"Śladami Singera: Warsztaty. Spotkania. Sztuka" to interdyscyplinarny projekt edukacji kulturalnej i artystycznej realizowany w wybranych miasteczek Lubelszczyzny. Inspiracją dla powstania idei projektu jest twórczość noblisty Izaaka Baszewisa Singera, osadzona w wielokulturowej scenerii miasteczek regionu.

"Śladami Singera: Warsztaty. Spotkania. Sztuka" to interdyscyplinarny projekt edukacji kulturalnej i artystycznej realizowany w wybranych miasteczek Lubelszczyzny. Inspiracją dla powstania idei projektu jest twórczość noblisty Izaaka Baszewisa Singera, osadzona w wielokulturowej scenerii miasteczek regionu.

Teatr NN

JÓZEFÓW BIŁGORAJSKI

Po raz pierwszy nazwa Józefów pojawia się w dokumencie lokacyjnym podpisanym przez Tomasza Józefa Zamoyskiego w dniu 3 grudnia 1725 roku. Został założony na gruntach wsi Majdan Nepryski. Podstawą założenia urbanistycznego miasta był rynek w kształcie kwadratu o boku około 170 m, otoczony drewnianymi domami podcieniowymi charakteryzującymi się wysokimi poddaszami i wielkimi naczółkowymi dachami, pod którymi rozwijała się działalność handlowo-usługowa. Wraz z nadaniem przywileju lokacyjnego miasto otrzymało pozwolenie na organizację czterech jarmarków rocznie, targów w czwartki i w niedziele oraz na wyrób i sprzedaż alkoholi.

Miasteczko, wtulone bezpiecznie w nieckowatą kotlinę, było przypadkowym zgrupowaniem parterowych domków, rozmieszczonych „na spocznij” wokół rynku oraz rozsianych luźno wzdłuż dwóch równoległych ulic. Główna arteria, stos pacierzowy Józefowa, ulica Piłsudskiego, przylegała bezpośrednio do północnego obrzeża rynku... Ulica Piłsudskiego, jako reprezentacyjna, przelotowa arteria Józefowa, miała w kilku miejscach autentyczne chodniki i wybrukowaną jezdnię. Równoległa do niej natomiast ulica Biłgorajska, która zaczynała się na łąkach i łączyła się z rynkiem, przypominała całkiem niedwuznaczne koryto wyschniętego potoku. Szczególnie w jesieni i na wiosnę.
Rynek był przestronny. Jego administracyjno-handlowy charakter dobitnie akcentowały: budynek Urzędu Gminnego, piętrowy gmach Spółdzielni oraz szereg knajp i łańcuszek detalicznych sklepików. Po drugiej stronie rynku, naprzeciw ujścia ulicy Biłgorajskiej, uplasowała się krótka brukowana uliczka, zamknięta szeroką fasadą dwuwieżowego kościoła parafialnego. W tychże okolicach uplasowały się: remiza z drewnianą wieżyczką, drewniany budynek szkoły powszechnej i murowany budynek agencji pocztowej. Za wysokim murem przykościelnego cmentarza rozciągały się parterowe domki józefowskiego przedmieścia - Pardysówki Małej. Wśród nich wystrzelał zuchwale na wysokość drugiego piętra odrapany, wapienny szkielet nie wykończonej szkoły. W samym środku szerokiej delty ulicy Biłgorajskiej tkwiła, jak latarnia morska, zmurszała, zabytkowa synagoga, zamieniona, po wkroczeniu hitlerowców, na magazyn zbożowy.
Wyższe, południowe obrzeże józefowskiej niecki stanowiły zalesione wzgórza zniszczone głębokimi nadżerkami kilkunastu kamieniołomów. Ordynackie lasy, ktore ocierały się o józefowskie zapiecki, otaczały miasteczko z trzech stron. Północny skłon józefowskiej kotlinki zajmowały uprawne pola, zamknięte torem kolejowym newralgicznej linii lwowskiej i obejściami Majdanu Nepryskiego. Dalej był las.
Opis Józefowa z 1942 roku autorstwa prcownika zarządu dróg publicznych – Zbigniewa Jakubika (publikacja w książce Czapki na bakier, wydanej w 1966 roku, cyt. [za:] W. Ćwik, Dzieje Józefowa, Rzeszów 1992, s. 154). Czytaj dalej o historii miasta...

 

Miasto Józefów

Sztetl

Architektura drewniana

 

 

Józefów w twórczości I. B. Singera:

Starzec

Jest to, podzielone na dwie części, opowiadanie o fascynujących losach Żyda reb Mosze Bera. Poznajemy go, kiedy ma dziewięćdziesiąt lat i żyje w nędzy. Mieszka na ulicy Krochmalnej w Warszawie wraz z sześćdziesięcioletnim synem Chaimem Sachar. W momencie zajęcia przez Niemców Warszawy jego syn musiał zamknąć sklep – jedyne źródło utrzymania. Mężczyźni, aby móc przeżyć, zmuszeni byli do sprzedania mebli, a i tak mogli pozwolić sobie tylko na zmarznięte kartofle i spleśniały groch. Czytaj dalej...

 

 

Ikonografia

Archiwalne zdjęcia Józefowa