George Steiner jest w Polsce postacią znaną i nieznaną, z naciskiem na to ostatnie. Owszem, w ostatnich latach pojawiły się u nas przekłady ważnych jego prac (kilka wciąż czeka na swoją kolej), a niektóre z nich znalazły nawet swoich akolitów. Nie widać jednak, by myśl Steinera stała się ważnym punktem odniesienia dla polskiej humanistyki, co ważniejsze: by stała się zaczynem twórczych dyskusji i sporów.

George Steiner jest w Polsce postacią znaną i nieznaną, z naciskiem na to ostatnie. Owszem, w ostatnich latach pojawiły się u nas przekłady ważnych jego prac (kilka wciąż czeka na swoją kolej), a niektóre z nich znalazły nawet swoich akolitów. Nie widać jednak, by myśl Steinera stała się ważnym punktem odniesienia dla polskiej humanistyki, co ważniejsze: by stała się zaczynem twórczych dyskusji i sporów.

Gramatyka tworzenia według Konrada Fiedlera

Ryszard Kasperowicz
Gramatyka tworzenia według Konrada Fiedlera

 

 Konrad Fiedler był niemieckim teoretykiem sztuki II połowy XIX stulecia. Przeciwstawiając się dominującym nurtom realizmu i naturalizmu w sztuce, Fiedler rozwinął koncepcję tworzenia, która wywarła duży wpływ na kształtowanie się sztuki nowoczesnej. Fiedler był przekonany, że sztuka jest swoistym rodzajem poznania, kierując się własnymi, „wewnętrznymi” regułami, i odrzucał redukcję sztuki do funkcji czysto estetycznej. Uważał, że sztuka, a zajmował się przede wszystkim malarstwem, tworzy własny, całkowicie autonomiczny świat, zakorzeniony, co prawda, w procesach „nieustannej duchowej produkcji”, czy też „aktywności” twórcy, ale skoncentrowany na rozwiązywaniu autonomicznych problemów kształtowania formy. Sztuka jest dlań przekraczaniem ograniczeń tak poznania potocznego, jak i wyjściem poza „analityczność” poznania naukowego. Tworzenie artystyczne zostaje podporządkowane zasadzie „wewnętrznej konieczności”, która demaskuje zarówno złudzenia romantycznej teorii ekspresji osobowości twórczej, jak i „mimetyczne” pretensje reprezentacji świata zewnętrznego, które z tej perspektywy stają się całkowicie niepotrzebne i niewiarygodne. Prawda dzieła sztuki jest prawdą nieskończonego procesu przekształcania form, które posiadają własną, całkowicie formalną gramatykę. Poglądy Fiedlera stanowią „iunctim” pomiędzy romantyczną absolutyzacją sztuki a modernistyczną nadzieją tworzenia sztuki całkowicie skupionej na analizie własnego procesu powstawania. I o tym będzie mowa.