Chcemy w tej gazecie wskrzesić i pokazać „ducha wolności”, jaki panował w Lublinie przez ostatnich 100 lat. To dzięki niemu wielu młodych ludzi tu mieszkających „miało parę” i „ciśnienie” do angażowania się w ważne sprawy, ale też realizowania swoich marzeń i zmieniania świata.

 

Chcemy w tej gazecie wskrzesić i pokazać „ducha wolności”, jaki panował w Lublinie przez ostatnich 100 lat. To dzięki niemu wielu młodych ludzi tu mieszkających „miało parę” i „ciśnienie” do angażowania się w ważne sprawy, ale też realizowania swoich marzeń i zmieniania świata.

 

Teatr NN

Krakowskie Przedmieście [17]

Nie będzie przesadą stwierdzenie, że Krakowskie Przedmieście jest najważniejszą ulicą Lublina. To w niej, jak w soczewce, skupiają się najważniejsze wydarzenia z historii miasta. Widać to doskonale na zdjęciach z minionego stulecia. Na najstarszych fotografiach widzimy Lublin pod panowaniem rosyjskim, pełniący rolę stolicy guberni lubelskiej, z prawosławnym soborem dominującym nad placem Litewskim i szyldami sklepowymi pisanymi obowiązkową cyrylicą. Kolejne zdjęcia pokazują zniszczenia podczas I wojny światowej, spowodowane przez Rosjan opuszczających Lublin w sierpniu 1915 roku. Na Krakowskim Przedmieściu, u boku wkraczających do miasta wojsk austro-węgierskich, pojawili się ułani rotmistrza Beliny-Prażmowskiego, pierwsi polscy żołnierze w Lublinie od czasów powstania listopadowego.

Marcin Fedorowicz

Krakowskie Przedmieście [17]
Krakowskie Przedmieście przed 1918 r. Pocztówka ze zbiorów Zbigniewa Lemiecha

W następnych latach Krakowskie Przedmieście było świadkiem pierwszych obchodów święta 3 Maja i upamiętnienia 100. rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki. Także tutaj odbyły się uroczystości w 1916 roku po ogłoszeniu Aktu 5 listopada – obietnicy utworzenia Królestwa Polskiego. W listopadzie 1918 roku w budynkach przy Krakowskim Przedmieściu miało miejsce przejęcie władzy z rąk austriackiego gubernatora, a kilka dni później powołania Tymczasowego Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

W dwudziestoleciu międzywojennym Krakowskie Przedmieście było ważnym obszarem modernizacji Lublina: wybudowano kanalizację, w miejsce latarni gazowych wprowadzono oświetlenie elektryczne, przebudowano budynek poczty i wzniesiono Bank Gospodarstwa Krajowego o nowoczesnej, funkcjonalistycznej architekturze. Przemianom tym położył kres wybuch II wojny światowej. Główna ulica miasta mocno ucierpiała podczas bombardowania Lublina we wrześniu 1939 roku. Pod gruzami kamienicy na rogu ulicy Kościuszki zginął wybitny lubelski poeta Józef Czechowicz. 18 września na Krakowskim Przedmieściu pojawiły się pierwsze oddziały niemieckie. Na zdjęciach z okresu okupacji hitlerowskiej widać próby nadania miastu nowego, niemieckiego charakteru, czego przykładem było urządzenie tzw. Deutsches Haus (Domu Niemieckiego) w reprezentacyjnym budynku Kasy Przemysłowców Lubelskich.

 

 

Krakowskie Przedmieście, listopad 2018. Fot. Marcin FedorowiczKrakowskie Przedmieście, listopad 2018. Fot. Marcin Fedorowicz

 

Na zdjęciach z 1944 roku widzimy kolejne zniszczenia, tym razem podczas walk o wyzwolenie Lublina spod okupacji niemieckiej. Po zdobyciu miasta na Krakowskim Przedmieściu odbyła się defilada żołnierzy I Armii Wojska Polskiego. Defilada miała miejsce także rok później, po zakończeniu II wojny światowej.

W latach powojennych Krakowskie Przedmieście było świadkiem corocznych pochodów pierwszomajowych, organizowanych przez nową władzę. Na zdjęciach z okresu PRL widzimy zmiany w wyglądzie miasta, m.in. po pracach remontowych w 1954 roku i w latach 70. W latach 80. Krakowskie Przedmieście stało się miejscem manifestacji politycznych, związanych z utworzeniem tzw. pierwszej Solidarności i jej likwidacji podczas stanu wojennego. Ulica była też świadkiem wyborów 4 czerwca 1989 roku, których efektem było bezkrwawe przejęcie władzy i przejście z okresu PRL w III Rzeczpospolitą. Lata 90. to nie tylko przemiany polityczne i gospodarcze, lecz także estetyczne, wpływające na wygląd miasta. Zwieńczeniem tych zmian była zamiana części Krakowskiego Przedmieścia w deptak – wizytówkę Lublina. Kontynuacją tych prac była przebudowa placu Litewskiego w XXI wieku.

Nie wszystkie wydarzenia zostały uwiecznione na fotografiach, ale prezentowane zdjęcia pozwalają na pokazanie, jak zmieniał się Lublin w okresie minionych 100 lat.
 

___________________________________________

Na następnych stronach wykorzystano zdjęcia Ludwika Hartwiga, Jerzego Marcinka, Waldemara Malugi oraz autorów nieznanych, ze zbiorów Zbigniewa Lemiecha, Marka Gromaszka, Jana Magierskiego, Marii Sowy, Wojciecha Turżańskiego, Archiwum Urzędu Miasta Lublin i Archiwum Państwowego w Lublinie.

Słowa kluczowe