół rzymskokatolicki

HistoriaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Historia parafii pw. Wniebowzięcia NMP w Opolu Lubelskim sięga średniowiecza. Po raz pierwszy pojawia się w dokumentach w 1325 r., zatem musiała istnieć już wcześniej. Swoim zasięgiem obejmowała znacznie rozleglejszy teren niż obecnie. W tych czasach istniał już zapewne pierwotny, drewniany, kościół. Sto pięćdziesiąt lat później Jan Długosz wspominał o Opolu w Liber beneficiorum: "Oppidum habens in se parochialem ecclesiam ligneam, Sanctae Mariae Assumptioni dicatam, cuius haeres Johannes Slupeczsky de armis Rawa..." (miasteczko mające w sobie drewniany kościół parafialny, pod wezwaniem Wniebowzięcia Św. Marii, którego dziedzic Jan Słupecki herbu Rawa...).
 
W II połowie XVI wieku właściciele Opola, Słupeccy, przeszli na kalwinizm i przekazali swoim współwyznawcom dotychczasowy kościół parafialny. Miasto stało się silnym ośrodkiem reformacji, z działającą tam szkołą. W rękach protestantów świątynia pozostawała do lat 40. XVII wieku, kiedy to kolejny właściciel Opola, Jerzy Słupecki, przeszedł na katolicyzm. On też rozpoczął budowę pierwszego w tym miejscu, murowanego kościoła. Budowla została wzniesiona w latach 1650–1675, konsekracji dokonał w 1674 roku biskup krakowski Andrzej Trzebicki. W międzyczasie Opole Lubelskie zmieniło właścicieli. Po śmierci Jerzego Stanisława Słupeckiego, który zmarł w 1663 roku, nie pozostawiwszy męskiego potomka, jego wnuczka Teresa została wydana za mąż za Stanisława Tarłę. Tym samym Opole Lubelskie stało się własnością rodu Tarłów, którzy sprowadzili do miasta zakon pijarów, którym, w 1743 r., przekazano świątynię. Wkrótce potem budynek został poddany rozbudowie i został powiększony o obiegającą dookoła prezbiterium Kalwarię. Było to rozwiązanie wyjątkowe, mające na ziemiach polskich tylko trzy analogie – w podwarszawskiej Kobyłce, oraz w Krzemieniu i w Porycku (obecnie Ukraina). Dwie pierwsze są obecnie przebudowane, natomiast kościół w Porycku został rozebrany w 1945 roku.
 

Układ przestrzenny obejścia, którego każde z ramion ma po siedem przęseł, świadczy o budowie tego obiektu dla pomieszczenia Kalwarii  o czternastu stacjach. Nabożeństwo Drogi Krzyżowej w tej formie stawało się coraz bardziej popularne w I poł. XVIII w., wypierając inne rodzaje Drogi Krzyżowej. Na powstanie Kalwarii bez wątpienia wywarła wpływ obecność cząstki relikwii Drzewa Krzyża Świętego z lubelskiego kościoła oo. dominikanów. Najprawdopodobniej był to dar zakonników dla Feliksa Słupeckiego po jego konwersji z kalwinizmu na katolicyzm. Z obecnością relikwii w opolskim kościele związane jest także istnienie kaplicy pod wezwaniem Krzyża św.
Cały kościół został odrestaurowany w 1798 roku. W czasie wojen napoleońskich był zamieniony na skład zboża. W 1803 roku obejście służyło za skład wojskowy. Dwa lata później odbył się remont obiektu. Kościół był ponownie odnawiany jeszcze w 1854 r. oraz w 1880 roku. Wtedy to między innymi odnowione zostały malowidła ścian i sklepień przez Adolfa Quappa i Wilhelma Riedla. Następny remont przeprowadzono w 1891 roku, kolejny w XX w. Obecnie kościół jest poddawany zakrojonym na szeroką skalę pracom konserwatorskim, które rzuciły nowe światło na jego historię.     

KalendariumBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

1325 – pierwsza wzmianka o parafii w Opolu
II połowa XV w. – Jan Długosz w Liber Beneficiorum wspomina o drewnianym kościele w Opolu
II połowa XVI w. - świątynia przekazana wyznawcom kalwinizmu
lata 40. XVII w. - powrót świątyni w ręce katolików
1650–1675 – budowa obecnego kościoła
1674 – konsekracja przez biskupa Andrzeja Trzebickiego
II poł. XVII w. - Opole Lubelskie staje się własnością rodu Tarłów
1743 – świątynia przekazana zakonowi pijarów
lata 40. XVIII w. – budowa klasztoru pijarów, architekt – Franciszek Magier
1744–1749 – rozbudowa kościoła z fundacji żony Jana Tarły, Elżbiety z Branickich
1751–1753 – powstaje polichromia autorstwa Józefa Meyera i Antoniego Dembickiego
1798 – remont kościoła
pocz. XIX w. - w czasie wojen napoleońskich kościół zamieniony na skład zboża
1831 – likwidacja szkoły pijarskiej
1864 – kasacja zakonu pijarów i objęcie kościoła przez księży diecezjalnych
1854 – remont świątyni
1880 – renowacja fresków przez Adolfa Quappa i Wilhelma Riedla
1891 – kolejny remont
1958–1960 – konserwacja malowideł przez Eugeniusza Czuchorskiego, położenie nowej posadzki
1978–1983 – gruntowne prace konserwatorskie

StylBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Wczesny barok z późnobarokową rozbudową.

OpisBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Opolu Lubelskim to budowla orientowana, murowana z cegły, jednonawowa, z wtórnie dobudowaną Kalwarią, w starszej literaturze nazywaną „obejściem” lub „krużgankami”. Całość na rzucie prostokąta o symetrycznym, wewnętrznym rozplanowaniu. Fasada świątyni dwuwieżowa. Nawa prostokątna, czteroprzęsłowa, z wysuniętymi z zachodnich narożników czwórbocznymi, trójkondygnacyjnymi wieżami.
Elewacje zewnętrzne kościoła utrzymane są w stylu wczesnobarokowym, z wyjątkiem późnobarokowych elewacji kaplic, zakrystii i obejścia. Budowla pokryta jest dachem dwuspadowym nad prezbiterium i nawą, oraz pulpitowymi nad zakrystiami i obejściem. Kopuły nad kaplicami zwieńczone latarniami.
Sklepienie nawy kolebkowe, ściany w całości pokryte polichromią pochodzącą z połowy XVIII wieku, autorstwa Antoniego Dembickiego i Józefa Meyera. W prezbiterium znajduje się scena Wniebowzięcia NMP, sceny z Pisma Św.
 
Sklepienie zakrystii północnej ozdobione stiukami. Obejście, Kalwaria, otacza prezbiterium kościoła z trzech stron – północnej, zachodniej i południowej. Jego ściany nie wychodzą poza zewnętrzne ściany budynku, przez co kościół z zewnątrz wydaje się być trójnawowy, z transeptem. Wewnątrz obejście nie komunikuje się z nawą, stanowiąc zupełnie odrębną przestrzeń. Dzięki odpowiednim przejściom możliwe jest poprowadzenie procesji dookoła nawy, bez wchodzenia w jej przestrzeń. Od strony północnej Kalwaria posiada osobne wejście, które do niedawna jeszcze pełniło funkcje wejścia głównego. 
Prezbiterium kościoła jest nieco węższe i niższe od nawy głównej - prostokątne, trójprzęsłowe, zamknięte trójbocznie. Po jego obydwu stronach znajdują się zakrystie, każda o czterech oknach – po dwa na dole i dwa na piętrowej galerii. Chór muzyczny znajduje się w zachodniej części nawy. Został wykonany najprawdopodobniej około połowy XVIII w. Jest wsparty na czterech słupach z tzw. podchórzem sklepionym kolebkowo. Otoczony jest drewnianą balustradą ozdobioną u dołu lambrekinem. Na chórze znajdują się szesnastogłosowe organy z 1909 roku, produkcji firmy braci Rieger z Opawy.
Wyposażenie kościoła jednolite, późnobarokowe z II poł. XVIII w., związane kompozycyjnie z architekturą. Składają się na nie drewniane ołtarze – główny, z obrazem Wniebowzięcia NMP, oraz osiem ołtarzy bocznych. Autorem obrazów jest Szymon Czechowicz.      
Z kościołem połączone są dwie kaplice. Północna pw. Krzyża Św. i południowa, pw. Matki Boskiej. Obydwie sklepione, w pierwszej z nich, nad mensą ołtarzową wisi rzeźbiony barokowy krucyfiks. Pod nim na mensie ustawiony jest relikwiarz w kształcie oszklonej trumny, a pośrodku tabernakulum o kształcie czworobocznej świątyni z kopułą.
 

Na centralnej ścianie kaplicy południowej znajduje się obraz Matki Boskiej ze św. Stanisławem Kostką, Alojzym Gonzagą i Ignacym Loyolą. Na sklepieniu umieszczono scenę Adoracji hierogramu Matki Bożej przez aniołów, a w narożach alegoryczne postacie z kartuszami herbowymi. Wyposażenie kaplicy rokokowe. W ścianie wschodniej znajduje się też nagrobek z czarnego marmuru.

OtoczenieBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Na terenie przykościelnym znajdują się zabudowania dawnego klasztoru pijarów, pochodzące z połowy XVIII w. (architekt Franciszek Magier, fundator Jan Tarło). Oprócz nich jest tam plebania, pochodząca najprawdopodobniej z okresu budowy kościoła i dawna dzwonnica, również siedemnastowieczna. Wstęp na ten obszar prowadzi przez dzwonnicę – bramę, pochodzącą z roku 1751 z fundacji Zofii z Krasińskich Tarłowej.
Na terenie przykościelnym znajdował się niegdyś cmentarz.      

Opracowała Agata Witkowska

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Ks. Zahajkiewicz M. (opr.), Diecezja lubelska. Informator historyczny i administracyjny, Lublin 1985.