Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

80. rocznica akcji „Reinhardt”

W nocy z 16 na 17 marca 1942 roku niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły likwidację getta na lubelskim Podzamczu. Tej nocy pierwsza grupa mieszkańców Podzamcza, licząca 1,4 tys. osób, została deportowana do obozu zagłady w Bełżcu. Do połowy kwietnia 1942 roku wysłano tam ponad 28 tys. żydowskich kobiet, dzieci i mężczyzn. Datę 16 marca uznaje się za początek akcji „Reinhardt” – zagłady ludności żydowskiej na obszarze Generalnego Gubernatorstwa.

Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” przygotowuje w roku 2022 szereg działań (artystycznych, edukacyjnych, naukowych) mających upamiętnić 80-lecie akcji „Reinhardt”. Szczególne znaczenie będzie miało dla nas Misterium Pamięci – Śladami Akcji „Reinhardt”. Opłakiwanie. Będzie to też najważniejsze wydarzenie w  historii Ośrodka, który w roku 2022 obchodzi 30-lecie swojego istnienia. Trzeba było przejść długą drogę do tej chwili…

16 marca 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Wystawa Dzielnica żydowska w Lublinie. Fotografie wojenne ze zbiorów Marka GromaszkaBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Otwarcie wystawy: 17:00

Miejsce: Galeria Teatru NN, ul. Grodzka 32

Misterium Światła i Ciemności. Upamiętnienie likwidacji lubelskiego getta na PodzamczuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Początek: 17:30

Miejsce: Brama Grodzka, ul. Grodzka 21

Misterium Światła i Ciemności odbędzie się 16 marca 2022 roku od godziny 17:30 do 18:30 w Bramie Grodzkiej. O godz. 18:30 na terenie byłej dzielnicy żydowskiej zostanie wygaszone oświetlenie.

Z powodu obostrzeń do udziału w wydarzeniu w Sali Czarnej Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” możemy zaprosić 30 osób. W razie większej liczby osób decyduje kolejność przyjścia.

W wydarzeniu będzie można również uczestniczyć online. Przebieg Misterium będzie transmitowany w na kanale YouTube Bramy Grodzkiej https://www.youtube.com/c/BramaGrodzkaTeatrNN 

Misterium Światła i Ciemności

W nocy z 16 na 17 marca 1942 roku niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły likwidację getta na lubelskim Podzamczu. Tej nocy pierwsza grupa mieszkańców Podzamcza, licząca 1,4 tys. osób, została deportowana do obozu zagłady w Bełżcu. Do połowy kwietnia 1942 roku wysłano tam ponad 28 tys. żydowskich kobiet, dzieci i mężczyzn. Datę 16 marca uznaje się za początek akcji „Reinhardt” – zagłady ludności żydowskiej na obszarze Generalnego Gubernatorstwa. 

Aby upamiętnić lubelskie ofiary Zagłady, rokrocznie od 2002 roku, w dniu 16 marca Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie realizuje Misterium Światła i Ciemności. Rozpoczyna się ono w godzinach wieczornych w Bramie Grodzkiej, odczytywaniem sporządzonej w 1942 roku listy nazwisk Żydów przebywających w getcie na Majdanie Tatarskim w Lublinie.

Co roku punktem kulminacyjnym wydarzenia jest wygaszenie oświetlenia na Podzamczu – terenie byłej dzielnicy żydowskiej. W ciemności świeci się tylko jedno światło. Jest to ostatnia ocalała lampa z miasta żydowskiego. Po drugiej stronie Bramy Grodzkiej, na Starym Mieście, które było kiedyś dzielnicą chrześcijańską światło wciąż się pali. Po obu stronach Bramy Grodzkiej powstają dwie symboliczne przestrzenie – światła i ciemności.

Misterium Światła i Ciemności poprzedzone zostanie działaniami edukacyjnymi skierowanymi do uczniów i uczennic w Lublina i okolic. Szczegółowa oferta edukacyjna zostanie przesłana bezpośrednio do szkół.

17 marca 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Marsz Pamięci. Przejście szlakiem pamięci „Lublin. Pamięć Zagłady”Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

Początek: godz. 11:00.

Miejsce: miejsce po synagodze Maharszala, al. Tysiąclecia

Zakończenie: około godz. 12:00

Miejsce: ulica Zimna

W związku z 80. rocznicą rozpoczęcia akcji "Reinhardt" Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN" we współpracy z Urzędem Miasta Lublin organizuje Masz Pamięci. Przejście po szlaku pamięci "Lublin. Pamięć Zagłady" to przemarsz ostatnią drogą, którą przeszli lubelscy Żydzi przed deportacją do obozu zagłady w Bełżcu. Trasa ta wiedzie od miejsca po nieistniejącej synagodze Maharszala, następnie ul. Ruską, Kalinowszczyzna, Turystyczną do ulicy Zimnej, gdzie zlokalizowana była rampa kolejowa.

Trasa szlaku pamięci „Lublin. Pamięć Zagłady” została oznakowana w 2017 roku za pomocą 21 betonowych płyt z tekstami i metalowymi opaskami, w których wycięte są litery alfabetu hebrajskiego. Liczba betonowych płyt rozmieszczonych wzdłuż trasy marszu Żydów na rampę nawiązuje do liczby liter w alfabecie hebrajskim. Ostatnia – 22 litera – jest umieszczona w dachu instalacji artystycznej „Nie/Pamięć Miejsca”, znajdującej się w miejscu pamięci Umschlagplatz, skąd od 17 marca do 14 kwietnia 1942 roku w ramach akcji „Reinhardt” niemieckie władze okupacyjne deportowały do obozu zagłady w Bełżcu blisko 28 tys. dzieci, kobiet i mężczyzn.

Tegoroczne zakończenie Marszu Pamięci zostanie połączone z odsłonięciem tablic z informacjami o miejscowościach, z których niemieckie władze okupacyjne deportowały ludność żydowską w czasie akcji „Reinhardt”. Tablice są częścią instalacji artystycznej „Nie/Pamięć Miejsca”.

Nabożeństwo ekumeniczneBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Początek: godz. 19:00

Miejsce: kościół pw. św. Wojciecha, ul. Podwale 15

Nabożeństwo ekumeniczne pod przewodnictwem Arcybiskupa Stanisława Budzika, z udziałem przedstawicieli innych wyznań religijnych.

 

Inne wydarzenia związane z upamiętnieniem 80. rocznicy akcji „Reinhardt” zaplanowane na 2022 rok:Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

24 marca 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Marsz Pamięci w rocznicę likwidacji ochronki żydowskiejBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Początek: 13:00

Miejsce: spod budynku dawnej ochronki przy ul. Grodzkiej 11 (dzisiejszy Młodzieżowy Dom Kultury „Pod Akacją”) 

W 80. rocznicę likwidacji ochronki Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” zaprasza mieszkańców Lublina do wspólnego upamiętnienia niewinnych ofiar Zagłady poprzez uczestnictwo w Marszu Pamięci.

W czasie likwidacji getta na Podzamczu, w marcu 1942 roku, około setki dzieci z żydowskiej ochronki przy ul. Grodzkiej 11 zostało wywiezionych samochodami ciężarowymi przez niemiecką policję bezpieczeństwa na teren nieczynnej kopalni piasku w dzielnicy Tatary, gdzie je zastrzelono. Zginęły wtedy także trzy opiekunki: Anna Taubenfeld, Chana Kuperberg i panna Rechtman, które nie chciały opuścić dzieci.

19 kwietnia 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Listy do HeniaBezpośredni odnośnik do tego akapitu

W związku z obchodzonym 19 kwietnia Dniem Pamięci o Holokauście i Przeciwdziałaniu Zbrodniom przeciwko Ludzkości Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie zaprasza do wspólnego działania artystyczno-edukacyjnego „Listy do Henia”. Dorośli i młodzież piszą listy do Henia Żytomirskiego – żydowskiego chłopca z Lublina, który zginął w czasie wojny. Celem tego działania jest opowiedzenie mieszkańcom miasta, w szczególności uczennicom  i uczniom lubelskich szkół, o zagładzie lubelskich Żydów poprzez los jednego dziecka. Pisanie listu jest indywidualnym aktem pamięci.

Kiedy wybuchła II wojna światowa, Henio Żytomirski miał 6 lat. Wiosną 1941 roku chłopiec wraz z całą rodziną musiał przenieść się z mieszkania przy ulicy Szewskiej 3 do getta. Rok później rozpoczęła się likwidacja getta, a Henio podzielił los tysięcy lubelskich Żydów.

26 maja 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Koncert Songs from TestimoniesBezpośredni odnośnik do tego akapitu

W 2018 r. Fortunoff Video Archive for Holocaust Testimonies (Uniwerystet Yale), wraz z muzykiem Zislem Slepovichem i piosenkarką Sashą Lurje, rozpoczęli niezwykły projekt muzyczny. Wśród 4400 archiwalnych wspomnień odkryli i na nowo zaaranżowali kilkadziesiąt piosenek śpiewanych przez ocalałych i świadków Holokaustu. Ponad 12 000 godzin nagrań - w kilkunastu językach - to tysiące osób, których historie życia dają wgląd w doświadczenia ocalałych z Holokaustu zarówno przed w trakcie jak i po II wojnie światowej. Pieśni i wiersze pojawiające się w wielu z tych świadectw, śpiewane pierwotnie we wsiach i miasteczkach, w gettach i obozach koncentracyjnych, w bardzo osobisty sposób przekazują historię tamtego okresu. 

9-11 czerwca 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Międzynarodowa Konferencja Naukowa: Aktion Reinhardt: Historical Contexts, Research Perspectives, and MemoryBezpośredni odnośnik do tego akapitu

W 80. rocznicę akcji „Reinhardt” Pracownia Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej im. Jerzego Kłoczowskiego (Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie), Fortunoff Video Archive for Holocaust Testimonies (Uniwersytet Yale) oraz Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie organizują konferencję omawiająca poszczególne etapy zagłady Żydów w różnych częściach Generalnego Gubernatorstwa.

Pragniemy przybliżyć tematy eksterminacji pośredniej w gettach, funkcjonowania obozów pracy dla Żydów, przygotowań i przebiegu akcji „Reinhardt” w poszczególnych dystryktach (w tym akcji deportacyjnych w wybranych gettach), obozów zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince, wreszcie trzeciej fazy Zagłady (w trzech perspektywach: sprawców, ofiar i świadków). Omówiona zostanie także polityka i edukacja na temat Zagłady. Celem konferencji jest przedstawienie najnowszych badań oraz wytyczenie kierunków i perspektyw kolejnych dociekań naukowców. Ważnym elementem konferencji będą debaty i dyskusje badaczy dotykające prezentowanych omówień. Szczególnym momentem konferencji ma być Debata Lelewelowska.

Konferencja będzie emitowana w Internecie oraz zostanie utrwalona na wideo. Udział w konferencji potwierdzili m.in. Peter Black, Christopher Browning, Jan Grabowski, Andrzej Żbikowski.

3-5 listopada 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Seminarium „Opowiedzieć / świadectwa, metafory”Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

Interdyscyplinarne seminarium „Opowiedzieć / świadectwa, metafory” – piąte ogniwo cyklu Kręgi Zagłady / akcja „Reinhardt” realizowane jako kolejne spotkanie tworzące cykl seminariów organizowanych od roku 2018 w kolejne rocznice lubelskich wydarzeń finalizujących – dosłownie i symbolicznie – metodyczną eksterminację Żydów, prowadzoną w ramach akcji „Reinhardt”.

Organizatorzy seminarium: Pracownia Antropologii Słowa (Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie), kwartalnik „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” (Instytut Sztuki PAN), Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie

 

Misterium Śladami akcji „Reinhardt”. OpłakiwanieBezpośredni odnośnik do tego akapitu

16 marca 2022 roku – 4 listopada 2023 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Misterium Śladami akcji „Reinhardt”. Opłakiwanie rozpocznie się 16 marca 2022 roku i będzie trwało nieprzerwanie (tak, jak sama akcja) przez 19 miesięcy. Zakończymy je w dniach 3-4 listopada 2023 roku, a więc 80 lat po tym, jak oprawcy w ramach tzw. operacji „Erntefest” rozstrzelali 42 tysiące Żydów. W tworzonym na bieżąco „Dzienniku podróży”, codziennie udostępniana będzie odsłona opowieści opisującej wydarzenia, do których dochodziło w czasie trwania akcji „Reinhardt”. Składać się będzie ona z dwóch zasadniczych części: pierwszej – będącej opowieścią świadków o tym, co się wydarzyło w konkretnym dniu, w konkretnym miejscu, 80 lat wcześniej w czasie trwającej  akcji, i drugiej – odnoszącej się do współczesności – będzie to relacja z tego jak i czy pamiętają tamte wydarzenia mieszkańcy tej konkretnej miejscowości; co one dla nich znaczą w chwili obecnej.

Organizator wydarzeń:

Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie

 

Patronat honorowy:

Prezydent Miasta Lublin dr Krzysztof Żuk 

 

Współorganizatorzy:

Miasto Lublin

Fortunoff Video Archive for Holocaust Testimonies

Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie

Współpraca:

Archidiecezjalne Centrum Dialogu Katolicko-Żydowskiego