17 kamyków
„Jak małe kamyki poruszyły wielką lawinę . 17 opowieści o powstaniu Solidarności”
W czasie podróży Wagonem, w każdym z miejsc, w którym się zatrzymamy będą zbierane relacje i opowieści osób, które brały udział w tworzeniu „Solidarności”. Z tych opowieści zostanie wybrana jedna – ta najbardziej niezwykła.
Te wszystkie opowieści zebrane z 17 miejsc postoju Wagonu złożą się na książkę „Jak małe kamyki poruszyły wielką lawinę”. Pierwszą historią jest historia Janusza Krupskiego, jednego z twórców Niezależnego Ruchu Wydawniczego w Polsce.
Janusz Krupski
urodził się 9 maja 1951 roku. W latach 1970 - 1975 studiował historię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W 1973, jako prezes Koła Naukowego Historyków Studentów KUL, przeciwstawił się powołaniu na uczelni Socjalistycznego Związku Studentów Polskich jako reprezentacji wszystkich studentów. W sposób otwarty skrytykował wówczas ustrój PRL i jej sojusze.
urodził się 9 maja 1951 roku. W latach 1970 - 1975 studiował historię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W 1973, jako prezes Koła Naukowego Historyków Studentów KUL, przeciwstawił się powołaniu na uczelni Socjalistycznego Związku Studentów Polskich jako reprezentacji wszystkich studentów. W sposób otwarty skrytykował wówczas ustrój PRL i jej sojusze.W 1976 roku uruchomił jeden z pierwszych powielaczy spirytusowych. Zaczął powielać "Komunikat" Komitetu Obrony Robotników oraz trzy pierwsze numery niezależnego pisma literackiego "Zapis". Jesienią 1977 roku Janusz Krupski wraz z kolegami zaczął wydawać "Spotkania" - niezależne pismo młodych katolików. "Spotkania" charakteryzowały się otwarciem na dialog z przedstawicielami innych wyznań, a także z ludźmi niewierzącymi. Pisano o historii Polski powojennej, antysemityzmie, stosunkach polsko-żydowskich, polsko-niemieckich czy polsko-ukraińskich. Autorami artykułów byli m.in. Józef Tischner, Karol Wojtyła, Władysław Bartoszewski.
Pod koniec 1978 roku Janusz Krupski dokonał prezentacji pisma w warszawskim salonie kultury niezależnej Anny i Tadeusza Walendowskich. Przyczynił się także do powstania wydawnictwa Editions Spotkania w Paryżu, publikując od początku 1978 roku "Spotkania" w wersji dla emigracji.
Od jesieni 1980 do grudnia 1981 roku był koordynatorem Sekcji Historycznej przy Międzyzakładowym Komitecie Założycielskim, następnie Zarządzie Regionu NSZZ "Solidarność" w Gdańsku.
W latach 1990-1992 był dyrektorem wydawnictwa Editions Spotkania, następnie członkiem kolegium redakcyjnego tygodnika "Spotkania" (1991-1993).
W latach 1993-2000 był prezesem Wydawnictwa Krupski i S-ka. Od 2000 do 2006 roku - wiceprezesem Instytutu Pamięci Narodowej. Następnie, do 2010 roku, obejmował stanowisko kierownicze Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Dnia 10 kwietnia 2010 roku zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem. Więcej
Drugą historią jest opowieść o Januszu Iwaszko, współorganizatorze strajku w Lokomotywowni i Węźle PKP Lublin, odbywającego się w dniach 16-19 lipca 1980 roku. Relacja opowiedziana jest przez brata Janusza, Kazimierza Iwaszko.
Janusz Iwaszko urodził się 21 stycznia 1948 roku w Łyniewie k. Białej Podlaskiej. W 1971 roku ukończył Technikum Kolejowe w Lublinie i rozpoczął pracę w Lokomotywowni PKP Lublin.
W 1980 roku Iwaszko odpowiadał za wspólorganizację strajku w Lokomotywowni i Węźle PKP Lublin, odbywającego się w dniach 16 - 19 lipca. Podczas strajku udzielił m.in. wywiadu Radiu Wolna Europa. Wkrótce został sekretarzem Rady Zakładowej ZZM Lokomotywowni. 5 sierpnia 1980 wraz z przewodniczącym Rady Zakładowej, Czesławem Niezgodą, napisał list z poparciem dla strajkujących na Wybrzeżu. List przesłano do Gdańska dzięki kierownictwu pociągów i rozprowadzono go we Wschodniej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych.
W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku został internowany w Ośrodku Odosobnienia we Włodawie, od 26 marca 1982 przebywał w Lublinie, skąd zwolniono go 24 lipca.
W 1983 roku był współzałożycielem i współwydawcą kilku numerów "Biuletynu Informacyjnego Kolejarzy".
Zmarł 10 sierpnia 1999 roku w Świdniku.
Kolejna opowieść dotyczy Stanisławy Domagalskiej - znakomitej pisarki książek dla dzieci, dziennikarki oraz autorki reportaży i filmów dokumentalnych.
Stanisława Domagalska urodziła się w 1946 roku. Studiowała polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Była znaną pisarką literatury dla dzieci (m.in. wielokrotnie wznawiany Coś, Żegnaj smutku, Przyszywany dziadek, Jeszcze nie teraz), tłumaczoną także na inne jezyki (Trzy piętra zwyczajnych przygód, Kapeć). Zakaz druku jej książek, jaki spadł na nią po napisaniu listu w sprawie konstytucji w 1976, sprawił, że na długie lata "zamilkła". Pracowała z narkomanami w szpitalu psychiatrycznym w Garwolinie aż do chwili, gdy jej towarzysz życia Jan Doktór musiał "iść w Polskę", by uchronić się przed pójściem "w kamasze". Poszła razem z nim - została wiejską nauczycielką. W roku 1981 dołączyła do zespołu "Tygodnika Solidarność". Po wprowadzeniu stanu wojennego redagowała w podziemiu "Tygodnik Wojenny" i "Przegląd Widomości Agencyjnych", którego była współzałożycielem. Oficjalnie pracowała i publikowała w "Powściągliwości i Pracy". W 1989 powróciła do "Tygodnika Solidarność", ale już na krótko. W 1991 roku podjęła pracę w Studio Filmowym Kronika, gdzie pracowała do końca życia. Na początku współpracowała przy Polskiej Kronice FIlmowej. Później sama zaczęła robić filmy. Wyreżyserowała kilka ważnych filmów dokumentalnych (m.in. Łódź podwodna, Rozbitek, Pomnik z wnętrzem), przy wielu innych współpracowała (Świadkowie, Wybór Polski, Powstanie zwykłych ludzi).
Zmarła 2 czerwca 2007 roku.
Notka biograficzna i zdjęcie pochodzą z książki:
Stanisława Domagalska, Intensywny zapach ruty, Ossa 2008
