Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Jan Hieronimowicz Chodkiewicz (ok. 1537–1579)

Jan Hieronimowicz Chodkiewicz herbu Gryf z mieczem, polityk litewski, dowódca wojskowy, kasztelan wileński, administrator Inflant.
 

Spis treści

[RozwińZwiń]

Młodość i wykształcenie

Jan Chodkiewicz był synem Hieronima, kasztelana wileńskiego, jednego z ważniejszych możnowładców litewskich. Należał do pierwszego całkowicie spolonizowanego pokolenia tego ruskiego rodu. Odebrał staranne wykształcenie: od roku 1547 miał pobierać nauki na uniwersytecie w Królewcu, trzy lata później studiował w Lipsku. Po ukończeniu nauki pozostawał w Niemczech, miał wziąć udział w wojnie między Franciszkiem I a Karolem V, po stronie tego ostatniego. Do kraju wrócił pod koniec 1555 roku. Przeszedł wtedy z prawosławia na kalwinizm, którego wyznawcą miał pozostać do 1572 roku, kiedy nawrócił się ostatecznie na katolicyzm.

Początki kariery politycznej

Pierwszy urząd, stolnika, Chodkiewicz otrzymał w 1559 roku. Otworzyło mu to drogę do kariery – już w tym samym roku wysłano go na czele zaciężnych oddziałów do Inflant, gdzie miał obsadzić zamki przyznane Zygmuntowi Augustowi w układzie z 31 sierpnia. Znajomość Inflant miała się bardzo przydać Chodkiewiczowi w późniejszych latach. W roku 1561 zmarł jego ojciec i Jan został głową rodu. Gdy szlachta litewska zdecydowała o rozpoczęciu negocjacji w sprawi unii, to właśnie Chodkiewiczowi powierzono poselstwa do króla i sejmu w latach 1562–1563. Jego popularność wśród szlachty rosła – na jej żądanie otrzymał urząd starosty generalnego żmudzkiego.

Zarządca Inflant

Drugiego sierpnia 1566 roku Zygmunt August mianował Jana Chodkiewicza zarządcą Inflant, nadając mu bardzo szerokie pełnomocnictwa. Król nadając ten urząd, liczył na zaangażowanie magnata w sprawę obrony granic przed agresją Iwana Groźnego, oraz zjednoczenie Inflant z Litwą. Nie zawiódł się – Chodkiewicz, mający komendę nad częścią wojsk litewskich, uzupełnionych prywatnymi oddziałami, natychmiast odniósł kilka sukcesów. Udało mu się doprowadzić do unii Inflant z Litwą, nadzorował sekularyzację biskupstwa ryskiego, wprowadzanie nowych praw. Niestety Chodkiewicz nie mógł poświęcić całości uwagi sprawom prowincji z powodu dwóch ważnych wydarzeń – wojny z Moskwą i unii z Polską.

Dowódca wojskowy

W roku 1568 Chodkiewicz brał udział w tzw. wyprawie radoszkowickiej. Wraz ze swoimi żołnierzami miał zdobyć miasto Ułę. Mimo niezwykłego męstwa i zmysłu taktycznego nie udało mu się osiągnąć celu – wojska, którymi dowodził były przeznaczone do walki w polu, a nie zdobywania twierdz. Po trzytygodniowym oblężeniu odstąpił od miasta.

Unia Lubelska

Początkowo Jan Chodkiewicz należał do stronnictwa prounijnego wśród Litwinów, domagając się od Polaków szybkiego zawarcia unii. Stawiało go to w opozycji do Radziwiłłów, którzy pragnęli zachować niezależność Wielkiego Księstwa. Przed samym sejmem unijnym Chodkiewicz zmienił zdanie – pogodził się z Mikołajem Radziwiłłem „Rudym”, choć zachował nieco bardziej ugodowe stanowisko. Postanowił zawrzeć unię, ale na warunkach niezależności Wielkiego Księstwa. Był jednym z przywódców litewskich w czasie „ucieczki” z Lublina w marcu 1569, zachował jednak kontakt z królem. W czasie „konkurencyjnego” wobec obrad lubelskich sejmu wileńskiego wysunął umiarkowany projekt unii. Po powrocie na sejm unijny Chodkiewicz został przywódcą delegacji litewskiej. Przez resztę obrad bronił (nieraz bardzo impulsywnie) niezależności Wielkiego Księstwa, został jednak pokonany (także głosami własnych bojarów).


Przeczytaj>>> akt Unii Lubelskiej

Trudności w Inflantach

Sejm lubelski osłabił pozycję Chodkiewicza w Inflantach. Wojska zagrożonej prowincji przez wiele miesięcy nie miały wodza, nie otrzymywały też pełnego żołdu. Gdy zmarł Zygmunt August, sytuacja pogorszyła się jeszcze bardziej – szlachta, zajęta problemami elekcyjnymi, nie poświęcała Inflantom wiele uwagi. Dopiero wybór Stefana Batorego przywrócił nadzieje Chodkiewicza na przezwyciężenie kryzysu. Początkowo jednak nowy król zwrócił uwagę na Gdańsk, zaś sytuacja w Inflantach jeszcze się pogorszyła. Chodkiewicz rozważał nawet rezygnację z urzędu, od czego odwiódł go sam Stefan Batory. W roku 1577, gdy Iwan Groźny ogromną armią uderzył na Inflanty, znajdowało się tam tylko 4 tysiące żołnierzy. Na domiar złego Chodkiewicz zachorował – nie mógł prowadzić armii, a ogół szlachty winił go za kolejne klęski. W końcu w 1578 roku złożył urząd administratora i wycofał się z życia politycznego. Zmarł rok później w zapomnieniu.

 

Opracował Ziemowit Karłowicz

Powiązane osoby

Zdjęcia

Wideo

Inne materiały

Słowa kluczowe