Lublin w dokumencie jest wspólnym projektem Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" i Archiwum Państwowego w Lublinie.

Projekt ma na celu spopularyzowanie historii miasta Lublina okresu XIV – XVI wieku poprzez prezentację w interaktywnej formie najstarszych dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Lublinie. Każde facsimile dokumentu zostało zaopatrzone w odczyt, edycję, tłumaczenie, rozbiór dyplomatyczny oraz krótki komentarz historyczny. Zarówno edycja dokumentu, jak i komentarz mają charakter popularyzatorski, choć w wypadku edycji zostały również poczynione pewne uwagi o charakterze krytycznym.

Lublin w dokumencie jest wspólnym projektem Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" i Archiwum Państwowego w Lublinie.

Projekt ma na celu spopularyzowanie historii miasta Lublina okresu XIV – XVI wieku poprzez prezentację w interaktywnej formie najstarszych dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Lublinie. Każde facsimile dokumentu zostało zaopatrzone w odczyt, edycję, tłumaczenie, rozbiór dyplomatyczny oraz krótki komentarz historyczny. Zarówno edycja dokumentu, jak i komentarz mają charakter popularyzatorski, choć w wypadku edycji zostały również poczynione pewne uwagi o charakterze krytycznym.

Teatr NN

Dokument Zygmunta Augusta z 26 grudnia 1555 roku

1555, 26 grudnia – Wilno

Król Polski Zygmunt August potwierdza Żydom lubelskim darowiznę trzech placów dokonaną przez wojewodę krakowskiego Stanisława z Tęczyna.

Sygnatura dokumentu: a. M. Bersohn, Dyplomataryusz..., nr 64

Tekst i tłumaczenieBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Sigismundus Augustus Dei gracia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae nec non terrarum Cracoviae, Sandoomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuyaviae, Russiae, Prussiae, Culmensis, Elbingensis Pomeraniaeque dominus et haeres, productas esse contra nobis inscriptiones quosdam ex actis castrensibus Lublinensibus depromptas, quae certos contractus per magnificum Stanislaum comitem in Thenczin palatinum Cracoviensem, Lublinensem Belzemseaue capitaneum cum impiis Iudeis civitatis nostrae Lublinensis scriptas in se continent, quibus idem magnificus palatinus volens redditus capitaneatus Lublinensis pro officio suo augeri itemque praecibus seniorum Iudeorum sub castro Lublinensi commorantium adductus, qui ex libera quarumcunque pecudum et pecorum mactatione plateam synagogalem subcastrensem ab ingenti fastidio transeuntium cruore et aliis id genus sordibus conspurcari et commaculari ne fruebant. Prima vero recognitione eisdem dedit et donavit aream et locum aridum penes domum ligneam Iudei Jelien ad ortu solis ad sinistram manum iacentem, longitudinis a via ad magnam pisicinam ducente usque ad flumen Czechowka in eandem piscinam intrantem, latam vero quadraginta ulnarum pro extruendo macello et loco, quo carnes mactatos omnium pecudum et pecorum emptoribus publice exponerent divenderentque omne utile dominium ac possessionem illius areae, in Iudeos Lublinenses transferendo contra vero seniores Iudeoreum cum tota communitate personali singulorum communitate accedente. Ratione eiusmodi areae ac macelli in ea extruendi, praefato magnifico palatino Cracoviensi illisaue capitaneis Lublinensibus in posterum futuris consuetum censum, quae olim a mactatione pecorum pendebant, videlicet duodecim marcas quadraginta octo grossis computando et sex pondera sive lapides boni sepi iusti ponderis, pro annua pensione, singulis sancti Martini pontificis diebus ad castrum Lublinense quotannis daturos et soluturos se perpetuo et in evum ultro receperunt et obligaverunt. Secunda vero recognitione, - qua id magnificus palatinus Cracoviensis ad saedulos seniorum Iudaeorum praeces, nomine totius communitatis Iudaeorum sub castro Lublinensi commorantium interpositas, ipsis collem et monticulum seu tertiam monsis et insulae partem superiori monti dicto Grodzisko et cimeterio per illos antea pro humatione mortuorum cadaverum possesso, proximo adherentem, ab oriente supra piscinam magnam subcastrensem, ab occidente vero supra viam publicam regalem, inter bona tenutary molendinorum Lublinensium ex una et Ioannis Bik partibus ex altera sitam et iacentem, etiam in Gora seu tugurio, per laboriosum Bartholomeum Trzesiworek inhabitato dedit ac concessit et pradeicto superiori monti olim per eos habito iuri aquisitorio pro sepeliendis et humandis mortuorum Iudeorum utriusque sexus cadaveribus, adinnxit et ascripsit omneque utile dominium et possessionem in eos transtulit. Ratione cuius insulae et integri montis uniti, ad eum usum ipsis concessi, praefati seniores et tota communitas Iudaeorum Lublinensium praefato magnifico palatino Cracoviensi illiusque successoribus capitaneis Lublinensibus tres florenos pecuniae communis numeri et monetae Polonicalis, a singulo floreno triginta grossis Polonicalis, aestimando, annuae pensionis et census nomine singulis sancti Martini diebus, quotannis ad castrum Lublinense pendent et solvent daturique et soluturi sunt perpetua et recognitione sponta submiserunt. Tertia vero, qua idem magnificus palatinus Cracoviensis et capitaneus Lublinensis, ipsis senioribus cum tota communitate Iudaeorum sub castro Lublinensi habitantium aream seu locum aedificiis carentem penes domum Isaac Vicini eorum ad ortum solis emido ad dextram manum iacentem, longitudinis a via publica ad magnam piscinam ducente, usque ad montem subcastrensem sine tamen eius montis detrimento, latam vero quadraginta ulnas ex opposito areae pro construendis macellis, illis assignatae, consistentem, pro extruendis nosocomio infirmario, quod pauperibus ac infir,is seu valetudinariis Iudaeis acceptaculum futurum sit, dedit, donavit ac contulit, temporibus perpetuis pacificamque possessionem in eandem aream pro extruendo nosocomio praefato concessit. Quoniam vero donationes eiusmodi ac contractus sine consensu nostro valere non possunt videamus autem donationes suprascriptas, cum nostro commodo factas esses assensu, nos illas approbandas et confirmandas esse, duximus approbamusque et confirmamus hisce litteris nostris, neque minus, quod si a principio consensus noster ad eam rem accessisset, valere volumus et robur debitae ac perpetuae firmitatis habere decernimus, in quorum omnium fidem etc. Datum Vilnae de sancti Stephani, anno quo supra, regni vero nostri vigesimo sexto. Relatio venerabilis Joannis Przerembski Regni Poloniae vicecancellarii et Cracoviensis ac sancti Floriani in Clieparz prepositi.

 

Zygmunt August z łaski Boga król Polski, wielki książę Litwy oraz ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, ruskiej, pruskiej, Chełmna, Elbląga oraz Pomorza pan i dziedzic, zostały pokazane nam pewne wpisy z ksiąg grodzkich lubelskich wyjęte, które zawierają pewne spisane ugody pomiędzy wspaniałym Stanisławem komesem na Tęczynie, wojewodą krakowskim, lubelskim i bełskim starostą z niegodnymi Żydami z naszego miasta Lublina, które tenże wspaniały wojewoda chcąc zwiększyć za swego urzędowania dochody starostwa lubelskiego oraz wiedziony prośbami starszych żydowskich mieszkających pod zamkiem lubelskim, którzy, aby nie brzydzili się zanieczyszczeniem oraz brudem i innymi tego typu zanieczyszczeniami, z powodu większego brudu przepływającej krwi, z wolnej stopy na jakikolwiek ubój bydła i świń [przeznaczył] plac synagogalny, podmiejski. Na pierwsze polecenie zaś udzielił im i darował działkę i miejsce suche obok drewnianego domu Żyda Jelenia od wschodu słońca, [czyli] leżącego od lewego brzegu, długości: od rzeki do wielkiej sadzawki prowadzącego, aż do rzeki Czechówki do tejże sadzawki wpadającej, długiej zaś na czterdzieści łokci, na budowę jatki i miejsca, w którym mięso ubitego wszelakiego bydła i świń na sprzedaż będzie publicznie wystawione, a oddzielona będzie wszelka użytkowa własność i posiadanie tejże działki, będzie przekazana Żydom lubelskim osobiście pojedynczym [jej właścicielom], przeciw zaś starszym Żydom z całą społecznością, gdy będzie społeczność [żydowska] się o [nią] upominać. Ze względu na tę działkę i jatkę mającą być na niej wzniesioną, wspomnianemu wspaniałemu wojewodzie krakowskiemu i ich staroście lubelskiemu w późniejszej przyszłości, zwykły czynsz, który był nakładany na rzeź świń, mianowicie dwanaście grzywien wspólnej monety i waluty polskiej, w pojedynczych grzywnach czterdzieści osiem groszy liczonych i sześć wagi, czyli kamieni łoju, dobrze liczonych [i] prawnie ważonych, jako roczny czynsz, w poszczególne święta świętego Marcina, w świąteczne dni do grodu lubelskiego corocznie się zobligowali dawać i uiszczać z własnej woli na zawsze i na wieki. Na drugie zaś polecenie, - ponieważ tenże wspaniały wojewoda krakowski na gorące prośby starszych żydowskich, w imieniu całej społeczności żydowskiej mieszkającej pod zamkiem lubelskim, im górę i pagórek, czyli trzecią górkę i wyspę częściowo wyższej góry zwanej Grodzisko i cmentarz najbliżej należący do nich na chowanie zmarłych posiadany, [położony] od wschodu, powyżej wielkiej sadzawki podzamkowej, od zachodu zaś powyżej drogi publicznej, królewskiej pomiędzy dobrami tenutariuszy, młynarzy lubelskich z jednej, i Jana Bika części z drugiej położonej i graniczącej [z nią], a także na Górze, czyli pagórku przez pracowitego Bartłomieja Trzęsiworka zamieszkałego, nadał i udzielił, a wspomnianą wyższą górkę niegdyś przez nich zamieszkałą prawem nabywczym dla chowania i pochowku zmarłych Żydów obojga płci nieboszczyków udzielił i nadał oraz wszelką własność użytkową i posiadanie na nich przeniósł. Ze względu na tę wyspę i całą górę na jego użytek im darowaną, wspomniani starsi i cała społeczność Żydów lubelskich wspomnianemu, wspaniałemu wojewodzie krakowskiemu i jego następcom starostom lubelskim trzy floreny pieniądza wspólnej waluty i monety polskiej, od pojedynczego florena trzydzieści groszy polskich licząc, ze względu na roczną opłatę i czynsz na pojedyncze dni świętego Marcina co roku do grodu lubelskiego [zobowiązali się, że] będzie należała i będą zawsze chętnie opłacać oraz dawać i uiszczać. Zaś trzecie [postanowienie], co tenże wspaniały wojewoda krakowski i starosta lubelski, tymże starszym z całą społecznością żydowską pod zamkiem lubelskim zamieszkującą działkę, czyli miejsce nie posiadające zabudowy przy domu Izaaka Vicina im na samo miejsce dane od prawej strony leżące, wzdłuż od drogi publicznej do wielkiej sadzawki prowadzące, aż do góry podzamkowej bez jednak tejże góry uszczerbku, długości zaś czterdziestu łokci z miejsca położonego na przeciw [przeznaczonego] do wzniesienia jatki, im przypisanego, składającego się, na budowę szpitala dla chorych, aby biedni i chorzy, czyli leczący się Żydzi mile to widzieli, nadał, dał i udzielił na wieczne czasy i spokojne posiadanie w tejże działce na wzniesienie szpitala udzielił. Ponieważ zaś takie nadania i [taki] kontrakt bez naszego konsensu nie mógłby mieć mocy uważamy, że zatem nadania wspomniane, uczynione za naszą wygodą i zgodą, my im mając zamiar aprobować i konfirmować, nakazujemy i aprobujemy oraz konfirmujemy tym pismem naszym, ani nic, co jeśli od początku do samej rzeczy miało nasz konsens, pragniemy aby miało swą moc i należytą powagę oraz nakazujemy, aby miało wieczną trwałość, na czego wiarę itd. Dane w Wilnie, w dzień świętego Stefana, roku jak powyżej, roku naszego panowania dwudziestego szóstego. Z relacji Jana Przerembskiego, Królestwa Polski podkanclerzego i krakowskiego oraz świętego Floriana na Kleparzu prepozyta.

Rozbiór dyplomatycznyBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Tekst oryginalnyBezpośredni odnośnik do tego akapitu

[intytulacja] Sigismundus Augustus Dei gracia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae nec non terrarum Cracoviae, Sandoomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuyaviae, Russiae, Prussiae, Culmensis, Elbingensis Pomeraniaeque dominus et haeres, [narracja] productas esse contra nobis inscriptiones quosdam ex actis castrensibus Lublinensibus depromptas, quae certos contractus per magnificum Stanislaum comitem in Thenczin palatinum Cracoviensem, Lublinensem Belzemseaue capitaneum cum impiis Iudeis civitatis nostrae Lublinensis scriptas in se continent, quibus idem magnificus palatinus volens redditus capitaneatus Lublinensis pro officio suo augeri itemque praecibus seniorum Iudeorum sub castro Lublinensi commorantium adductus, [dyspozycja] qui ex libera quarumcunque pecudum et pecorum mactatione plateam synagogalem subcastrensem ab ingenti fastidio transeuntium cruore et aliis id genus sordibus conspurcari et commaculari ne fruebant. Prima vero recognitione eisdem dedit et donavit aream et locum aridum penes domum ligneam Iudei Jelien ad ortu solis ad sinistram manum iacentem, longitudinis a via ad magnam pisicinam ducente usque ad flumen Czechowka in eandem piscinam intrantem, latam vero quadraginta ulnarum pro extruendo macello et loco, quo carnes mactatos omnium pecudum et pecorum emptoribus publice exponerent divenderentque omne utile dominium ac possessionem illius areae, in Iudeos Lublinenses transferendo contra vero seniores Iudeoreum cum tota communitate personali singulorum communitate accedente. Ratione eiusmodi areae ac macelli in ea extruendi, praefato magnifico palatino Cracoviensi illisaue capitaneis Lublinensibus in posterum futuris consuetum censum, quae olim a mactatione pecorum pendebant, videlicet duodecim marcas quadraginta octo grossis computando et sex pondera sive lapides boni sepi iusti ponderis, pro annua pensione, singulis sancti Martini pontificis diebus ad castrum Lublinense quotannis daturos et soluturos se perpetuo et in evum ultro receperunt et obligaverunt. Secunda vero recognitione, - qua id magnificus palatinus Cracoviensis ad saedulos seniorum Iudaeorum praeces, nomine totius communitatis Iudaeorum sub castro Lublinensi commorantium interpositas, ipsis collem et monticulum seu tertiam monsis et insulae partem superiori monti dicto Grodzisko et cimeterio per illos antea pro humatione mortuorum cadaverum possesso, proximo adherentem, ab oriente supra piscinam magnam subcastrensem, ab occidente vero supra viam publicam regalem, inter bona tenutary molendinorum Lublinensium ex una et Ioannis Bik partibus ex altera sitam et iacentem, etiam in Gora seu tugurio, per laboriosum Bartholomeum Trzesiworek inhabitato dedit ac concessit et pradeicto superiori monti olim per eos habito iuri aquisitorio pro sepeliendis et humandis mortuorum Iudeorum utriusque sexus cadaveribus, adinnxit et ascripsit omneque utile dominium et possessionem in eos transtulit. Ratione cuius insulae et integri montis uniti, ad eum usum ipsis concessi, praefati seniores et tota communitas Iudaeorum Lublinensium praefato magnifico palatino Cracoviensi illiusque successoribus capitaneis Lublinensibus tres florenos pecuniae communis numeri et monetae Polonicalis, a singulo floreno triginta grossis Polonicalis, aestimando, annuae pensionis et census nomine singulis sancti Martini diebus, quotannis ad castrum Lublinense pendent et solvent daturique et soluturi sunt perpetua et recognitione sponta submiserunt. Tertia vero, qua idem magnificus palatinus Cracoviensis et capitaneus Lublinensis, ipsis senioribus cum tota communitate Iudaeorum sub castro Lublinensi habitantium aream seu locum aedificiis carentem penes domum Isaac Vicini eorum ad ortum solis emido ad dextram manum iacentem, longitudinis a via publica ad magnam piscinam ducente, usque ad montem subcastrensem sine tamen eius montis detrimento, latam vero quadraginta ulnas ex opposito areae pro construendis macellis, illis assignatae, consistentem, pro extruendis nosocomio infirmario, quod pauperibus ac infir,is seu valetudinariis Iudaeis acceptaculum futurum sit, dedit, donavit ac contulit, temporibus perpetuis pacificamque possessionem in eandem aream pro extruendo nosocomio praefato concessit. Quoniam vero donationes eiusmodi ac contractus sine consensu nostro valere non possunt videamus autem donationes suprascriptas, cum nostro commodo factas esses assensu, nos illas approbandas et confirmandas esse, duximus approbamusque et confirmamus hisce litteris nostris, neque minus, quod si a principio consensus noster ad eam rem accessisset, valere volumus et robur debitae ac perpetuae firmitatis habere decernimus, in quorum omnium fidem etc. [datacja] Datum Vilnae de sancti Stephani, anno quo supra, regni vero nostri vigesimo sexto. [relacja] Relatio venerabilis Joannis Przerembski Regni Poloniae vicecancellarii et Cracoviensis ac sancti Floriani in Clieparz prepositi.

TłumaczenieBezpośredni odnośnik do tego akapitu

[intytulacja] Zygmunt August z łaski Boga król Polski, wielki książę Litwy oraz ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, ruskiej, pruskiej, Chełmna, Elbląga oraz Pomorza pan i dziedzic, [narracja] zostały pokazane nam pewne wpisy z ksiąg grodzkich lubelskich wyjęte, które zawierają pewne spisane ugody pomiędzy wspaniałym Stanisławem komesem na Tęczynie, wojewodą krakowskim, lubelskim i bełskim starostą z niegodnymi Żydami z naszego miasta Lublina, które tenże wspaniały wojewoda chcąc zwiększyć za swego urzędowania dochody starostwa lubelskiego oraz wiedziony prośbami starszych żydowskich mieszkających pod zamkiem lubelskim, którzy, [dyspozycja] aby nie brzydzili się zanieczyszczeniem oraz brudem i innymi tego typu zanieczyszczeniami, z powodu większego brudu przepływającej krwi, z wolnej stopy na jakikolwiek ubój bydła i świń [przeznaczył] plac synagogalny, podmiejski. Na pierwsze polecenie zaś udzielił im i darował działkę i miejsce suche obok drewnianego domu Żyda Jelenia od wschodu słońca, [czyli] leżącego od lewego brzegu, długości: od rzeki do wielkiej sadzawki prowadzącego, aż do rzeki Czechówki do tejże sadzawki wpadającej, długiej zaś na czterdzieści łokci, na budowę jatki i miejsca, w którym mięso ubitego wszelakiego bydła i świń na sprzedaż będzie publicznie wystawione, a oddzielona będzie wszelka użytkowa własność i posiadanie tejże działki będzie przekazana Żydom lubelskim osobiście pojedynczym [jej właścicielom], przeciw zaś starszym Żydom z całą społecznością, gdy będzie społeczność [żydowska] się o [nią] upominać. Ze względu na tę działkę i jatkę mającą być na niej wzniesioną, wspomnianemu wspaniałemu wojewodzie krakowskiemu i ich staroście lubelskiemu w późniejszej przyszłości, zwykły czynsz, który był nakładany na rzeź świń, mianowicie dwanaście grzywien wspólnej monety i waluty polskiej, w pojedynczych grzywnach czterdzieści osiem groszy liczonych i sześć wagi, czyli kamieni łoju dobrze liczonych [i] prawnie ważonych, jako roczny czynsz, w poszczególne święta świętego Marcina, w świąteczne dni do grodu lubelskiego corocznie się zobligowali dawać i uiszczać z własnej woli na zawsze i na wieki. Na drugie zaś polecenie, - ponieważ tenże wspaniały wojewoda krakowski na gorące prośby starszych żydowskich, w imieniu całej społeczności żydowskiej mieszkającej pod zamkiem lubelskim, im górę i pagórek, czyli trzecią górkę i wyspę częściowo wyższej góry zwanej Grodzisko i cmentarz najbliżej należący do nich na chowanie zmarłych posiadany, [położony] od wschodu, powyżej wielkiej sadzawki podzamkowej, od zachodu zaś powyżej drogi publicznej, królewskiej pomiędzy dobrami tenutariuszy, młynarzy lubelskich z jednej, i Jana Bika części z drugiej położonej i graniczącej [z nią], a także na Górze, czyli pagórku przez pracowitego Bartłomieja Trzęsiworka zamieszkałego, nadał i udzielił, a wspomnianą wyższą górkę niegdyś przez nich zamieszkałą prawem nabywczym dla chowania i pochowku zmarłych Żydów obojga płci nieboszczyków udzielił i nadał oraz wszelką własność użytkową i posiadanie na nich przeniósł. Ze względu na tę wyspę i całą górę na jego użytek im darowaną, wspomniani starsi i cała społeczność Żydów lubelskich wspomnianemu, wspaniałemu wojewodzie krakowskiemu i jego następcom starostom lubelskim trzy floreny pieniądza wspólnej waluty i monety polskiej, od pojedynczego florena trzydzieści groszy polskich licząc, ze względu na roczną opłatę i czynsz na pojedyncze dni świętego Marcina co roku do grodu lubelskiego [zobowiązali się, że] będzie należała i będą zawsze chętnie opłacać oraz dawać i uiszczać. Zaś trzecie [postanowienie], co tenże wspaniały wojewoda krakowski i starosta lubelski, tymże starszym z całą społecznością żydowską pod zamkiem lubelskim zamieszkującą działkę, czyli miejsce nie posiadające zabudowy przy domu Izaaka Vicina im na samo miejsce dane od prawej strony leżące, wzdłuż od drogi publicznej do wielkiej sadzawki prowadzące, aż do góry podzamkowej bez jednak tejże góry uszczerbku, długości zaś czterdziestu łokci z miejsca położonego na przeciw [przeznaczonego] do wzniesienia jatki, im przypisanego, składającego się, na budowę szpitala dla chorych, aby biedni i chorzy, czyli leczący się Żydzi mile to widzieli, nadał, dał i udzielił na wieczne czasy i spokojne posiadanie w tejże działce na wzniesienie szpitala udzielił. Ponieważ zaś takie nadania i [taki] kontrakt bez naszego konsensu nie mógłby mieć mocy uważamy, że zatem nadania wspomniane, uczynione za naszą wygodą i zgodą, my im mając zamiar aprobować i konfirmować, nakazujemy i aprobujemy oraz konfirmujemy tym pismem naszym, ani nic, co jeśli od początku do samej rzeczy miało nasz konsens, pragniemy aby miało swą moc i należytą powagę oraz nakazujemy, aby miało wieczną trwałość, na czego wiarę itd. [datacja] Dane w Wilnie, w dzień świętego Stefana, roku jak powyżej, roku naszego panowania dwudziestego szóstego. [relacja] Z relacji Jana Przerembskiego, Królestwa Polski podkanclerzego i krakowskiego oraz świętego Floriana na Kleparzu prepozyta.