Chcemy w tej gazecie wskrzesić i pokazać „ducha wolności”, jaki panował w Lublinie przez ostatnich 100 lat. To dzięki niemu wielu młodych ludzi tu mieszkających „miało parę” i „ciśnienie” do angażowania się w ważne sprawy, ale też realizowania swoich marzeń i zmieniania świata.

 

Chcemy w tej gazecie wskrzesić i pokazać „ducha wolności”, jaki panował w Lublinie przez ostatnich 100 lat. To dzięki niemu wielu młodych ludzi tu mieszkających „miało parę” i „ciśnienie” do angażowania się w ważne sprawy, ale też realizowania swoich marzeń i zmieniania świata.

 

Teatr NN

KALENDARIUM | Czerwiec - Grudzień 1939

4 czerwca – oddano do użytku Dom Pracy Kulturalnej, w którym siedzibę miały: Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego, Muzeum Lubelskie, Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Związek Literatów Polskich, Związek Artystów Plastyków oraz inne organizacje i instytucje kulturalne. W uroczystości otwarcia uczestniczył marszałek Edward Rydz-Śmigły.

4 czerwca – w Warszawie na stadionie Wojska Polskiego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego juniorzy Unii Lublin pokonali Wisłę Kraków 3:2.

15 sierpnia – w rocznicę nadania miastu praw miejskich w 1317 roku, z udostępnionej do zwiedzania Bramy Krakowskiej, pierwszy raz od 1918 roku zagrano hejnał lubelski

1 września – szacuje się, że Lublin liczył 122 019 mieszkańców, w tym 39 157 Żydów. O wybuchu wojny lublinianie dowiedzieli się za pośrednictwem radia. Uczniowie szkół po tej informacji wrócili do domów.

2 września – bombardowanie Lubelskiej Wytwórni Samolotów i zabudowań przy ulicach: Lipowej, Narutowicza, Głębokiej, Rusałce, Piłsudskiego, Łęczyńskiej, Fabrycznej, Lotniczej.

3 września – przedstawiciele lubelskich organizacji społecznych powołali Miejski Obywatelski Komitet Społeczny, który miał nieść pomoc rodzinom osób powołanych do wojska i tym, które w jakikolwiek sposób ucierpiały na skutek działań wojennych.

4-5 września – Lublin stał się tymczasową siedzibą urzędów ministerialnych ewakuowanych z Warszawy. Naczelny wódz Edward Rydz-Śmigły powołał armię „Lublin”, którą dowodził gen. Tadeusz Piskor.

6 września – w nocy przez stację kolejową Lublin przejechał pociąg specjalny z prezydentem Ignacym Mościckim.

7 września – z pamiętnika dr. Zygmunta Klukowskiego: „Dzisiaj Lublin wygląda wręcz przygnębiająco. Wszystkie ulice, zwłaszcza główne, zatłoczone samochodami najrozmaitszych marek i typów. Walizki i toboły nie tylko wewnątrz, lecz i na dachach, na zderzakach, na błotnikach, na maskach. (…) Stacje benzynowe w oblężeniu. Lecz już mało kto dostanie tu trochę benzyny. (…) Ewakuują z Warszawy ministerstwa. Dygnitarze z rodzinami, ministrowie, wyżsi wojskowi, korpus dyplomatyczny – wszyscy pędzą na wschód i południe. Przy wielu samochodach chorągiewki państwowe. Ucieka elita wnosząc niesłychane zamieszanie, graniczące z paniką, udzielającą się coraz szerszym warstwom społeczeństwa”.

9 września – największe niemieckie bombardowanie Lublina przeprowadzone w dwóch falach. Pierwsza nastąpiła o godzinie 9.30, druga po południu. Śmierć poniósł Józef Czechowicz, jeden z najwybitniejszych twórców awangardy literackiej dwudziestolecia międzywojennego. Inną ofiarą był woźny lubelskiego magistratu Jan Gilas, który zmarł po tym, jak wyniósł z budynku niewybuch niemieckiej bomby. Kolejne bombardowania miały miejsce 11 i 13 września.

9 września – dwa obrazy Jana Matejki: „Bitwa pod Grunwaldem” i „Kazanie Skargi” zostają przywiezione do Lublina. Z Towarzystwa „Zachęty” Sztuk Pięknych w Warszawie przetransportowała je platforma konna. Dzieła ukryto, najpierw w gmachu Muzeum Lubelskiego przy ulicy Narutowicza 4, następnie na terenie Taborów Miejskich przy ul. Elektrycznej.

10 września – po opuszczeniu Lublina przez prezydenta Bolesława Liszkowskiego, funkcję komisarycznego prezydenta pełnił Roman Ślaski.

16-18 września – intensywne walki o miasto. Toczyły się wzdłuż tak zwanej drogi kraśnickiej, w okolicach koszar, Bobolanum (dzisiejszy szpital wojskowy) i gmachu KUL. Rankiem 18 września do Lublina wkroczyły oddziały niemieckie. W wyniku walk wrześniowych w Lublinie zginęło od 600 do 1000 osób, ponad 1000 osób zostało rannych. Zniszczeniu uległy 294 budynki, 6500 osób zostało pozbawionych dachu nad głową.

27 września – wizyta delegacji radzieckiej. Podczas rozmów prawdopodobnie uzgadniano szczegóły granic między III Rzeszą a Związkiem Radzieckim.

Koniec września – powstają pierwsze lubelskie filie i okręgi ogólnopolskich organizacji konspiracyjnych, filia krakowskiej organizacji „Orzeł Biały” i lubelski okręg Komendy Obrońców Polski (KOP).

2-5 października – bitwa pod Kockiem, ostatnia bitwa wielonarodowej, wielokulturowej Rzeczypospolitej i ostatnia bitwa kampanii wrześniowej. Oddziały dowodzone przez gen. Franciszka Kleeberga taktycznie wygrały, przegrały jednak tylko z powodu braku amunicji. Kapitulację złożono 6 października.

10 października – ukazał się pierwszy numer pisma „Polska Żyje”, wydawanego przez Komendę Obrońców Polski.

Koniec października – powstała w Lublinie Tajna Organizacja Nauczycielska. Funkcję prezesa pełnił Władysław Petrykiewicz. Zorganizowała sieć punktów tajnego nauczania, obejmującą całe województwo.

Październik – grudzień – pierwsze restrykcje wobec ludności żydowskiej: kontrybucje, przymus pracy, oznakowanie opaskami z gwiazdą Dawida (23 listopada), eksmisje z domów, zamknięcie wszystkich szkół żydowskich.

Listopad – aresztowania przedstawicieli lubelskiej inteligencji, m.in. ordynariusza diecezji lubelskiej Mariana Fulmana.

23 grudnia – egzekucja przedstawicieli inteligencji lubelskiej obok starego cmentarza żydowskiego na Kalinowszczyźnie. Zginęli między innymi: Stanisław Bryła – prezes Sądu Okręgowego w Lublinie, społecznik, Bolesław Sekutowicz – prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie, prof. Czesław Martyniak – kierownik Katedry Filozofii Prawa KUL.

Słowa kluczowe