Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

80. rocznica akcji „Reinhardt”

W nocy z 16 na 17 marca 1942 roku niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły likwidację getta na lubelskim Podzamczu. Tej nocy pierwsza grupa mieszkańców Podzamcza, licząca 1,4 tys. osób, została deportowana do obozu zagłady w Bełżcu. Do połowy kwietnia 1942 roku wysłano tam ponad 28 tys. żydowskich kobiet, dzieci i mężczyzn. Datę 16 marca uznaje się za początek akcji „Reinhardt” – zagłady ludności żydowskiej na obszarze Generalnego Gubernatorstwa.

Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w 2022 i 2023 roku przygotował szereg działań (artystycznych, edukacyjnych, naukowych) mających upamiętnić 80-lecie akcji „Reinhardt”. Szczególne znaczenie miało dla nas Misterium Pamięci – Śladami Akcji „Reinhardt”. Opłakiwanie. Było to też najważniejsze wydarzenie w  historii Ośrodka, który w roku 2022 obchodził 30-lecie swojego istnienia. Trzeba było przejść długą drogę do tej chwili…

2022 rokBezpośredni odnośnik do tego akapitu

16 marca 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Wystawa Dzielnica żydowska w Lublinie. Fotografie wojenne ze zbiorów Marka GromaszkaBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Miejsce: Galeria Teatru NN, ul. Grodzka 32

Misterium Światła i Ciemności. Upamiętnienie likwidacji lubelskiego getta na PodzamczuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Początek: 17:30

Miejsce: Brama Grodzka, ul. Grodzka 21

Misterium Światła i Ciemności odbyło się 16 marca 2022 roku od godziny 17:30 do 18:30 w Bramie Grodzkiej. O godz. 18:30 na terenie byłej dzielnicy żydowskiej zostało wygaszone oświetlenie.

Z powodu obostrzeń, do udziału w wydarzeniu w Sali Czarnej Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” mogliśmy zaprosić 30 osób. W wydarzeniu można byłó również uczestniczyć online. Przebieg Misterium był transmitowany w na kanale YouTube Bramy Grodzkiej https://www.youtube.com/c/BramaGrodzkaTeatrNN 

Misterium Światła i Ciemności

W nocy z 16 na 17 marca 1942 roku niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły likwidację getta na lubelskim Podzamczu. Tej nocy pierwsza grupa mieszkańców Podzamcza, licząca 1,4 tys. osób, została deportowana do obozu zagłady w Bełżcu. Do połowy kwietnia 1942 roku wysłano tam ponad 28 tys. żydowskich kobiet, dzieci i mężczyzn. Datę 16 marca uznaje się za początek akcji „Reinhardt” – zagłady ludności żydowskiej na obszarze Generalnego Gubernatorstwa. 

Aby upamiętnić lubelskie ofiary Zagłady, rokrocznie od 2002 roku, w dniu 16 marca Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie realizuje Misterium Światła i Ciemności. Rozpoczyna się ono w godzinach wieczornych w Bramie Grodzkiej, odczytywaniem sporządzonej w 1942 roku listy nazwisk Żydów przebywających w getcie na Majdanie Tatarskim w Lublinie. Co roku punktem kulminacyjnym wydarzenia jest wygaszenie oświetlenia na Podzamczu – terenie byłej dzielnicy żydowskiej. W ciemności świeci się tylko jedno światło. Jest to ostatnia ocalała lampa z miasta żydowskiego. Po drugiej stronie Bramy Grodzkiej, na Starym Mieście, które było kiedyś dzielnicą chrześcijańską światło wciąż się pali. Po obu stronach Bramy Grodzkiej powstają dwie symboliczne przestrzenie – światła i ciemności.

Misterium Światła i Ciemności zostało poprzedzone działaniami edukacyjnymi skierowanymi do uczniów i uczennic w Lublina i okolic.

17 marca 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Marsz Pamięci. Przejście szlakiem pamięci „Lublin. Pamięć Zagłady”Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

Początek: miejsce po synagodze Maharszala, al. Tysiąclecia

Zakończenie: ulica Zimna

W związku z 80. rocznicą rozpoczęcia akcji "Reinhardt" Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN" we współpracy z Urzędem Miasta Lublin zorganizował Masz Pamięci. Przejście po szlaku pamięci "Lublin. Pamięć Zagłady" to przemarsz ostatnią drogą, którą przeszli lubelscy Żydzi przed deportacją do obozu zagłady w Bełżcu. Trasa ta wiedzie od miejsca po nieistniejącej synagodze Maharszala, następnie ul. Ruską, Kalinowszczyzna, Turystyczną do ulicy Zimnej, gdzie zlokalizowana była rampa kolejowa.

Trasa szlaku pamięci „Lublin. Pamięć Zagłady” została oznakowana w 2017 roku za pomocą 21 betonowych płyt z tekstami i metalowymi opaskami, w których wycięte są litery alfabetu hebrajskiego. Liczba betonowych płyt rozmieszczonych wzdłuż trasy marszu Żydów na rampę nawiązuje do liczby liter w alfabecie hebrajskim. Ostatnia – 22 litera – jest umieszczona w dachu instalacji artystycznej „Nie/Pamięć Miejsca”, znajdującej się w miejscu pamięci Umschlagplatz, skąd od 17 marca do 14 kwietnia 1942 roku w ramach akcji „Reinhardt” niemieckie władze okupacyjne deportowały do obozu zagłady w Bełżcu blisko 28 tys. dzieci, kobiet i mężczyzn.

Zakończenie Marszu Pamięci w 2022 roku było połączone z odsłonięciem tablic z informacjami o miejscowościach, z których niemieckie władze okupacyjne deportowały ludność żydowską w czasie akcji „Reinhardt”. Tablice są częścią instalacji artystycznej „Nie/Pamięć Miejsca”.

Nabożeństwo ekumeniczneBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Miejsce: kościół pw. św. Wojciecha, ul. Podwale 15

Nabożeństwo ekumeniczne pod przewodnictwem Arcybiskupa Stanisława Budzika, z udziałem przedstawicieli innych wyznań religijnych.

Inne wydarzenia związane z upamiętnieniem 80. rocznicy akcji „Reinhardt” w 2022 roku:Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

24 marca 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Marsz Pamięci w rocznicę likwidacji ochronki żydowskiejBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Miejsce: spod budynku dawnej ochronki przy ul. Grodzkiej 11 (dzisiejszy Młodzieżowy Dom Kultury „Pod Akacją”) 

W 80. rocznicę likwidacji ochronki Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” wspólnie z mieszkańcami Lublina upamiętnił ofiary Zagłady poprzez uczestnictwo w Marszu Pamięci.

W czasie likwidacji getta na Podzamczu, w marcu 1942 roku, około setki dzieci z żydowskiej ochronki przy ul. Grodzkiej 11 zostało wywiezionych samochodami ciężarowymi przez niemiecką policję bezpieczeństwa na teren nieczynnej kopalni piasku w dzielnicy Tatary, gdzie je zastrzelono. Zginęły wtedy także trzy opiekunki: Anna Taubenfeld, Chana Kuperberg i panna Rechtman, które nie chciały opuścić dzieci.

19 kwietnia 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Listy do HeniaBezpośredni odnośnik do tego akapitu

W związku z obchodzonym 19 kwietnia Dniem Pamięci o Holokauście i Przeciwdziałaniu Zbrodniom przeciwko Ludzkości Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie zorganizował działanie artystyczno-edukacyjnego „Listy do Henia”. Dorośli i młodzież piszą listy do Henia Żytomirskiego – żydowskiego chłopca z Lublina, który zginął w czasie wojny. Celem tego działania jest opowiedzenie mieszkańcom miasta, w szczególności uczennicom  i uczniom lubelskich szkół, o zagładzie lubelskich Żydów poprzez los jednego dziecka. Pisanie listu jest indywidualnym aktem pamięci.

Kiedy wybuchła II wojna światowa, Henio Żytomirski miał 6 lat. Wiosną 1941 roku chłopiec wraz z całą rodziną musiał przenieść się z mieszkania przy ulicy Szewskiej 3 do getta. Rok później rozpoczęła się likwidacja getta, a Henio podzielił los tysięcy lubelskich Żydów.

26 maja 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Koncert Songs from TestimoniesBezpośredni odnośnik do tego akapitu

W 2018 r. Fortunoff Video Archive for Holocaust Testimonies (Uniwerystet Yale), wraz z muzykiem Zislem Slepovichem i piosenkarką Sashą Lurje, rozpoczęli niezwykły projekt muzyczny. Wśród 4400 archiwalnych wspomnień odkryli i na nowo zaaranżowali kilkadziesiąt piosenek śpiewanych przez ocalałych i świadków Holokaustu. Ponad 12 000 godzin nagrań - w kilkunastu językach - to tysiące osób, których historie życia dają wgląd w doświadczenia ocalałych z Holokaustu zarówno przed w trakcie jak i po II wojnie światowej. Pieśni i wiersze pojawiające się w wielu z tych świadectw, śpiewane pierwotnie we wsiach i miasteczkach, w gettach i obozach koncentracyjnych, w bardzo osobisty sposób przekazują historię tamtego okresu. 

9-11 czerwca 2022 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Międzynarodowa Konferencja Naukowa: Aktion Reinhardt: Historical Contexts, Research Perspectives, and MemoryBezpośredni odnośnik do tego akapitu

W 80. rocznicę akcji „Reinhardt” Pracownia Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej im. Jerzego Kłoczowskiego (Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie), Fortunoff Video Archive for Holocaust Testimonies (Uniwersytet Yale) oraz Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie zorganizowali konferencję omawiającą poszczególne etapy zagłady Żydów w różnych częściach Generalnego Gubernatorstwa.

Celem konferencji było przybliżenie tematów eksterminacji pośredniej w gettach, funkcjonowania obozów pracy dla Żydów, przygotowań i przebiegu akcji „Reinhardt” w poszczególnych dystryktach (w tym akcji deportacyjnych w wybranych gettach), obozów zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince, wreszcie trzeciej fazy Zagłady (w trzech perspektywach: sprawców, ofiar i świadków). Omówiona została polityka i edukacja na temat Zagłady. Celem konferencji było przedstawienie najnowszych badań oraz wytyczenie kierunków i perspektyw kolejnych dociekań naukowców. Ważnym elementem konferencji były debaty i dyskusje badaczy dotykające prezentowanych omówień. Szczególnym momentem konferencji była Debata Lelewelowska.

Konferencja była emitowana w Internecie oraz została utrwalona na wideo. 

Projekt wydawniczy: tłumaczenie książki Davida Silberklanga „Gates of Tears” Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

„Bramy łez. Zagłada w dystrykcie lubelskim” („Gates of Tears. The Holocaust in the Lublin District”) to pierwsza publikacja wydana pierwotnie w języku angielskim, której autor rozpatruje kwestię zagłady Żydów na terenie dystryktu lubelskiego, odgrywającego zasadniczą rolę w prowadzonej przez nazistów polityce antyżydowskiej. Jako centralny punkt dowodzenia akcją „Reinhardt” Lublin ma również kluczowe znaczenie dla zrozumienia reakcji ludności żydowskiej wobec Zagłady. Analizę przeprowadzoną w książce wytyczają dwa powiązane ze sobą wątki – przymusowe przesiedlenia ludności oraz roboty przymusowe. Pierwsze gorzkie wspomnienia tych wydarzeń, będących niezmiennymi składowymi niemieckiej polityki, stały się następnie decydującym czynnikiem działań podejmowanych przez Żydów.

2023 rokBezpośredni odnośnik do tego akapitu

16 marca 2023 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Misterium Światła i CiemnościBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Aby upamiętnić lubelskie ofiary Zagłady, rokrocznie od 2002 roku, w dniu 16 marca Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie realizuje Misterium Światła i Ciemności. Rozpoczyna się ono w godzinach wieczornych w Bramie Grodzkiej, odczytywaniem sporządzonej w 1942 roku listy nazwisk Żydów przebywających w getcie na Majdanie Tatarskim w Lublinie. Co roku punktem kulminacyjnym wydarzenia jest wygaszenie oświetlenia na Podzamczu – terenie byłej dzielnicy żydowskiej. W ciemności świeci się tylko jedno światło. Jest to ostatnia ocalała lampa z miasta żydowskiego. Po drugiej stronie Bramy Grodzkiej, na Starym Mieście, które było kiedyś dzielnicą chrześcijańską światło wciąż się pali. Po obu stronach Bramy Grodzkiej powstają dwie symboliczne przestrzenie – światła i ciemności.

W roku 2023 ważnym elementem uzupełniającym i dopełniającym Misterium stało się symboliczne przekazanie światła z Latarni Pamięci do miejsca, skąd odjeżdżały transporty z mieszkańcami miasta żydowskiego do obozu zagłady w Bełżcu. „Światło Pamięci” podawane było z rąk do rąk przez uczestników Misterium, ustawionych co kilkadziesiąt metrów (od Latarni Pamięci do ul. Zimnej) wzdłuż Ostatniej Drogi, którą prowadzono Żydów.

30 marca 2023 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Rozmowa wokół książki Davida Silberklanga „Bramy łez. Zagłada w dystrykcie lubelskim”Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

„Bramy łez. Zagłada w dystrykcie lubelskim” („Gates of Tears. The Holocaust in the Lublin District”) to pierwsza publikacja wydana pierwotnie w języku angielskim, której autor rozpatruje kwestię zagłady Żydów na terenie dystryktu lubelskiego, odgrywającego zasadniczą rolę w prowadzonej przez nazistów polityce antyżydowskiej. Jako centralny punkt dowodzenia akcją „Reinhardt” Lublin ma również kluczowe znaczenie dla zrozumienia reakcji ludności żydowskiej wobec Zagłady.

Inne wydarzenia związane z upamiętnieniem 80. rocznicy akcji „Reinhardt” w 2023 roku:
24 marca 2023 roku
Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

Marsz Pamięci w rocznicę likwidacji ochronki żydowskiejBezpośredni odnośnik do tego akapitu

19 kwietnia 2023 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Listy do HeniaBezpośredni odnośnik do tego akapitu

5-7 listopad 2023 rokuBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Seminarium „Opowiedzieć / świadectwa, metafory”Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

Interdyscyplinarne seminarium „Opowiedzieć / świadectwa, metafory” – piąte ogniwo cyklu Kręgi Zagłady / akcja „Reinhardt” realizowane jako kolejne spotkanie tworzące cykl seminariów organizowanych od roku 2018 w kolejne rocznice lubelskich wydarzeń finalizujących – dosłownie i symbolicznie – metodyczną eksterminację Żydów, prowadzoną w ramach akcji „Reinhardt”.

Misterium Śladami akcji „Reinhardt”. OpłakiwanieBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Misterium Śladami akcji „Reinhardt”. Opłakiwanie rozpoczęło się 16 marca 2022 roku i trwało nieprzerwanie (tak, jak sama akcja) przez 19 miesięcy. Zakończyło się w dniach 3-4 listopada 2023 roku, a więc 80 lat po tym, jak oprawcy w ramach tzw. operacji „Erntefest” rozstrzelali 42 tysiące Żydów. W tworzonym na bieżąco „Dzienniku podróży”, codziennie udostępniana była odsłona opowieści opisującej wydarzenia, do których dochodziło w czasie trwania akcji „Reinhardt”. Składa się ona z dwóch zasadniczych części: pierwszej – będącej opowieścią świadków o tym, co się wydarzyło w konkretnym dniu, w konkretnym miejscu, 80 lat wcześniej w czasie trwającej  akcji, i drugiej – odnoszącej się do współczesności – jest to relacja z tego jak i czy pamiętają tamte wydarzenia mieszkańcy tej konkretnej miejscowości; co one dla nich znaczą w chwili obecnej.

Misterium Pamięci „Opłakiwanie. Listy”Bezpośredni odnośnik do tego akapitu

Od 16 marca 2022 roku w ramach projektu „Śladami Akcji Reinhardt. Opłakiwanie” trwa Misterium Pamięci „Opłakiwanie. Listy”. Dzień po dniu wysyłane są z Lublina listy na adresy wymordowanych 80 lat temu społeczności żydowskich. Jest to symboliczne upamiętnienie. Każdy list zawiera następujące informacje: nazwę miejscowości, datę wysiedlenia Żydów z tej miejscowości, nazwę misterium, datę wysłania listu. Forma graficzna listu to zaczerniony prostokąt. Dotychczas w ramach działania wysłano prawie 1000 listów. Otrzymano 471 zwrotów.

Organizator wydarzeń:

Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie

 

Patronat honorowy:

Prezydent Miasta Lublin dr Krzysztof Żuk 

 

Współorganizatorzy:

Miasto Lublin

Fortunoff Video Archive for Holocaust Testimonies

Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie

Współpraca:

Archidiecezjalne Centrum Dialogu Katolicko-Żydowskiego

Partner:

Stowarzyszenie Autorów ZAiKS

Powiązane wydarzenia

Kategorie

Słowa kluczowe