Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Filmowe lubliniana i produkcje lubelskie

W 1914 roku, podczas okupacji Lublina przez wojska austro-węgierskie został nakręcony film Obrazek turystyczny zawierający krótkie sekwencje z okolic Zamku, jego autor pozostaje nieznany. Jednak do najbardziej znanych lubelskich obrazków należą filmowe zdjęcia Lublina  z amatorskiego filmu nakręconego ręką Stanisława Magierskiego. Obraz ten, który współcześnie zyskał miano Najkrótszego filmu o Lublinie, został nakręcony w 1937 lub 1938 roku.

Matryca do afisza do pokazu filmu Dybuk
Matryca do afisza do pokazu filmu Dybuk (Autor: Sawa, Robert)

Spis treści

[RozwińZwiń]

Lublin do 1939 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Siedmiominutowy Najkrótszy film o Lublinie składa się z trzech niezwiązanych ze sobą tematycznie części. Pierwsza zawiera kadry z uroczystości z okazji 3 Maja: capstrzyk przed hotelem Victoria, poczty sztandarowe, przemarsz harcerzy oraz kilka ujęć z Krakowskiego Przedmieścia, spod Bramy Krakowskiej, ze staromiejskiego rynku i placu Po Farze, widok na pałac Radziwiłłowski i stojącą przed nim makietą pomnika marszałka Piłsudskiego. Druga część relacjonuje przebieg dożynek prawdopodobnie odbywających się terenie wystaw rolniczych (obecnie plac, na którym stoi centrum handlowe Plaza), trzecia zaś to obrazki z targu w Kazimierzu Dolnym.

Wyzwolenie Lublina przez Armię Czerwoną zostało sfilmowane przez wchodzącą armię, a rozpropagowane na Zachodzie przez Brytyjską Kronikę Filmową, The voice of Britain, pt. The tragic city o Lublin. Film trwa 3,37 min i zawiera komentarz do zdjęć z walk o Stare Miasto, wyzwolonego więzienia na Zamku, mszy za pomordowanych na Zamku, uroczystego powitania Armii Czerwonej na ulicach miasta.

Lublin powojennyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Pierwsze powojenne kadry pokazujące Lublin pochodzą z dokumentu Aleksandra Forda Majdanek – Cmentarzysko Europy – nakręconego w lipcu 1944 roku po przybyciu do miasta Czołówki, czyli Wojskowej Wytwórni Filmowej. Dokument Forda miał w dużym stopniu charakter propagandowy, pokazywał powitanie wojsk Armii Czerwonej na ulicach Lublina, widok ofiar zamordowanych na lubelskim Zamku oraz wstrząsające kadry z Majdanka. Informował także o utworzeniu polsko-sowieckiej komisji do badania zbrodni nazistowskich i jej ustaleniach. Ponadto Czołówka nakręciła w Lublinie pierwszy numer Polskiej Kroniki Filmowej, która zwierała m.in. zdjęcia z przylotu posła Francji do Lublina. Także w drugim numerze PKF pojawił się lubelski akcent w postaci obrazu zaśnieżonego miasta.

W późniejszym okresie obrazów powojennego Lublina, lub choćby akcentów lubelskich w różnego rodzaju filmach, pojawiło się dosyć sporo. Wśród mniej czy bardziej istotnych realizacji należy wspomnieć na przykład Anioły z Bizancjum, ukazującym XIV-wieczne freski rusko-bizantyjskie z Kaplicy Zamkowej, film montażowy Chwila wspomnień 1944–1945, przedstawiający okres tzw. Polski Lubelskiej, Świtanie i Gdy wszystko było pierwsze – filmy o początkach władzy ludowej na terenie Lubelszczyzny oraz o odradzającym się tu życiu kulturalnym i oświatowym. Ponadto tematyki lubelskiej dotyczą filmy dokumentalne Lublin 1961, Lublin '69, Szkice lubelskie, Słoneczne Wzgórze (o LSM) oraz W Lublinie (o rozwoju lubelskiego ośrodka akademickiego) czy 150 minut na godzinę Wandy Jakubowskiej (o Lublinie i jego nowych dzielnicach), Zagrożenie Wacława Florkowskiego (poruszający temat obozów koncentracyjnych), Wyrok śmierci, Granica Jana Rybkowskiego wg. powieści Zofii Nałkowskiej, Rzeczywistość wg. powieści Jerzego Putramenta, Chopin Andrzeja Barańskiego, a także kilka odcinków cyklu Sensacje XX wieku Wołoszańskiego.

Lublin w dokumencieBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Istotnym uzupełnieniem obrazu Lublina jest dokument Grzegorza Linkowskiego Przed Sierpniem był Lipiec. Film Linkowskiego opowiada o strajkach na Lubelszczyźnie w lipcu 1980 roku i próbach uniezależnienia związków zawodowych od władzy. Brak materiałów archiwalnych rekompensują wspomnienia uczestników i świadków wydarzeń Lubelskiego Lipca: ludzi opozycji, organizatorów strajków, redaktorów podziemnych gazet, duszpasterza akademickiego czy ówczesnego sekretarza PZPR. Film Przed Sierpniem był Lipiec nie chce bynajmniej umniejszać znaczenia wydarzeń na Wybrzeżu, ale pokazać, że Lublin – miasto PKWN i rządu lubelskiego – miało istotny wkład w utworzenie masowego ruchu oporu wobec władz PRL.

Jednym z ważniejszych filmów o Lublinie jest nakręcony współcześnie obraz Magiczne miasto w reżyserii Nataszy Ziółkowskiej-Kurczuk. Wśród licznych dokumentów, planów, szkiców, fotografii, sztychów oraz fabularyzowanych scen pokazujących świat, który już nie istnieje, o wielokulturowej historii miasta opowiadają: Władysław Panas, Leszek Mądzik, ks. Mieczysław Krąpiec, Monika Adamczyk-Garbowska, Jerzy Kłoczowski, Tomasz Pietrasiewicz, Tadeusz Radzik, Andrzej Rozwałka, Zygmunt Nasalski, Janusz Opryński, ks. Romuald Jakub Weksler-Waszkinel. Całość tworzy wokół Lublina aurę miejsca magicznego, które należy czytać jak księgę.