Z inicjatywy Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” i dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego powstał projekt szlaku upamiętniającego zagładę społeczności żydowskiej Lublina.

Szlak pamięci obejmuje oznaczenie granic getta na Podzamczu oraz ostatniej drogi lubelskich Żydów prowadzącej na  Umschlagplatz - miejsca, skąd wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu ok. 28 tysięcy mężczyzn, kobiet i dzieci. Na szlaku znalazły się także inne nieupamiętnione dotąd obszary, takie jak dzielnica żydowska na Wieniawie, getto na Majdanie Tatarskim oraz miejsce śmierci dzieci i ich opiekunek z ochronki.

Z inicjatywy Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” i dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego powstał projekt szlaku upamiętniającego zagładę społeczności żydowskiej Lublina.

Szlak pamięci obejmuje oznaczenie granic getta na Podzamczu oraz ostatniej drogi lubelskich Żydów prowadzącej na  Umschlagplatz - miejsca, skąd wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu ok. 28 tysięcy mężczyzn, kobiet i dzieci. Na szlaku znalazły się także inne nieupamiętnione dotąd obszary, takie jak dzielnica żydowska na Wieniawie, getto na Majdanie Tatarskim oraz miejsce śmierci dzieci i ich opiekunek z ochronki.

Teatr NN

Dzielnica żydowska na Wieniawie

Historia miejsca

Wieniawa przed wojną stanowiła przedmieście Lublina, które zostało założone na początku XVII wieku. Ukształtowała się tu odrębna gmina żydowska ze swoją synagogą i cmentarzem. Z Wieniawą związana jest ważna dla lubelskiej społeczności żydowskiej postać – Widzący z Lublina – Jakub Icchak Horowitz, jeden z najsłynniejszych chasydów polskich. Przybył na Wieniawę i założył tam swój pierwszy dwór. W latach 90. XVIII wieku zamieszkał w dzielnicy żydowskiej na Podzamczu.

Do czasów II wojny światowej Żydzi na Wieniawie stanowili ok. 70 proc. mieszkańców. W maju 1940 roku Niemcy wysiedlili Żydów na Podzamcze, a budynki i cmentarz żydowski zostały zniszczone. Gruz z ruin i rozbitych macew posłużył Niemcom do budowy budynków, wykładania schodów, dziedzińców i ścieżek w ogrodach. Na miejscu części cmentarza i rynku wieniawskiego funkcjonował obóz pracy Sportplatz. Więźniowie z obozu na Majdanku i innych obozów byli zmuszani do budowy stadionu dla ludności niemieckiej. Z kolei przy ulicy Ogródkowej, w dawnej fabryce kosmetycznej inż. Romana Keindla, przetwarzano kosmetyki oraz lekarstwa odebrane Żydom deportowanym do obozów zagłady na Lubelszczyźnie. Obydwa obozy zostały zlikwidowane 3 listopada 1943 roku, w ramach akcji „Erntefest”, a ich więźniów rozstrzelano na Majdanku.

Współcześnie Wieniawa jest jedną z dzielnic Lublina. Jedynym materialnym śladem po dzielnicy żydowskiej jest budynek, w którym funkcjonował Urząd Gminy Konopnica, a obecnie w budynku ma siedzibę Związek Głuchych.

 

 

Upamiętnienie

W ramach upamiętnienia, w wybranym punkcie znajdującym się na terenie dawnej dzielnicy żydowskiej na Wieniawie, umieszczono 2 betonowe płyty. Zostały one zlokalizowane przy ulicy Leszczyńskiego, obok jedynego zachowanego historycznego budynku Wieniawy, w którym funkcjonował Urząd Gminy Konopnica, a obecnie zlokalizowana jest siedziba Związku Głuchych. Każda z betonowych płyt ma wymiary 1 m x 1 m oraz metalową opaskę, na której znajduje się ostatnia litera hebrajskiego alfabetu, której krój zaczerpnięty jest z Księgi Zohar. Ponadto na płytach znajdują się napisy w języku polskim i angielskim, informujące o historii i znaczeniu dawnej dzielnicy Wieniawa:

Dzielnica żydowska na Wieniawie

Tu znajdowało się przedwojenne przedmieście Wieniawa, założone jako odrębne miasteczko na początku XVII w., włączone do Lublina w 1916 r. Do 1939 r. Żydzi stanowili ok. 70 proc. jego mieszkańców. Centrum Wieniawy stanowił rynek, obok którego znajdowały się synagoga, dom modlitwy i cmentarz. W maju 1940 r. Niemcy wysiedlili Żydów na Podzamcze, a budynki i cmentarz żydowski zostały zniszczone. Na miejscu części cmentarza i rynku wieniawskiego został wybudowany stadion mający służyć ludności niemieckiej.