Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Mural Pamięci – Graffiti "Memories Give Life"

Gotowy mural na ścianie Gimnazjum nr 17 przy ulicy Maszynowej
Gotowy mural na ścianie Gimnazjum nr 17 przy ulicy Maszynowej (Autor: Sudziński, Marcin)

Mural Pamięci "Memories Give Life" powstał na ścianie budynku Gimnazjum nr 17 w Lublinie przy ulicy Maszynowej 2, jako upamiętnienie śmierci dzieci z żydowskiego sierocińca przy ul. Grodzkiej 11. W czasie akcji likwidacyjnej getta, w marcu 1942 roku, niemiecka policja wywiozła ponad sto dzieci i ich opiekunki z ochronki samochodami ciężarowymi na teren nieczynnej kopalni piasku w dzisiejszej dzielnicy Tatary i tam je zamordowała.

Spis treści

[RozwińZwiń]

Idea projektuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Projekt był wynikiem współpracy Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” z artystami-edukatorami z USA: Magdaleną Gross, Gaelenem Smithem i Mattem Litwackiem.

Celem projektu było zwalczanie uprzedzeń, pogłębianie wśród młodzieży znajomości lokalnej historii oraz przywracanie pamięci o polskich Żydach mieszkających w Lublinie. Stąd temat dzieci z Ochronki i próba upamiętnienia ich życia oraz tragicznej śmierci.

Do realizacji projektu został wykorzystany potencjał tkwiący we współczesnej sztuce graffiti. Od 12 do 16 lipca 2010 młodzież gimnazjalna i licealna wspólnie pracowała nad muralem graffiti. Powstał on na ścianie budynku Gimnazjum nr 17 przy ulicy Maszynowej 2.

Program skierowany był do młodzieży, która – dzięki wsparciu – mogła rozwijać swoje zdolności artystyczne. Nakierowany był również na pomoc w odnowie zaniedbanych budynków. 

Praca nad muralemBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Tworzenie murala trwało 5 dni. Pierwszego dnia instruktorzy graffiti spotkali się z młodzieżą w naszym Ośrodku, gdzie zaprezentowali swoje dokonania, wprowadzili uczestników w tematykę projektu i opowiedzieli o tajnikach graffiti.

Witold Dąbrowski z Teatru NN zabrał wszystkich na spacer po miejscach związanych z powstającym graffiti: na ulicę Grodzką 11, gdzie kiedyś mieściła się Ochronka, na ulicę Odlewniczą, gdzie znajduje się miejsce zbrodni, a także przybliżył wszystkim historię losów dzieci z Ochronki.

Już wtedy młodzież przygotowała ścianę do malowania i powstały pierwsze projekty murala. Przez kolejne dni młodzież dopracowywała swoje projekty.

Piątego dnia odbyło się uroczyste oddanie murala w przestrzeń miasta. Przybyła Pani Dyrektor i uczniowie z gimnazjum 17, uczniowie innych szkół, biorący udział w projekcie, fani projektu oraz media.

Symbolika muralaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Obraz na szkolnym murze składa się z kilku symbolicznych elementów, które odnoszą się metaforycznie do losów dzieci z Ochronki, żydowskiej historii Lublina oraz do idei projektu.  

Mural Pamięci - Graffiti "Memories Give Life" - oznakowanie
Mural Pamięci - Graffiti "Memories Give Life" - oznakowanie (Autor: Kaczanowski, Maciej)

Napis i dół na muraluBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Mural Graffiti - napis na murze

W lewym dolnym rogu namalowany jest dół, oznaczający ten, w którym umieszczono  ciała dzieci w 1942 r. Dół ten zapisany jest słowami:  

Dźwięczą już tylko w pieśni imiona żydowskich dzieci

Trzy gwiazdyBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Gwiazdy - jeden z symboli muralu

Symbole trzech opiekunek, które zginęły razem z dziećmi.

Duchy dzieciBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Duchy dzieci - jeden z symboli muralu

Jasne postaci oznaczają duchy dzieci z Ochronki.

ŁódkaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Łódź - jeden z symboli muralu

Symbol nawiązujący do Arki Noego, która zabiera dzieci do lepszego miejsca.

DrzewoBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Drzewo - jeden z symboli Muralu Graffiti

Symbol odrodzenia

Symbole religijneBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Symbole trzech kultur - Mural Graffiti

Odnoszą się do trzech narodowości, trzech kultur i trzech religii ludzi mieszkających w Lublinie.

BudynkiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Budynki "Life" - jeden z symboli muralu

To część napisu "Memories Give Life" (Pamięć daje życie), litery ostatniego wyrazu przypominają budynki, co symbolizuje nieistniejącą już żydowską dzielnicę w Lublinie.

SłońceBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Słońce - jeden z symboli muralu

Jest symbolem dobra, które góruje ponad wszystkim, przyświeca pracy twórczej. 

Uczestnicy i uczestniczki projektuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Magdalena GrossBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

jest absolwentką Uniwersytetu Dominikańskiego oraz Uniwersytetu Chicago. Przez dwa lata uczyła historii w Chicago, po czym zaczęła pracować jako trenerka i dyrektorka programu Teach for America in New York City.

Magda interesuje się problematyką pamięci historycznej oraz jej obecnością w polskim systemie edukacji. Obecnie realizuje studia doktoranckie z pedagogiki porównawczej na uniwersytecie w Stanford.

Matthew LitwackBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

jest 28-letnim twórcą graffiti. Urodził się w Nowym Jorku. Tworzeniem murali zajmuje się już prawie 13 lat, zarówno w formie komercyjnej oraz edukacyjnej. Ukończył studia na SUNY Purchase College w Nowym Jorku, gdzie uzyskał tytuł magistra antropologii.

Gaelen SmithBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

pedagog młodzieżowy, animator społeczny. Przez ostatnie kilka lat zajmował się edukacją artystyczną i graffiti. Obecnie pisze pracę magisterską z zakresu biologii. Gaelen pracuje w Oakland, San Francisco i East Palo Alto. Z Magdą Gross współpracował podczas projektu The Mural Music & Arts w East Palo Alto.

Natalia BrzezińskaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

uczennica Gimnazjum nr 15.

Mam 14 lat. Chodzę do gimnazjum nr 15 im. Jana Pawła II w Lublinie. Wzięłam udział w tym projekcie ponieważ chciałam mieć swój własny wkład w upamiętnienie mordu żydowskich dzieci z ochronki. Projekt wspominam zawsze z uśmiechem. Podobałam mi się atmosfera panująca tam, wszyscy byli bardzo mili. Każdy sobie pomagał. Z chęcią wezmę udział w następnym tego typu projekcie.

Aleks CzernickiBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

uczeń Gimnazjum nr 19.

Maja KaczmarskaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

uczennica Gimnazjum nr 15.

Wzięłam udział w tym projekcie ponieważ chciałam spróbować czegoś nowego.” Wydawało mi się to wspaniałym sposobem na spędzenie "wakacyjnej nudy". Wspominam ten eksperyment bardzo ciepło, nauczyłam się czegoś nowego, kto wie może mi się to przyda?. Wspomnienie, które najbardziej zapadło mi w pamięć to wspólna burza mózgów przed robieniem graffiti i miła atmosfera panująca już na miejscu.

Graffiti jako metoda edukacyjnaBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Sztuka graffiti dostarcza środków, dzięki którym młodzi ludzie mogą odnieść się do przeszłości używając bliskiego im języka. Nadaje się ona idealnie do ekspresji indywidualizmu i emocji. Pomaga odnieść się do przeszłości i wyrazić emocje w języku sztuki ulicy.

Historia Lublina, z którą młodzież stykała się na różne sposoby podczas trwającego pięć dni warsztatu została poprzez graffiti twórczo zinterpretowana.

Siłą tej gałęzi sztuki współczesnej jest także uniwersalność języka, który pozwala zbudować porozumienie pomiędzy edukatorami a uczestnikami warsztatu pochodzącymi z różnych pokoleń i krajów.

W czasie trwania projektu amerykańscy goście przekazywali swoje bogate doświadczenia związane ze sztuką graffiti. Realizowali oni projekty w wielu miejscach na świecie. Intensywne zajęcia teoretyczne i praktyczne były doskonałą okazją do nauki dla miłośników tej dyscypliny sztuki.

Projekt "Dzieci z Ochronki – Powrót"Bezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Graffiti stworzone przez gimnazjalistów na zewnętrznej ścianie szkoły w niedługim czasie od powstania zostało zamalowane. W 2012 roku zrodził się pomysł odtworzenia murali we wnętrzach szkół, które zlokalizowane są w pobliżu budynku dawnej ochronki (ul. Grodzka 11). W projekcie wzięły udział Zespół Szkół nr 1 im. Wł. Grabskiego i VI Liceum Ogólnokształcące im. Z. Sempołowskiej, a także Zespół Szkół nr 2 im. Janusza Korczaka. W ramach projektu  “Dzieci z Ochronki – Powrót” na korytarzach i w sali lekcyjnej uczniowie i uczennice wymienionych szkół odtworzyli graffiti “Memories gives life”.

"Dzieci z Ochronki - Powrót" - akcja społeczno-edukacyjna - ZS 1
"Dzieci z Ochronki - Powrót" - akcja społeczno-edukacyjna - ZS 1 (Autor: Gajdzik, Bartosz)

Od 2017 roku Gimnazjum nr 17 zostało włączone do publicznej Szkoły Podstawowej nr 27. im. Marii Montessori (ul. Maszynowa 2). Dzieci i młodzież ze Szkoły Podstawowej nr 27 biorą udział w przekazywaniu pamięci o tragicznym losie dzieci z lubelskiej ochronki, które zginęły w czasie likwidacji getta. Co roku uczniowie i uczennice uczestniczą w marszu pamięci do miejsca egzekucji dzieci, zlokalizowanego na terenie dzisiejszej dzielnicy Tatary, w pobliżu szkoły oraz angażuje się projekty społeczne.

Szlak pamięciBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W roku 2016 miejsce tragicznej śmierci dzieci z żydowskiego sierocińca zostało włączone do szlaku pamięci “Lublin. Pamięć Zagłady”. Oznakowano je za pomocą 2 betonowych płyt, na których znajdują się napisy w języku polskim i angielskim, informujące o historii i znaczeniu tego miejsca:

W tym miejscu, 24 marca 1942 r., policja niemiecka zamordowała ponad sto dzieci z żydowskiego sierocińca przy ul. Grodzkiej 11 oraz ich opiekunki. W 1948 r. szczątki ofiar ekshumowano i przeniesiono do wspólnej mogiły na nowym cmentarzu żydowskim w Lublinie przy ul. Walecznych.

ŻonkileBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

W październiku 2019 r. wraz z młodzieżą z 7 klasy SP nr 27 oraz p. Małgorzatą Niewiadomską uczniowie i uczennice zasadzili 100 żonkili w miejscu, gdzie znajdują się płyty szlaku pamięci z informacją o śmierci dzieci. W marcu 2020 żonkile po raz pierwszy zakwitły.

Media o wydarzeniuBezpośredni odnośnik do tego akapituWróć do spisu treściWróć do spisu treści

Uczniowski mural żydowskim dzieciom z ochronki

Graffiti przypomni o tragedii

Malują, żeby pamiętać o zabitych dzieciach