Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Drukarnia Udziałowa w Lublinie (1920–1939)

Drukarnia Udziałowa mieściła się pod adresem: Plac Litewski Nr 1, tuż obok nieistniejącego obecnie kina „Corso”, w dawnym budynku hotelu „Europa” zniszczonym podczas bombardowania w 1939 roku. Udziałowa przejęła warsztat znanej lubelskiej drukarni Bolesława Druego.

Sygnatura drukarni Udziałowej
Sygnatura drukarni Udziałowej (Autor: nieznany)

Spis treści

[RozwińZwiń]

Historię tę opisał Paweł Gdula:

W czasie pierwszej wojny światowej drukarnia [Bolesława Druego] przeniosła się z ulicy Pijarskiej do Hotelu Europejskiego (Plac Litewski nr 1) (...). W roku 1920, po śmierci właściciela drukarnię nabyła spółka: Stefan Domiński, Wincenty Łosakiewicz i Stanisław Wójcik. Ten ostatni został kierownikiem drukarni, która odtąd nazywała się „Drukarnią Udziałową” – Sp. z o.o. Przejściowo drukowało się tam różne krótkotrwałe periodyki1.

Publikacje wydrukowane w UdziałowejBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W drukarni Udziałowej były drukowane m. in. następujące publikacje:

Ważną i ciekawą informację związaną z drukiem pierwszego numeru „Lucifera” podaje Ireneusz J. Kamiński:

Decyzją z 23 grudnia [1921 roku] Sąd Okręgowy spowodował zajęcie przez policję niemal całego nakładu (drukarz Stanisław Wójcik ukrył sto kilkadziesiąt egzemplarzy). (…) Atmosfera skandalu, towarzysząca pierwszej edycji „Lucifera”, spowodowała, że uchronione przed konfiskatą egzemplarze wyrywano sobie z rąk płacąc podobno wielokrotność ceny nominalnej2.

Druk tego pierwszego, nienumerowanego jeszcze „Reflektora” wspomina Wacław Gralewski:

Dla małej, zacofanej technicznie drukarenki złożenie i wydrukowanie tysiąca egzemplarzy czterdziestostronicowego, dużego formatu pisma [„Reflektor”] było dość znacznym wysiłkiem. Aby mu podołać, sam właściciel przesiadywał w drukarni do późnych godzin nocnych i składał tekst, bo na zapłacenie zecerów nie miał gotówki3.

  • W tym numerze „Reflektora” ukazał się debiut Czechowicza – Opowieść o papierowej koronie.
  • Nowości Lubelskie. Katalog najwybitniejszych autorów miejscowych, Lublin 1931, nakładem J. Czechowicza i s-ki.
  • Trzecia lubelska szopka polityczna, Tomasz Ptak, Karol Wit, nakładem J. Czechowicza i E. Szcześniewskiego, Lublin 1931.
  • „Kurier Lubelski”, wydawany w roku 1932. Redaktorem naczelnym gazety od stycznia do maja był Józef Czechowicz.

Stanisław Wójcik – drukarz

Kierownikiem i współwłaścicielem drukarni „Udziałowej” był dobry znajomy Czechowicza, emerytowany oficer i inwalida Stanisław Wójcik. Był on dowódcą 40 kompanii, w której służył Czechowicz w 1920 roku. Jego osoba pojawia się we wspomnieniach przyjaciół poety.

Konrad Bielski:

Nazwisko tego człowieka [Stanisława Wójcika] warto zapamiętać, gdyż dzięki niemu niejedno wydawnictwo literackie w Lublinie ujrzało światło dzienne. Wójcik uważał się za przyjaciela artystów, a w szczególności literatów i niejednokrotnie odegrał rolę mecenasa. Drukował na kredyt, długo i cierpliwie czekał na zapłatę i przeważnie ją w końcu bonifikował. Niejednokrotnie dodawał jeszcze swój papier. Tak też było w wypadku „Lucifera” i dlatego ta impreza mogła być zrealizowana, gdyż nie potrzebowała żadnych funduszy. Honorariów autorskich wtedy się nie płaciło, a reszta, to już była wielkoduszność kapitana Wójcika4.

Wacław Gralewski:

Poczciwy, dobry człowiek i przyjaciel ludzi piszących. W jego drukarni drukowaliśmy „Lucifera”, u niego wydrukowany został pierwszy numer ”Reflektora”. [...] Dla małej, zacofanej technicznie drukarenki złożenie i wydrukowanie tysiąca egzemplarzy czterdziestostronicowego, dużego formatu pisma było dość znacznym wysiłkiem. Aby mu podołać, sam właściciel przesiadywał w drukarni do późnych godzin nocnych i składał tekst, bo na zapłacenie zecerów nie miał gotówki. W pewnym moralnym sensie bohaterski drukarz stał się częściowo współwydawcą. Tamte czasy rodziły takie dziwne romantyczne postacie5.

Mieszkanie Czechowicza (nad drukarnią)Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Przez pewien okres czasu (1929–1930) Czechowicz mieszkał w pokoju nad drukarnią.

Wacław Gralewski:

Któregoś dnia odwiedziłem Czechowicza. [w 1929 roku] wynajmował wtedy pokój na Placu Litewskim 1 m. 12, na pierwszym piętrze nad drukarnią „Udziałową”. Dziś ten fragment budynku jest inny. Zmienił wygląd po odbudowie (zbombardowany w 1944)6.

W roku 1932 w okresie od stycznia do czerwca, mieściła się w tym pokoju również siedziba redakcji „Kuriera Lubelskiego”, którego redaktorem naczelnym był Józef Czechowicz. Po raz drugi, na krótko Czechowicz zamieszkał w tym miejscu jeszcze w 1936 roku.

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Bielski K., Most nad czasem, Lublin 1963.
Gdula P., Drukarstwo lubelskie, [w:] Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia, vol. VIII, 2, Lublin 1953.
Gralewski W., Stalowa tęcza, Warszawa 1986.
Kamiński I., Życie artystyczne w Lublinie 1901–1926, Lublin 2000.

PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

  1. Wróć do odniesienia P. Gdula, Drukarstwo lubelskie, [w:] Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia, vol. VIII, 2, Lublin 1953, s. 87.
  2. Wróć do odniesienia I.J. Kamiński, Życie artystyczne w Lublinie 1901–1926, Lublin 2000, s. 202, 211.
  3. Wróć do odniesienia W. Gralewski, Stalowa tęcza, Warszawa 1986, s. 137.
  4. Wróć do odniesienia K. Bielski, Most nad czasem, Lublin 1963, s. 95.
  5. Wróć do odniesienia W. Gralewski, Stalowa tęcza, Warszawa 1986, s. 137.
  6. Wróć do odniesienia W. Gralewski, Stalowa tęcza, Warszawa 1986, s. 247–248.