Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

I LO im. S. Staszica w Lublinie

Kontynuuje tradycje Państwowego Gimnazjum Męskiego im. S. Staszica , Al. Racławickie 20.

 

Spis treści
Wędrówka szkoły
Historia
Absolwenci
Adres
Kontakt
Dyrekcja
Patron
Wspomnienia o szkole
Literatura



Wędrówka szkoły

1586 - ... kamienica Tęczyńskich (?); XVI w. - l. 50-te XIX w. Kolegium Jezuickie (obecnie budynek Archiwum Państwowego); 1859 – 1906 ul. Narutowicza 12 (dawna Namiestnikowska); 1906 – 1919 ul. Bernardyńska 12, ul. Królewska 12; 1919 – l. 30-te XX w. ul. Narutowicza 12; l. 30-te XX w. - dzień dzisiejszy Al. Racławickie 26.
 
Historia

Rok założenia: I LO im. Stanisława Staszica w Lublinie nawiązuje do tradycji kolegium jezuickiego, które zostało założone w 1586 roku.  Liceum należy zatem do jednych z najstarszych szkół średnich w Polsce.

  • 1585 r. - Rozpoczęcie budowy kolegium jezuickiego.
  • 1586 r. - Kolegium jezuickie rozpoczyna swoją działalność. Ponieważ nie zostały jeszcze ukończone prace budowlane nowego budynku, nauka prowadzona jest przez kilka lat prawdopodobnie w kamienicy Tęczyńskich.
  • 1773 r. - Koniec istnienia kolegium jezuickiego, który było następstwem likwidacji zakonu jezuitów przez papieża Klemensa XIV. Kolegium funkcjonuje dalej pod zwierzchnictwem nowopowstałej Komisji Edukacji Narodowej.
  • 18 października 1774 r. - Przemianowanie kolegium na Lubelską Szkołę Wojewódzką i jej otwarcie. Później szkoła została przemianowana na Szkołę Wydziałową.
  • 1795 r. - Po trzecim rozbiorze Polski  władze zaborcze przekształcają szkołę w gimnazjum.
  • 1809 r. - Przekształcenie gimnazjum w Szkołę Departamentową Księstwa Warszawskiego.
  • 1813 r. - Zmiana nazwy szkoły na Szkołę Wojewódzką Lubelską.
  • „Klęska powstania [listopadowego] i represje carskie wobec szkolnictwa w Królestwie Polskim doprowadziły do przejściowego zamknięcia szkoły a następnie przekształcenia jej w Tymczasową Szkołę Wydziałową, w 1833 r. w gimnazjum wojewódzkie, po zmianach administracyjnych gimnazjum gubernialne w 1840 r.” http://www.1lo.lublin.pl/index.php?what=historia
  • Lata pięćdziesiąte XIX w.  - Szkoła opuszcza zabudowania pojezuickie i przenosi się do wybudowanego w 1859 r. budynku przy ulicy Narutowicza 12 (dawna Namiestnikowska).
  • 1906 r.  - Powstaje pełne gimnazjum pod nazwą Ośmioklasowa filologiczna prywatna szkoła im. Staszica, która zajmuje budynek przy ul. Bernardyńskiej 12. Gimnazjum zostaje założone w rezultacie strajku uczniów Lubelskiego Gimnazjum Męskiego, żądających m. in. wprowadzenia do szkół j. polskiego oraz  dzięki inicjatywie grupy ziemian i inteligencji. Szkoła zostaje następnie przeniesiona do budynku pod adres ul. Królewska 12.
  • 7 maja 1919 r –   Po odzyskaniu niepodległości szkoła zostaje przekazana władzom odrodzonej Polski i przeniesiona do gmachu dawnego rządowego gimnazjum rosyjskiego przy ul. Narutowicza 12.. Jej nazwę zmieniono na Państwowe Gimnazjum im. Stanisława Staszica. W okresie międzywojennym gimnazjum Staszica było jednym z dwóch państwowych szkół średnich kształcących wyłącznie młodzież męską.  
  • Lata trzydzieste - Budowa nowego gmachu szkolnego przy Alejach Racławickich 26.
  • Sierpień 1944 – Reaktywowanie I Państwowego Liceum im. Stanisława Staszica, które funkcjonowało w przedwojennym gmachu szkoły. Część pomieszczeń przekazano powstałemu Uniwersytetowi Marii Curie-Skłodowskiej.
  • 1961/62 -  Przywrócenie szkole jej dawnej nazwy: I Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica.

Absolwenci:

- Zygmunt Kałużyński (rok szkolny1935/36)
- Jerzy Pleśniarowicz (rok szkolny1937/38)
- Zygmunt Mikulski (rok szkolny1937/38)
- Edward Hartwig
- Konrad Bielski

Adres:

DZIELNICA:


przed wojną: ŚRÓDMIEŚCIE (Wieniawa)

pierwsza lokalizacja: STARE MIASTO

obecnie: ŚRÓDMIEŚCIE (Wieniawa)


20-043 Lublin, Al. Racławickie 26

www.1lo.lublin.pl


Kontakt:

Sekretariat: 081441-14-60

Dyrekcja:

Dyrektor: Stanisław Stoń

Patron:

Stanisław Staszic (1755 – 1826), wybitny pisarz i działacz oświeceniowy, ksiądz, pedagog, publicysta, tłumacz, reformator. Jeden z przedstawicieli Sejmu Czteroletniego. Prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W latach 1815-1824 członek Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Domagał się zniesienia liberum veto i wprowadzenia nowych reform. Autor „Przestróg dla Polski” i „Uwag nad życiem Jana Zamoyskiego”. Wsławił się rozpoczęciem badań nad terenami górskimi.

 

Widok na Aleje Racławickie (najprawdopodobniej 1942 rok). W centrum na drugim planie widoczny nowy budynek Gimnazjum im. Stanisława Staszica. Fot. ze zbiorów Romana Krawczyńskiego.

 


Wspomnienia o szkole:

Zygmunt Mikulski: Państwowe gimnazjum im. Stanisława Staszica mieściło się przy ulicy Narutowicza pod numerem 12. Powściągliwa i przez to zmuszająca do szacunku jak nobliwy profesor architektura pseudoklasyczna idealnie trafiała w nastrój nieruchliwej wówczas dzielnicy. Budynek otaczał się aurą dystyngowanego spokoju na podobieństwo nieotworzonego fortepianu, tym bardziej frapującego bogactwem potencjalnie tkwiących w nim muzyk. Był wspaniałym przedłużeniem dziewiętnastego wieku. […] Szkolny dziedziniec miał swoją tajemnicę. Zakrywał ją wysoki płot o wyglądzie niemal koszarowym, zbudowany ponad potrzebę solidnie, wymalowany na brązowo i sakramentalnie obwieszony warkoczami dzikiego wina, które w sprzyjającej porze roku przekształcały się w prawdziwe runo. Wiedzieliśmy, ze był tam szkolny ogród botaniczny, [...] znajdowała się tam jakaś prymitywna stacja meteorologiczna. […] O nowej siedzibie szkoły przy Alejach Racławickich] Już na Katolicki Uniwersytet Lubelski szło się „za miasto”. Staszic przedłużał tę wędrówkę niemal do rozmiarów turystycznej peregrynacji[1].

Konrad Bielski: Szkoła im. Staszica była najstarszą szkołą polską w Lublinie. Założycielem jej i długoletnim dyrektorem był Gracjan Chmielewski. Miała opinię najbardziej demokratycznej. Dyrektor był człowiekiem wyrozumiałym, jak to się wtedy mówiło – złotego serca. Przyjmował uczniów, którym trudno było dostać się gdzie indziej, bardzo był cierpliwy i tolerancyjny w sprawach finansowych. Mówiąc po prostu – chętnie zwalniał z opłaty czesnego, a zaległe bardzo opieszale egzekwował. Skutek tego był taki, że skład klasowy szkoły zadowoliłby najbardziej ortodoksyjnego marksistę, zaś podstawy gospodarcze były bardzo kruche. Wyrozumiałość dyrektora na wszelkie wybryki młodzieży była też bardzo wielka. Nikt nigdy ze szkoły nie został usunięty, pomimo licznych i poważnych kawałów [2].

Zygmunt Mikulski: Któregoś dnia na ścianie korytarza przy wejściu do sali łacińskiej pojawiło się coś niezwykłego: szkolna gazetka ścienna. […] Podczas każdej przerwy ściana w tym miejscu oblepiona była spojrzeniami uczniów wszystkich klas, zaczytujących tych kilkanaście kartek. […] Teksty zawierały celność, dowcip, aktualność, obraz szkolnych realiów uchwyconych okiem bystrym i przenikliwym. Nic dziwnego. Były dziełem trzech kolegów: Jerzego Pleśniarowicza, Zygmunta Kałużyńskiego i Witolda Hanzla [3].

Tadeusz Kłak w Listach Józefa Czechowicza wspomina o wystąpieniu Józefa Czechowicza w Gimnazjum Staszica: W „Kurierze Porannym” 1936, nr 143 z 24 V ukazała się informacja: „W sali państwowego gimnazjum im. Stanisława Staszica odbędzie się dziś o godz. 18 wieczór artystyczny, w którego programie przewidziane są muzyka i śpiew. Słowo wstępne wygłosi p. Józef Czechowicz”.
O tym spotkaniu wspomniał Czechowicz w liście wysłanym do Wacława Mrozowskiego z Lublina w dniu 23 maja 1936 roku: Mam [...] dziś przemówienie wygłosić, a jeszcze nie pomyślałem nawet o jego koncepcji [4].
To spotkanie mogło mieć jakiś związek z Pleśniarowiczem i pismem „W Słońce”, które właśnie w tym czasie zostało wznowione.

Literatura

Szkoły w Lublinie, "Scriptores" nr 30, Lublin 2006.

Przypisy:
[1] Mikulski Z., Tamten Lublin, Lublin 1975, s. 48- 88.
[2] Bielski K., Most nad czasem, Lublin s. 37-38.
[3] Mikulski, Tamten..., s. 122.
[4] List do Antoniego Madeja [w: ] J. Czechowicz, Listy, oprac. Tadeusz Kłak, Lublin 1977, s. 209- 332.
 

 

Powiązane miejsca

Wideo

Audio

Słowa kluczowe