Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Bracia polscy – polemika Marcina Czechowica z Jakubem z Bełżyc

Wydane w 1572 roku dzieło Marcina Czechowica Rozmowy chrystiańskie stało się przyczyną polemiki z żydowskimi intelektualistami. W swoim dziele Marcin Czechowic rozprawiał się z poglądami judaizanckimi, taki był przecież cel jego przybycia do Lublina w 1570 roku. Lublinianin chciał również uwypuklić różnice między wiarą papieską (katolicką) oraz chrystiańską. Ta część skierowana była do Żydów, zwłaszcza Żyda Nachmana, z którym Marcin Czechowic próbował bezskutecznie spotkać się na polemikę.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Jakub z Bełżyc, zwany Żydem Nachmanem, odpowiedział na dzieło Marcina Czechowica. Wydany w 1581 roku traktat polemiczny pt. Odpis Jakóba Żyda z Bełżyc na Dialogi Marcina Czechowica można traktować jako przykład żydowsko-ariańskiej dyskusji na temat stosunku Starego Testamentu do Nowego Testamentu. Jakub z Bełżyc twierdził, że źródłem nauki talmudystycznej jest Mojżesz, prorok najprzedniejszy, twierdził również, że szabas nie ustał dotychczas, a obrzezanie obowiązuje nadal według rozkazania bożego.


Marcin Czechowic dowodził natomiast, że Talmud był nauką rabinów, a nie Mojżesza i przez nich został spisany. Lublinianin wyróżnił trzy Talmudy spisane przez różnych rabinów: Misznę, Jerozolimski, Babiloński. Zalecał również, by nie wierzyć w różne Talmudy, ale oprzeć się na słowie pisanym Mojżesza. Według brata polskiego szabat ustał już w nowym przymierzu. Szabat nie został przez Chrystusa utwierdzony, a po zburzeniu Jerozolimy „Żydom wszystkim odjęt”. Czechowic negował wreszcie trwałość obrzezania. Nie było ono już dla niego znakiem i pieczęcią, którą Bóg uczynił z Abrahamem. Dowodził wreszcie, że wyczekiwanym Mesjaszem był Jezus. Żydzi nie są zatem ludem wybranym, a Nowy Testament, jako lepsze przymierze, ma większe znaczenie niż Stary Testament. 


Polemika Marcina Czechowica z Jakubem z Bełżyc wydaje się być ciekawa z jeszcze jednego względu. Dziś większość historyków potwierdza tezę, iż ruch reformacji przyczynił się do rozkwitu wśród elity społeczeństwa żydowskiego wiedzy talmudystycznej. Jej celem było pogłębienie i uzasadnienie podstawowych prawd wiary synów Izraela, między innymi poprzez przeciwstawienie ich nauce Chrystusa. Druga połowa XVI wieku to czas rozkwitu kultury żydowskiej w Polsce i na ziemi lubelskiej, w tym okresie działali wybitni znawcy Starego Testamentu oraz Talmudu. W 1567 roku lubelska gmina żydowska uzyskała zezwolenie na budowę akademii talmudystycznej wraz z synagogą. Wkrótce potem stanęła w Lublinie wyższa uczelnia rabinów. Jej rektorem został Salomon Lurja, Mordechaj Jaffe, Mair zwany Maharam, Maharscha.

 

LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

S. Tworek, Zbór lubelski i jego rola w ruchu ariańskim w Polsce w XVI i XVII wieku, Lublin 1966.