Z inicjatywy Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” i dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego powstał projekt szlaku upamiętniającego zagładę społeczności żydowskiej Lublina.

Szlak pamięci obejmuje oznaczenie granic getta na Podzamczu oraz ostatniej drogi lubelskich Żydów prowadzącej na  Umschlagplatz - miejsca, skąd wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu ok. 28 tysięcy mężczyzn, kobiet i dzieci. Na szlaku znalazły się także inne nieupamiętnione dotąd obszary, takie jak dzielnica żydowska na Wieniawie, getto na Majdanie Tatarskim oraz miejsce śmierci dzieci i ich opiekunek z ochronki.

Z inicjatywy Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” i dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego powstał projekt szlaku upamiętniającego zagładę społeczności żydowskiej Lublina.

Szlak pamięci obejmuje oznaczenie granic getta na Podzamczu oraz ostatniej drogi lubelskich Żydów prowadzącej na  Umschlagplatz - miejsca, skąd wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu ok. 28 tysięcy mężczyzn, kobiet i dzieci. Na szlaku znalazły się także inne nieupamiętnione dotąd obszary, takie jak dzielnica żydowska na Wieniawie, getto na Majdanie Tatarskim oraz miejsce śmierci dzieci i ich opiekunek z ochronki.

Teatr NN

Getto na Majdanie Tatarskim

Historia miejsca

Po likwidacji getta na Podzamczu część Żydów zdolnych do pracy została przeniesiona na teren nowego getta na Majdanie Tatarskim. Oficjalne zarządzenie o przeniesieniu na Majdan Tatarski wydane zostało 16 kwietnia 1942 roku przez gubernatora dystryktu lubelskiego, Ernsta Zörnera. Na terenie getta przebywać mogli jedynie posiadacze J-Ausweisów, stanowiących jednocześnie przepustki do opuszczania dzielnicy w celu wykonywania pracy poza jej obrębem. Nielegalne opuszczanie dzielnicy karane było śmiercią. Na teren getta mogli wchodzić Polacy, ale jedynie w celach służbowych.

Na nowe getto władze niemieckie wyznaczyły peryferyjną dzielnicę Lublina o nazwie Majdan Tatarski. Do momentu utworzenia getta obszar ten był zamieszkały przez polskich robotników pracujących na Tatarach i Bronowicach, którzy, w związku z planami przesiedlenia Żydów, zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów i przeprowadzenia się w obręb miasta.

Na obszarze tzw. getta szczątkowego przeznaczonego dla 4 tys. osób znalazło się nielegalnie dodatkowo drugie tyle. Główną ulicą getta była historyczna ulica Rolna. Od początku istnienia getta miały miejsce selekcje kończące się egzekucjami i deportacjami. W wyniku trzech akcji wysiedleńczych, w kwietniu, wrześniu i październiku 1942 roku Żydów nieposiadających oficjalnego zezwolenia na pobyt na Majdanie Tatarskim wywieziono do getta w Piaskach, skierowano do obozu na Majdanku lub rozstrzelano w Lesie Krępieckim.

Dziewiątego listopada 1942 roku niemiecka policja bezpieczeństwa przystąpiła do ostatecznej likwidacji getta. Ok. 3 tys. Żydów wysłano na Majdanek, a kilkadziesiąt osób do obozu pracy przy ulicy Lipowej i do więzienia na Zamku Lubelskim. Ok. 190 osób, w tym członków Judenratu i policji żydowskiej, rozstrzelano na miejscu. Nielicznym osobom udało się uciec.

 

 

Wyznaczanie granic getta na Majdanie Tatarskim

 Getto na Majdanie Tatarskim było zlokalizowane na terenie obecnej dzielnicy Bronowice. W ramach projektu pracownicy Ośrodka Brama Grodzka – Teatr NN wraz z ekspertem projektu – pracownikiem Państwowego Muzeum na Majdanku, Krzysztofem Banachem – przeprowadzili wizję lokalną. W wyniku działania udało się ustalić granice getta na Majdanie Tatarskim, lokalizację bramy wejściowej do getta oraz przebieg historycznych ulic Rolnej i Gromadzkiej. Ważnym elementem wizji lokalnej były rozmowy z mieszkańcami dzielnicy, pamiętającymi okres funkcjonowania getta. 

 

 

Upamiętnienie

W wybranym punkcie na terenie byłego getta na Majdanie Tatarskim zostały umieszczone 2 betonowe płyty. Każda z betonowych płyt ma wymiary 1 m x 1 m oraz metalową opaskę, na której znajduje się ostatnia litera hebrajskiego alfabetu, której krój zaczerpnięty jest z Księgi Zohar. Ponadto na płytach znajdują się napisy w języku polskim i angielskim informujące o historii i znaczeniu tego miejsca:

Getto na Majdanie Tatarskim

W tym miejscu przebiegała historyczna ul. Rolna, główna ulica utworzonego przez niemieckie władze okupacyjne getta szczątkowego na terenie dzielnicy Majdan Tatarski, skąd wysiedlono polskich mieszkańców. Po 17 kwietnia 1942 r. przesiedlono tu ok. 8 tysięcy Żydów pozostałych przy życiu po likwidacji getta na Podzamczu. Około 3 tysiące nieposiadających zezwolenia na pobyt zamordowano w Lesie Krępieckim. Po kolejnych selekcjach Żydzi zostali skierowani do obozu na Majdanku oraz do getta w Piaskach, skąd trafili najprawdopodobniej do obozu zagłady w Sobiborze.

9 listopada 1942 r. niemiecka policja bezpieczeństwa przystąpiła do ostatecznej likwidacji getta. Ok. 3 tysiące Żydów doprowadzono na Majdanek, a kilkudziesięciu do obozu pracy przy ul. Lipowej i do więzienia na Zamku Lubelskim. Ok. 190 osób, w tym członków Judenratu i policji żydowskiej, rozstrzelano na miejscu. Nielicznym osobom udało się uciec.