Lublin w dokumencie jest wspólnym projektem Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" i Archiwum Państwowego w Lublinie.

Projekt ma na celu spopularyzowanie historii miasta Lublina okresu XIV – XVI wieku poprzez prezentację w interaktywnej formie najstarszych dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Lublinie. Każde facsimile dokumentu zostało zaopatrzone w odczyt, edycję, tłumaczenie, rozbiór dyplomatyczny oraz krótki komentarz historyczny. Zarówno edycja dokumentu, jak i komentarz mają charakter popularyzatorski, choć w wypadku edycji zostały również poczynione pewne uwagi o charakterze krytycznym.

Lublin w dokumencie jest wspólnym projektem Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" i Archiwum Państwowego w Lublinie.

Projekt ma na celu spopularyzowanie historii miasta Lublina okresu XIV – XVI wieku poprzez prezentację w interaktywnej formie najstarszych dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Lublinie. Każde facsimile dokumentu zostało zaopatrzone w odczyt, edycję, tłumaczenie, rozbiór dyplomatyczny oraz krótki komentarz historyczny. Zarówno edycja dokumentu, jak i komentarz mają charakter popularyzatorski, choć w wypadku edycji zostały również poczynione pewne uwagi o charakterze krytycznym.

Teatr NN

Dokument Stefana Batorego z 7 marca 1578 roku

1578, 7 marca – Warszawa

Król Polski Stefan Batory nadaje zezwolenie Żydowi lubelskiemu Calmanowi na założenie drukarni ksiąg hebrajskich i sprzedaży ich w Królestwie Polskim.

Sygnatura dokumentu: a. M. Bersohn, Dyplomataryusz..., nr 178

Tekst i tłumaczenieBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Stephanus etc., significamus etc., quod cum nonnullis consiliariis didicissemus, Iudeaos regni nostri, magno suo detrimento, Reipublicae incommodo solere plerumque libros Hebraicos aliunde petere magnoque coemere, ut hac in re commoditati illorum et detrimentis Reipublicae, quae emptionibus huiusmodi exhauriri solet, consulamus officinam imprimendorum librorum Hebraicorum inter Iudaeus, sequuti serenissimorum praedecessorum nostrorum exemplum instituendum esse duximus, instituimusque. Ad quam rem, quem per idoneum Calman Iudaeum Lublinensem, filium Marchodei, esse sciamus, ei ipsi hoc munus demandandum esse statuimus, demandamusque his nostris literis, dantes et concdentes illi potestatem libros quosvis Hebraica lingua in regno nostro excudendi, excussosque omnibus in regno nostro Iudaeis vendendi. Ut vero commodius ac meliore conditione, hanc ipsam officinam exercere possit, statuimus atque edicimus, ne quisque Iudaeorum libros, quos praedictus Calman imprimet, vendere audeat, sub poena mille aureorum Hungaricalium, parti in dimidio nobis, in reliquo...applicandorum. Quod omnibus regni nostri pallatinis, castellanis, capitaneis, dignitariis, officialibus, burgmagistris Iudaeorumque senioribus, ac quibusvis aliis in regno nostro magistratibus, notum esse volumus, mandamusque, ut praedictum Iudaeum Calman, libere officinam suam inter Iudaeos exercere, liberosque quosvis Hebraicos vendere permittant: in eos vero, qui ab ipso impressos recudere, vel alibi excussos vendere ausi fuerint, requisiti a praedicto Calman serio animadvertant, poenamque a nobis hisce literis institutam, exigant, pro gratia nostra. In cuius rei fidem ac evidens testimonium, hasce literas manu nostra subscripsimus et sigillo communiri iussimus. Datum Varsaviae, in conventu regni generali, feria sexta ante Dominicam Laetare proxima, anno ut supra, regni nostri anno secundo. Stephanus rex subscripsit.

 

Stefan itd., oznajmiamy itd., że gdy od wielu doradców dowiedzieliśmy się, że Żydzi z naszego królestwa, dla wielkiej jego szkody, [oraz] Rzeczpospolitej niewygody zwykli się skądinąd zabiegać o księgi hebrajskie i wiele skupować, tak że dla wygody ich rzeczy i [z powodu] uszczerbku dla Rzeczpospolitej, której takie zakupy zwykły roztrwaniać majątek, postanawiamy i ustanawiamy oficynę druków ksiąg hebrajskich wśród Żydów, podążając za przykładem najjaśniejszych naszych przodków nakazujemy, aby była [ona] założona. Do czego wiemy, że jest [zdatny] sposobny Kalman Żyd lubelski, syn Mardocheusza [i] jemu samemu ustanawiamy taki dar, o który [nas] proszono i nakazujemy tym naszym pismem, dając i udzielając jemu moc tłoczenia jakichkolwiek ksiąg w języku hebrajskim w naszym królestwie, a gdy będą wszystkie wytłoczone w naszym królestwie sprzedaży [je] Żydom. Aby zaś w wygodniejszym i lepszym stanie, tę samą oficynę mógł prowadzić, ustanawiamy, a także ogłaszamy, aby żaden Żyd księgi, które wspomniany Kalman wydrukuje, nie ośmielił się sprzedawać, pod karą tysiąca złotych węgierskich, po części, w połowie dla nas, a w pozostałej...wymierzającym karę. Do wszystkich królestwa naszego wojewodów, kasztelanów, starostów, dygnitarzy, oficjałów, burmistrzów oraz starszych żydowskich i jakichkolwiek innych w naszym królestwie urzędników, wiadomym czynimy i nakazujemy, aby wspomniany Żyd Kalman, w sposób wolny oficynę swoją pomiędzy Żydami prowadził oraz wolno [mu było] Judaika sprzedawać: tym zaś, którzy ośmielą się od tegoż wydrukowane tłoczenia lub inne druki sprzedawać, domagać się będzie wspomniany Kalman [takich Żydów] prawnie ukarać i karę przez nas tym pismem ustanowioną będzie żądał, ze względu na naszą łaskę. Na czego rzecz wiary i jawnego poświadczenia to pismo ręką naszą podpisujemy i nakazujemy przywieść [do niego] pieczęć. Dane w Warszawie, na sejmie walnym królestwa, w piątek przed najbliższą niedzielą Laetare, roku jak powyżej, roku naszego panowania drugiego. Stefan król podpisał.

Rozbiór dyplomatycznyBezpośredni odnośnik do tego akapitu

Tekst oryginalnyBezpośredni odnośnik do tego akapitu

[intytulacja] Stephanus etc., [promulgacja] significamus etc., [narracja] quod cum nonnullis consiliariis didicissemus, Iudeaos regni nostri, magno suo detrimento, Reipublicae incommodo solere plerumque libros Hebraicos aliunde petere magnoque coemere, ut hac in re commoditati illorum et detrimentis Reipublicae, quae emptionibus huiusmodi exhauriri solet, [dyspozycja] consulamus officinam imprimendorum librorum Hebraicorum inter Iudaeus, sequuti serenissimorum praedecessorum nostrorum exemplum instituendum esse duximus, instituimusque. Ad quam rem, quem per idoneum Calman Iudaeum Lublinensem, filium Marchodei, esse sciamus, ei ipsi hoc munus demandandum esse statuimus, demandamusque his nostris literis, dantes et concdentes illi potestatem libros quosvis Hebraica lingua in regno nostro excudendi, excussosque omnibus in regno nostro Iudaeis vendendi. Ut vero commodius ac meliore conditione, hanc ipsam officinam exercere possit, statuimus atque edicimus, ne quisque Iudaeorum libros, quos praedictus Calman imprimet, vendere audeat, sub poena mille aureorum Hungaricalium, parti in dimidio nobis, in reliquo...applicandorum. Quod omnibus regni nostri pallatinis, castellanis, capitaneis, dignitariis, officialibus, burgmagistris Iudaeorumque senioribus, ac quibusvis aliis in regno nostro magistratibus, notum esse volumus, mandamusque, ut praedictum Iudaeum Calman, libere officinam suam inter Iudaeos exercere, liberosque quosvis Hebraicos vendere permittant: in eos vero, qui ab ipso impressos recudere, vel alibi excussos vendere ausi fuerint, requisiti a praedicto Calman serio animadvertant, poenamque a nobis hisce literis institutam, exigant, pro gratia nostra. [korroboracja] In cuius rei fidem ac evidens testimonium, hasce literas manu nostra subscripsimus et sigillo communiri iussimus. [datacja] Datum Varsaviae, in conventu regni generali, feria sexta ante Dominicam Laetare proxima, anno ut supra, regni nostri anno secundo. [subskrypcja królewska] Stephanus rex subscripsit.

 

TłumaczenieBezpośredni odnośnik do tego akapitu

[intytulacja] Stefan itd., [promulgacja] oznajmiamy itd., [narracja] że gdy od wielu doradców dowiedzieliśmy się, że Żydzi z naszego królestwa, dla wielkiej jego szkody, [oraz] Rzeczpospolitej niewygody zwykli się skądinąd zabiegać o księgi hebrajskie i wiele skupować, tak że dla wygody ich rzeczy i [z powodu] uszczerbku dla Rzeczpospolitej, której takie zakupy zwykły roztrwaniać majątek, [dyspozycja] postanawiamy i ustanawiamy oficynę druków ksiąg hebrajskich wśród Żydów, podążając za przykładem najjaśniejszych naszych przodków nakazujemy, aby była [ona] założona. Do czego wiemy, że jest [zdatny] sposobny Kalman Żyd lubelski, syn Mardocheusza [i] jemu samemu ustanawiamy taki dar, o który [nas] proszono i nakazujemy tym naszym pismem, dając i udzielając jemu moc tłoczenia jakichkolwiek ksiąg w języku hebrajskim w naszym królestwie, a gdy będą wszystkie wytłoczone w naszym królestwie sprzedaży [je] Żydom. Aby zaś w wygodniejszym i lepszym stanie, tę samą oficynę mógł prowadzić, ustanawiamy, a także ogłaszamy, aby żaden Żyd księgi, które wspomniany Kalman wydrukuje, nie ośmielił się sprzedawać, pod karą tysiąca złotych węgierskich, po części, w połowie dla nas, a w pozostałej...wymierzającym karę. Do wszystkich królestwa naszego wojewodów, kasztelanów, starostów, dygnitarzy, oficjałów, burmistrzów oraz starszych żydowskich i jakichkolwiek innych w naszym królestwie urzędników, wiadomym czynimy i nakazujemy, aby wspomniany Żyd Kalman, w sposób wolny oficynę swoją pomiędzy Żydami prowadził oraz wolno [mu było] Judaika sprzedawać: tym zaś, którzy ośmielą się od tegoż wydrukowane tłoczenia lub inne druki sprzedawać, domagać się będzie wspomniany Kalman [takich Żydów] prawnie ukarać i karę przez nas tym pismem ustanowioną będzie żądał, ze względu na naszą łaskę. [korroboracja] Na czego rzecz wiary i jawnego poświadczenia to pismo ręką naszą podpisujemy i nakazujemy przywieść [do niego] pieczęć. [datacja] Dane w Warszawie, na sejmie walnym królestwa, w piątek przed najbliższą niedzielą Laetare, roku jak powyżej, roku naszego panowania drugiego. [subskrypcja królewska] Stefan król podpisał.