Chcemy w tej gazecie wskrzesić i pokazać „ducha wolności”, jaki panował w Lublinie przez ostatnich 100 lat. To dzięki niemu wielu młodych ludzi tu mieszkających „miało parę” i „ciśnienie” do angażowania się w ważne sprawy, ale też realizowania swoich marzeń i zmieniania świata.

 

Chcemy w tej gazecie wskrzesić i pokazać „ducha wolności”, jaki panował w Lublinie przez ostatnich 100 lat. To dzięki niemu wielu młodych ludzi tu mieszkających „miało parę” i „ciśnienie” do angażowania się w ważne sprawy, ale też realizowania swoich marzeń i zmieniania świata.

 

Teatr NN

Szeroka na trzy kadry

Dzielnica żydowska zaczynała się bezpośrednio za Bramą Grodzką. Pierwsi osadnicy żydowscy pojawili się w Lublinie na przełomie XV i XVI wieku i na mocy przywileju królewskiego zamieszkali wokół wzgórza, na którym znajdował się Zamek. W przeciągu wieków dzielnica rozrosła się, a znaczenie Podzamcza na mapie żydowskiej Polski było bardzo duże.

Joanna Zętar

Szeroka na trzy kadry
Ulica Szeroka, pocztówka ze zdjęciem Jana Bułhaka, ok. 1921 roku. Zdjęcie wykonane w kierunku niewidocznego wzgórza Czwartek. Na fotografii charakterystyczna dla przedwojennej ulicy Szerokiej zabudowa: trzy-, czterokondygnacyjne kamienice z balkonami, zbudowane z cegły, otynkowane, kryte blachą. Na elewacjach widoczne szyldy sklepów i zakładów usługowych. Ulica była brukowana. Często zatłoczona.

Lublin zwany był Jerozolimą Królestwa Polskiego albo Żydowskim Oksfordem. Tutaj miał swoją siedzibę Waad Arba Aracot (Sejm Czterech Ziem,) od 1 połowy XVII wieku działała tu pierwsza po tej stronie Wisły drukarnia hebrajska. Centralna i najstarsza ulica dzielnicy żydowskiej – Szeroka (zwana też Żydowską), została wytyczona na przełomie XV i XVI wieku w miejscu historycznego traktu handlowego. Stanowiła centrum administracyjne i polityczne lubelskich Żydów, a w 2 poł. XVIII wieku także centrum chasydyzmu. Najważniejszą świątynią Podzamcza była synagoga Maharszala i Maharama (Maharszalszul), zlokalizowana przy ulicy Jatecznej. Jej początki sięgały przełomu XV i XVI wieku. Wielokrotnie odbudowywana pod koniec XVII wieku stała się częścią kompleksu synagogalnego, w którym według oficjalnych dokumentów mogły modlić się 3 tys. osób.


Ruiny Podzamcza, fot. nieznany, 1943 lub 1944 rok, zdjęcie ze zbiorów Symchy Wajsa. Fotografia zrobiona po zakończeniu eksterminacji ludności żydowskiej Lublina, prawdopodobnie po zakończeniu wyburzania Podzamcza. Widoczny fragment budynku to pozostałość ściany szczytowej kamienicy z ulicy Szerokiej. W tle widoczny fragment kościoła św. Mikołaja na Czwartku oraz szkoły przy ul. św. Mikołaja (obecnie Szkolnej).

Ruiny Podzamcza, fot. nieznany, 1943 lub 1944 rok, zdjęcie ze zbiorów Symchy Wajsa.
Fotografia zrobiona po zakończeniu eksterminacji ludności żydowskiej Lublina, prawdopodobnie po zakończeniu wyburzania Podzamcza. Widoczny fragment budynku to pozostałość ściany szczytowej kamienicy z ulicy Szerokiej. W tle widoczny fragment kościoła św. Mikołaja na Czwartku oraz szkoły przy ul. św. Mikołaja (obecnie Szkolnej).

W okresie II wojny światowej na terenie Podzamcza zostało utworzone getto, które po eksterminacji jego mieszkańców, rozpoczętej w nocy z 16/17 marca 1942 roku, było stopniowo wyburzane. Nieliczne zdjęcia ukazują ruiny zabudowań znajdujących się w tym miejscu przed wojną. Ogrom zniszczenia potwierdza dokument przechowywany w Archiwum Państwowym w Lublinie. Jest to „Wykaz budynków rozebranych przez Władze Niemieckie względnie będących w stanie rozbiórki sprawdzony w terenie w dniu 9 marca 1943 roku przez pp. Głębikowskiego i Koszałkę”. Na jego podstawie można stwierdzić, że blisko 90 proc. obszaru było w stanie ruiny.

Otwarcie placu Zebrań Ludowych i Centralnej Wystawy Rolniczej, fot. Edward Hartwig, 22 lipca 1954 roku. Uroczystości w Lublinie w dniu 22 lipca 1954 roku z okazji obchodów 10-lecia PKWN. Wtedy udostępniono mieszkańcom plac Zebrań Ludowych, oddano do użytku osiedle ZOR oraz otwarto Centralną Wystawę Rolniczą, której ekspozycja i pawilony znajdowały się na terenie placu Zamkowego, błoni oraz na Zamku.Otwarcie placu Zebrań Ludowych i Centralnej Wystawy Rolniczej, fot. Edward Hartwig, 22 lipca 1954 roku.
Uroczystości w Lublinie w dniu 22 lipca 1954 roku z okazji obchodów 10-lecia PKWN. Wtedy udostępniono mieszkańcom plac Zebrań Ludowych, oddano do użytku osiedle ZOR oraz otwarto Centralną Wystawę Rolniczą, której ekspozycja i pawilony znajdowały się na terenie placu Zamkowego, błoni oraz na Zamku.

 

Po zakończeniu działań wojennych teren Podzamcza aż 10 lat czekał na uporządkowanie. 13 stycznia 1954 roku Rada Ministrów PRL zdecydowała o zorganizowaniu w Lublinie obchodów 10-lecia PKWN. W związku z tym należało stworzyć odpowiednią oprawę dla uroczystości, którą miał być plac Zebrań Ludowych. W kwietniu 1954 roku rozpoczęto budowę osiedla mieszkaniowego Zjednoczenia Osiedli Robotniczych „Podzamcze”, czyli kompleksu 11 budynków otaczających plac. Projektantem był m.in. Jerzy Brabander. Prace budowlane wykonali robotnicy ze Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego ze Szczecina i Zjednoczenia Robót Kamieniarskich z Warszawy. Plac Zebrań Ludowych przekazano do użytku 1 maja 1954 roku, natomiast domy mieszkalne – 21 lipca. Zachowała się fotograficzna dokumentacja prac budowlanych prowadzonych w 1954 roku, wykonana przez Edwarda Hartwiga. Plac i kamienice znajdują się dokładnie w miejscu, gdzie tętniło centrum żydowskiego Podzamcza.

Więcej na blogu!

Słowa kluczowe