Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Karol Bekiewicz „Plan miasta Lublina” z 1649 roku

 

Spis treści

[RozwińZwiń]

 „Plan miasta Lublina” („Miasto Lublin w murze”)

Najstarszy plan Lublina pochodzi z połowy XVII wieku. Celem sporządzenia tego opracowania było rozgraniczenie gruntów karmelickich od gruntów innych lubelskich klasztorów. Zadanie to zlecone zostało Karolowi Bekiewiczowi, geometrze przysięgłemu być może związanemu z Akademią Krakowską i tamtejszą katedrą geometrii praktycznej. 16 kwietnia 1649 roku dokonał on pomiarów gruntów i zapewne dokonał wykreślenia planu.

Przeznaczenie planu i niewielki obszar miasta przedstawiony na nim, to przyczyny, dla których skala opracowania jest bardzo duża –1:240. Pierwotne wymiary niemal kwadratowego arkusza to 67cm na 77,5 cm, wykonano go z cielęcej skóry zamienionej w pergamin poprzez garbowanie. Zwinięty plan został uszkodzony w pożarze (część została wypalona, w górnym – zachodnim fragmencie pozostało jedynie pięć języków), swoje zrobił także wiek. Gruntowną konserwację planu przeprowadzono w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku.

Zorientowany na wschód plan przedstawia najbliższe okolice Bramy Krakowskiej, a znaczna część treści zaprezentowana jest w ujęciu izometrycznym - „z lotu ptaka”. Brama ukazana jest w rzucie, z wyróżnieniem dwu jej części, podobnie mury. W przedbramiu oraz w jego okolicach znajduje się wiele budek handlowych, a na przedpolu ustawione są korce, czyli wagi miejskie do zboża. Stąd też pochodziła nazwa „plac Korce – odnosząca się do początkowej części ulicy, która dziś nazywa się Królewska, a na planie trakt ten podpisany jest Lwowskie Przedmieście” (tędy prowadziła droga na Lwów). Druga główna ulica widoczna na planie to dzisiejsze Krakowskie Przedmieście. Pierwszym budynkiem po prawej stronie jest ówczesny kościół karmelitów bosych, a obecnie ratusz. Za nim, wzdłuż ulicy, widoczny jest rzut zabudowań szpitala św. Ducha i początek dzisiejszej ulicy Świętoduskiej.

Budynki ukazane w rzucie izometrycznym mają szczegółowo przedstawione fasady. Plan pokazuje zatem ówczesną przestrzeń miasta nie tylko w poziomie, ale i w pionie. Na kolejny plan tego typu Lublin musiał czekać prawie 350 lat (na początku XXI wieku ukazał się plan przedstawiający Stare Miasto ukośnie z obiektami przedstawionymi w konwencji rysunkowej i w trzech wymiarach). Część tak ukazanych kamienic jest uzupełniona (podobnie jak i inne obiekty) o komentarze - nazwiska ich właścicieli.

Plan jest przechowywany w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. H. Łopacińskiego w Lublinie (sygn. 12/VI).

Opracowanie: Kamil Nieścioruk

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Literatura: 
Gawarecki Henryk, Lenart Bonawentura, Najstarszy plan miasta Lublina z połowy XVII wieku i jego konserwacja, „Ochrona Zabytków”, r. VII, nr 3, 1954, s. 197–199.

Nieścioruk Kamil, Palcem po planie, „Scriptores”, nr 29, s. 52–58.

Stoksik Janina, Kraków ośrodkiem geodezji i kartografii wielkoskalowej w XVII i XVIII stuleciu, „Polski Przegląd Kartograficzny”, t. 24, nr 4, 1992, s. 147–165.

Wadowski Jan Ambroży, Kościoły lubelskie, Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, rkps 2364/II.