Lublin w dokumencie jest wspólnym projektem Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" i Archiwum Państwowego w Lublinie.

Projekt ma na celu spopularyzowanie historii miasta Lublina okresu XIV – XVI wieku poprzez prezentację w interaktywnej formie najstarszych dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Lublinie. Każde facsimile dokumentu zostało zaopatrzone w odczyt, edycję, tłumaczenie, rozbiór dyplomatyczny oraz krótki komentarz historyczny. Zarówno edycja dokumentu, jak i komentarz mają charakter popularyzatorski, choć w wypadku edycji zostały również poczynione pewne uwagi o charakterze krytycznym.

Lublin w dokumencie jest wspólnym projektem Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" i Archiwum Państwowego w Lublinie.

Projekt ma na celu spopularyzowanie historii miasta Lublina okresu XIV – XVI wieku poprzez prezentację w interaktywnej formie najstarszych dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Lublinie. Każde facsimile dokumentu zostało zaopatrzone w odczyt, edycję, tłumaczenie, rozbiór dyplomatyczny oraz krótki komentarz historyczny. Zarówno edycja dokumentu, jak i komentarz mają charakter popularyzatorski, choć w wypadku edycji zostały również poczynione pewne uwagi o charakterze krytycznym.

Teatr NN

Dokument Zygmunta Augusta z 6 sierpnia 1566 roku

1566, 6 sierpnia – Lublin

Król Polski Zygmunt August nadaje zezwolenie Łazarzowi i Józefowi, Żydom lubelskim, na założenie drukarni ksiąg hebrajskich.

Sygnatura dokumentu: a. M. Bersohn, Dyplomataryusz..., nr 102

Tekst i tłumaczenieBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Sigismundus Augustus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae nec non terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuiaviae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Culmensis, Elbingensis, Pomeraniae etc. dominus et haeres, significamus praesentibus literis nostris, quorum interest universis et singulis, quod nos ad intercessionem certorum consiliariorum nostrorum pro honestis Lasaro et Josepho Judaeis Lublinensisbus apud nos factam ipsis coniunctim et divisim cum ipsorum legitimis posteris et successoribus concendendum duximus uti concedimus harum serie literarum, ut possint et valeant libros hebraicos imprimere ac in regno et dominiis nostris inter Iudaeos divendere, sine quorumvis, cuiuscumque status et conditionis fuerint impedimento et contradictione. Si autem aliquibus antea immunitatem eiusmodi contulimus, qua reliquis simili arte victum querendi via praeclusa esse videtur, eos immunitatis literas praefatorum Lasari et Josephi, concessioni a nobis acceptae derogari volumus. Praestat enim ac aequitatique consentaneum est, ut quisque commodorum suorum iustam habens rationem sine praeiuditio alterius ea, quam didicit arte victum at amictum potius quaerat, quam inerti otio diffluat. Quod si dicti Lasarus vel Josephus Iudaei, aliquibus Iudaeis fidem dederint et singrapha sua se obstrinxerint, non debere se sub certa mulcta succumbenda, amplius libros hebraicos imprimere aut cudere eiusmodi obligatione eos minime teneri, nec ulli mulctae ob id cuicunque personanrum succubitae subiacere volumus, eximentes eos, quantum ad praesentem actum impressionis et venditionis libros obligatae fidei et succubitae mulctae attinet, ab omnium quorumvis iudicium iurisdictione et potestate per nos ipsos tantum iudicandos. Quod omnibus et singulis, quorum interest denuntiamus mandantes, ut praefatis Lazaro et Josepho hoc a nobis illis concessum ius integrum conservent, nec eos in ea illorum ineunda opera impediant, immo nec ab iis, quibus antea ius imprimendi et vendendi libros hebraicos concessimus impediri permittant, rescriptis quibusvis non obstantibus. Pro gratia nostra et poena duorum millium florenorum ungaricalium, medietatem fisco nostro, alteram medietatem palatino loci, a contraveniente huic indulto nostro succumbenda, In cuius rei fidem et evidens testimonium presentes literas manu nostra subscripsimus et sigillo nostro roborari iussimus. Datum Lublini, die sexta Augusti, anno Domini millesimo quingentesimo sexagesimo sexto, regni nostri trigesimo sexto. Sigismundus Augustus rex subscripsit.

 

Zygmunt August z łaski Boga król Polski, wielki książę Litwy oraz ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, ruskiej, pruskiej, mazowieckiej, żmudzińskiej, Chełmna, Elbląga, Pomorza itd. pan i dziedzic, oznajmiamy niniejszym naszym pismem, [tym] których to dotyczy wszystkim i pojedynczym, ponieważ my za poświadczeniem pewnych naszych doradców za Łazarza i Józefa Żydów lubelskich w naszej obecności dokonanego, im razem i osobno, gdy nakazaliśmy, aby ich prawni następcy i dziedzice mieli udzielone, a zarazem udzielamy tym prawnym pismem, aby mogli i stosowali się co do druku ksiąg hebrajskich oraz sprzedawali [je] w królestwie i dominium naszym innym Żydom, bez czegokolwiek, którego status i położenie byłoby przeszkodą i zakazem. Jeśli zatem komukolwiek wcześniej udzieliliśmy takiego zwolnienia, że wydaje się, że pozostali są [pochłonięci] podobnie sztuką poszukiwania życia zaszczytnego, im [poprzez] dokument zwolnień wspomnianych Łazarza i Józefa, uchylić pragniemy przyjęte koncesje uczynione przez nas. Albowiem korzystniej jest i odpowiednią rzeczą sprawiedliwą, aby ich wygody miały właściwą rację [bytu] bez uszczerbku drugim, [a] to co nauczyło [ich] sztuką życia i blagierstwa bardziej poszukuje niż opływa w niewłaściwe działania. Dlatego jeśli wspomniani Żydzi Łazarz i Józef, komukolwiek z Żydów udzielili rękojmi i [własnoręcznymi] pismami zaciągnęli zobowiązania dotyczące szerszego, pod groźbą uiszczenia karnej opłaty drukowania czy tłoczenia ksiąg hebrajskich, nie chcemy, aby choć w najmniejszym stopniu [zmuszeni byli do] dotrzymania [tych] zobowiązań, ani też ażeby owej karnej opłacie z tego powodu [na rzecz] jakichkolwiek osób podlegali, za wyjątkiem [jednak] tych [zobowiązań], gdy [rzecz] dotyczy złożonej rękojmi [w odniesieniu do] obecnej czynności tłoczenia i zbywania ksiąg oraz [do] podlegającej zapłaceniu kary, [które to sprawy] mają być osądzone jedynie przez wszystkich sędziów przez nas samych [wyposażonych w odpowiednią] jurysdykcję i władzę sądzenia. Dlatego wszystkim i pojedynczym, których to dotyczy oznajmiamy nakazując, aby wspomniani Łazarz i Józef tu przez nas nadany [przywilej], oni pełne prawo zachowają, ani im w tych nadchodzących dziełach [nikt] nie zabroni, zaiste aby nie od tych, którym wcześniej prawo druku i sprzedaży ksiąg hebrajskich nadaliśmy [a nikt nie] pozwoli [tego procederu] zabronić, reskryptom jakimkolwiek nie sprzeciwiając się. Ze względu na naszą łaskę i karę dwóch tysięcy florenów węgierskich, w połowie dla naszego skarbu, w połowie dla wojewody [tegoż] miejsca, za zezwoleniem tym nam przypadnie. Na wiarę czego i jasnego świadectwa niniejszy dokument naszą ręką podpisaliśmy i naszą pieczęć kazaliśmy [do niego] zawiesić. Dane w Lublinie, szóstego sierpnia, roku pańskiego tysiąc pięćset sześćdziesiątego szóstego, roku naszego [panowania] trzydziestego szóstego. Zygmunt August król podpisał.

Rozbiór dyplomatycznyBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Tekst oryginalnyBezpośredni odnośnik do tego akapitu

[intytulacja] igismundus Augustus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae nec non terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuiaviae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Culmensis, Elbingensis, Pomeraniae etc. dominus et haeres, [promulgacja] significamus praesentibus literis nostris, quorum interest universis et singulis, [dyspozycja] quod nos ad intercessionem certorum consiliariorum nostrorum pro honestis Lasaro et Josepho Judaeis Lublinensisbus apud nos factam ipsis coniunctim et divisim cum ipsorum legitimis posteris et successoribus concendendum duximus uti concedimus harum serie literarum, ut possint et valeant libros hebraicos imprimere ac in regno et dominiis nostris inter Iudaeos divendere, sine quorumvis, cuiuscumque status et conditionis fuerint impedimento et contradictione. Si autem aliquibus antea immunitatem eiusmodi contulimus, qua reliquis simili arte victum querendi via praeclusa esse videtur, eos immunitatis literas praefatorum Lasari et Josephi, concessioni a nobis acceptae derogari volumus. Praestat enim ac aequitatique consentaneum est, ut quisque commodorum suorum iustam habens rationem sine praeiuditio alterius ea, quam didicit arte victum at amictum potius quaerat, quam inerti otio diffluat. Quod si dicti Lasarus vel Josephus Iudaei, aliquibus Iudaeis fidem dederint et singrapha sua se obstrinxerint, non debere se sub certa mulcta succumbenda, amplius libros hebraicos imprimere aut cudere eiusmodi obligatione eos minime teneri, nec ulli mulctae ob id cuicunque personanrum succubitae subiacere volumus, eximentes eos, quantum ad praesentem actum impressionis et venditionis libros obligatae fidei et succubitae mulctae attinet, ab omnium quorumvis iudicium iurisdictione et potestate per nos ipsos tantum iudicandos. Quod omnibus et singulis, quorum interest denuntiamus mandantes, ut praefatis Lazaro et Josepho hoc a nobis illis concessum ius integrum conservent, nec eos in ea illorum ineunda opera impediant, immo nec ab iis, quibus antea ius imprimendi et vendendi libros hebraicos concessimus impediri permittant, rescriptis quibusvis non obstantibus. Pro gratia nostra et poena duorum millium florenorum ungaricalium, medietatem fisco nostro, alteram medietatem palatino loci, a contraveniente huic indulto nostro succumbenda, [korroboracja] In cuius rei fidem et evidens testimonium presentes literas manu nostra subscripsimus et sigillo nostro roborari iussimus. [datacja] Datum Lublini, die sexta Augusti, anno Domini millesimo quingentesimo sexagesimo sexto, regni nostri trigesimo sexto. [subskrypcja królewska] Sigismundus Augustus rex subscripsit.

 

TłumaczenieBezpośredni odnośnik do tego akapitu

[intytulacja] Zygmunt August z łaski Boga król Polski, wielki książę Litwy oraz ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, ruskiej, pruskiej, mazowieckiej, żmudzińskiej, Chełmna, Elbląga, Pomorza itd. pan i dziedzic, [promulgacja] oznajmiamy niniejszym naszym pismem, [tym] których to dotyczy wszystkim i pojedynczym, [dyspozycja] ponieważ my za poświadczeniem pewnych naszych doradców za Łazarza i Józefa Żydów lubelskich w naszej obecności dokonanego, im razem i osobno, gdy nakazaliśmy, aby ich prawni następcy i dziedzice mieli udzielone, a zarazem udzielamy tym prawnym pismem, aby mogli i stosowali się co do druku ksiąg hebrajskich oraz sprzedawali [je] w królestwie i dominium naszym innym Żydom, bez czegokolwiek, którego status i położenie byłoby przeszkodą i zakazem. Jeśli zatem komukolwiek wcześniej udzieliliśmy takiego zwolnienia, że wydaje się, że pozostali są [pochłonięci] podobnie sztuką poszukiwania życia zaszczytnego, im [poprzez] dokument zwolnień wspomnianych Łazarza i Józefa, uchylić pragniemy przyjęte koncesje uczynione przez nas. Albowiem korzystniej jest i odpowiednią rzeczą sprawiedliwą, aby ich wygody miały właściwą rację [bytu] bez uszczerbku drugim, [a] to co nauczyło [ich] sztuką życia i blagierstwa bardziej poszukuje niż opływa w niewłaściwe działania. Dlatego jeśli wspomniani Żydzi Łazarz i Józef, komukolwiek z Żydów udzielili rękojmi i [własnoręcznymi] pismami zaciągnęli zobowiązania dotyczące szerszego, pod groźbą uiszczenia karnej opłaty drukowania czy tłoczenia ksiąg hebrajskich, nie chcemy, aby choć w najmniejszym stopniu [zmuszeni byli do] dotrzymania [tych] zobowiązań, ani też ażeby owej karnej opłacie z tego powodu [na rzecz] jakichkolwiek osób podlegali, za wyjątkiem [jednak] tych [zobowiązań], gdy [rzecz] dotyczy złożonej rękojmi [w odniesieniu do] obecnej czynności tłoczenia i zbywania ksiąg oraz [do] podlegającej zapłaceniu kary, [które to sprawy] mają być osądzone jedynie przez wszystkich sędziów przez nas samych [wyposażonych w odpowiednią] jurysdykcję i władzę sądzenia. Dlatego wszystkim i pojedynczym, których to dotyczy oznajmiamy nakazując, aby wspomniani Łazarz i Józef tu przez nas nadany [przywilej], oni pełne prawo zachowają, ani im w tych nadchodzących dziełach [nikt] nie zabroni, zaiste aby nie od tych, którym wcześniej prawo druku i sprzedaży ksiąg hebrajskich nadaliśmy [a nikt nie] pozwoli [tego procederu] zabronić, reskryptom jakimkolwiek nie sprzeciwiając się. Ze względu na naszą łaskę i karę dwóch tysięcy florenów węgierskich, w połowie dla naszego skarbu, w połowie dla wojewody [tegoż] miejsca, za zezwoleniem tym nam przypadnie. [korroboracja] Na wiarę czego i jasnego świadectwa niniejszy dokument naszą ręką podpisaliśmy i naszą pieczęć kazaliśmy [do niego] zawiesić. [datacja] Dane w Lublinie, szóstego sierpnia, roku pańskiego tysiąc pięćset sześćdziesiątego szóstego, roku naszego [panowania] trzydziestego szóstego. [subskrypcja królewska] Zygmunt August król podpisał.