Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Józef Emil Warda (1955-)

Absolwent pedagogiki UMCS. Aktor. Współpracownik teatru Grupa Chwilowa i Teatru Provisorium. Działacz opozycyjny. Redaktor i drukarz pism podziemnych. Restaurator. 

Józef Emil Warda - fotografia świadka historii
Józef Emil Warda - fotografia świadka historii (Autor: Lasota, Piotr)

Spis treści

[RozwińZwiń]

Dzieciństwo i edukacjaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Józef Emil Warda urodził się 21 stycznia 1955 w Krzczonowie koło Lublina. Emil Warda ukończył szkołę podstawową w Żukowie. Naukę kontynuował w VII Liceum przy ulicy Farbiarskiej w Lublinie. 

Do Lublina przyjechał w siedemdziesiątym roku. Do dziś pamięta z tamtego okresu dorożki na ulicy Cyruliczej.

Na Krakowskim Przedmieściu były może cztery samochody, trolejbusy jeździły, i pamiętam śnieg.

Emil Warda

Było dużo księgarni - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

Na lata zachował w pamięci także zapach kiełbasy i kawy mielonej z delikatesów przy Krakowskim Przedmieściu. 

Był wówczas licealistą. Do dzisiaj (2019) wspomina swoich szkolnych nauczycieli, między innymi profesora Bielaka. Szczególnie pamięta dwóję z języka polskiego za recytację „Ody do młodości".

Opowiem jak Bielak postawił mi dwóję z polskiego - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

Po skończeniu szkoły średniej rozpoczął studia na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. 

Na studiach współpracował z teatrem studenckim. Ożenił się. Pracował także jako bileter w kinie w „Chatce Żaka". Jego przełożonym był Zygmunt Szczawiński, znany w mieście kierownik lubelskich kin. 

Byłem bileterem w kinie - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

Józef Emil Warda jest absolwentem Wydziału Pedagogiki i Psychologii (kierunek pedagogika) z 1983 roku.

Współpraca z teatrem alternatywnym Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W latach 1975-1977 Józef Emil Warda był założycielem, reżyserem i aktorem Teatru Ego w Lublinie1. Jak sam wspominał: „teatr mnie zawsze interesował". 

Będąc jeszcze licealistą, w „Chatce Żaka" zobaczył po raz pierwszy koncert później znanej grupy teatralnej Grupa Chwilowa, która wówczas występowała jeszcze z programem kabaretowym. 

Zabrała mnie na koncert Grupy Chwilowej - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

W 1978 roku Warda rozpoczął współpracę z teatrem Grupa Chwilowa.  

Uczestniczył w obozie teatralnym Grupy. 

Byłem raz na kajaku - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

Emil Warda brał udział w dwóch spektaklach teatru: „Scenariusz" i „Lepsza przemiana materii. 

„Scenariusz" Grupy Chwilowej - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

Założycielem i reżyserem Grupy Chwilowej był Krzysztof „Borówa" Borowiec, któremu Emil Warda zadedykował spektakl.

Jak robiłem tego Wienie mojego, teraz już Borówa nie żył, to myślałem o nim, taka moja cicha dedykacja dla Borówy w moim przedstawieniu. Borówa raczej przeszedł drogę Wieni wte i wewte wiele razy.

Emil Warda

W latach 1979-1983 współpracownik Teatru Provisorium (kierownictwo artystyczne: Janusz Opryński). 

Grę w spektaklach przerwał wybuch stanu wojennego. 

 

Działalność opozycyjnaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W maju 1977 Józef Emil Warda był sygnatariusz petycji do Sejmu PRL w sprawie powołania komisji poselskiej do zbadania przebiegu zajść czerwcowych z 1976 roku.

W październiku 1980 roku został członkiem Niezależnego Związku Studentów. Był współzałożycielem NZS UMCS

Bardzo istotnymi osobami w tym pierwszym komitecie byli: Andrzej Mathiasz, Wiesiek Ruchlicki, Darek Kutkowski, Emil Warda, który od lat mieszka w Ameryce. Nie znałem ich wcześniej, przed [19]80 rokiem. Spotkaliśmy się przypadkowo – nawet już nie pamiętam, z kim konkretnie. 

Jan Pleszczyński2 

Warda był członkiem  redakcji pisma niezależnego „Biuletyn Niezależnego Zrzeszenia Studentów” (początkowo jako „Biuletyn TKZ NZS UMCS”), a także uczestnikiem akcji strajkowych (w tym tzw. strajku radomskiego)3

Chatkę Żaka znałem jak własną kieszeń - Emil Warda - fragment relacji świadka historii [WIDEO]

W dniach 13-14 grudnia 1981 roku był uczestnikiem strajku studenckiego i członek Komitetu Strajkowego w Akademickim Centrum Kultury „Chatka Żaka” , następnie w Domu Studenckim Grześ na Miasteczku Akademickim w Lublinie do pacyfikacji przez ZOMO.

W dniach 15-16/17 XII 1981 Warda był uczestnikiem strajku w Lubelskich Zakładach Naprawy Samochodów w Lublinie do pacyfikacji przez ZOMO. XII 1981/I 1982 – II 1982 współinicjator, członek redakcji i drukarz pism podziemnych: „Biuletyn Informacyjny NZS Lublin. Wydanie Wojenne” oraz „Informator «Solidarność» Region Środkowo-Wschodni” (wraz z Krzysztofem Hariaszem, Arkadiuszem Kutkowskim i Wiesławem Ruchlickim)4.

17 lutego 1982  roku został zatrzymany.

Wtedy był strajk o Hebdę - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

18 lutego 1982 roku Emil Warda był internowany. Był osadzony w Ośrodku Odosobnienia we Włodawie, Lublinie i Kwidzyniu.

Byłem w więzieniu 8 miesięcy i 3 dni - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

Owsianka w więzieniu - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

Od 1 marca 1982 objęty śledztwem prowadzonym przez Wydz. Śledczy KW MO w Lublinie (3 IV 1982 śledztwo umorzone postanowieniem Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Lublinie)5.

Przerwa w życiorysie - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

Wyjazd z PolskiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Józef Emil Warda podjął decyzję o wyjeździ z Polski. Był kwiecień 1983 roku. 

Emil [Warda] wyjechał. Pamiętam jak odprowadzaliśmy go na lotnisko. Miał tylko plecaczek. Najpierw nam opowiadał, że szok przeżył na komendzie policji, no bo on zadeklarował, że [chce] w jedną stronę bilet. Musiał oddać swój dowód osobisty. I na jego oczach zniszczono ten dowód. I on mówi: „Zobacz, skreślili mnie, skreślili. Ja już tu, mnie już nie ma”. I na lotnisko pojechaliśmy z Emilem do Warszawy, bo to jest ta hala odpraw, patrzymy, że on z tym plecaczkiem. Oczywiście tam prawie same książki wiózł, może jedne gacie i ręcznik. On do nas krzyczy: „Jedyny będę miał osobistą!” Jeszcze go tak upodlili, że wzięli go na osobistą kontrolę. Kazali mu się do nagusa rozebrać. No i tak go Polska pożegnała. Skasowali go.

Aniela Bryłowska6

W Stanach Zjednoczonych Emil Warda utrzymywał się z różnych rzeczy, między innymi pracował na budowie, był również taksówkarzem

Kariera zawodowa - Emil Warda - fragment relacji świadka historii

Sukces zawodowy odniósł w branży restauracyjnej, współzarządzając restauracją w Nowym Jorku, „The Waverly Inn”. Dwa lata temu (2017), nie porzucając działalności restauracyjnej, zaczął ponownie tworzyć teatr zarazem poetycki i polityczny, osobisty i powszechny, amerykański i polski. 

W styczniu 2019 roku nowojorska grupa artystyczna Varda Studio przedstawiła w Ośrodku „Brama Grodzka-Teatr NN" w Lublinie spektakl „Wszystkie drogi prowadzą na Dworzec Kurski”.

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

  1. Wróć do odniesienia http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Emil_Warda, [dostęp: 22.01.2019].
  2. Wróć do odniesienia Relacja Jana Pleszczyńskiego ze zbiorów Pracowni Historii Mówionej Ośrodka „Brama Grodzka-Teatr NN” w Lublinie, nagranie: Piotr Lasota, 07.03.2014.
  3. Wróć do odniesienia http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Emil_Warda, [dostęp: 22.01.2019].
  4. Wróć do odniesienia http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Emil_Warda, [dostęp: 23.01.2019].
  5. Wróć do odniesienia http://www.encysol.pl/wiki/J%C3%B3zef_Emil_Warda, [dostęp: 20.01.2019].
  6. Wróć do odniesienia Relacja Anieli Bryłowskiej ze zbiorów Pracowni Historii Mówionej Ośrodka „Brama Grodzka-Teatr NN” w Lublinie, nagranie: Agnieszka Góra, 22.07.2013.