Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Przewodnik po Lublinie – szlak Unii Lubelskiej

Przewodnik po Lublinie – szlak Unii Lubelskiej

Pierwszego lipca 1569 roku odbyło się w Lublinie zaprzysiężenie aktu Unii Lubelskiej. Unia połączyła Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie w jeden organizm państwowy – Rzeczpospolitą Obojga Narodów, w której rządził jeden monarcha. Odtąd wspólna była polityka zagraniczna i moneta, odrębne administracja, skarb, wojsko i sądownictwo. Rzeczpospolita rozciągała się na obszarze ponad 800 tys. km kw. i przetrwała do rozbiorów.

Czytaj więcej

Plac Zamkowy w Lublinie

Plac Zamkowy w Lublinie

Historia placu Zamkowego związana jest z żydowskim osadnictwem w Lublinie. W miejscu, gdzie znajduje się plac, do 1942 roku przebiegała ulica Szeroka – główna ulica miasta żydowskiego. Miasto to w czasie II wojny światowej zostało niemal całkowicie zniszczone przez Niemców. Po wojnie władze zadecydowały o utworzeniu w tym miejscu reprezentacyjnego placu z monumentalnymi schodami prowadzącymi na Zamek Lubelski.

Czytaj więcej

Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie

Kaplica Trójcy Świętej przy Zamku Lubelskim jest jednym z najcenniejszych zabytków sztuki średniowiecznej w Polsce. Gotycka architektura, którą wypełniają bizantyńsko-ruskie malowidła, stanowi unikalną syntezę kultur Wschodu i Zachodu.

 

Czytaj więcej

Zamek Lubelski

 

Istnienie średniowiecznego grodu zwanego Lublinem na przełomie XI i XII wieku potwierdziło m.in. odkrycie dawnych umocnień miasta. Od kiedy istniał drewniany gród dokładnie nie wiadomo. Początkiem mogła być drewniana strażnica, postawiona na obecnym wzgórzu zamkowym, według tradycji – już za czasów Bolesława Chrobrego. Być może w obrębie XII-wiecznego grodu znajdował się murowany kościół.

Czytaj więcej

„Pod Zegarem” – siedziba gestapo w Lublinie

Siedziba Komendy Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa przy ulicy Uniwersyteckiej 3, zwana przez społeczeństwo miasta domem „Pod Zegarem”, zajmuje w historii Lublina i regionu z lat 1939–1944 szczególne miejsce. Przez cały okres okupacji słowo „zegar” wzbudzało w mieszkańcach dreszcz grozy. Znaczyło dla nich to samo, co dla warszawiaków aleja Szucha, ulica Pomorska dla krakowian, czy „Palace” dla mieszkańców Zakopanego i Podhala.

 

Czytaj więcej

Baszta na Zamku Lubelskim

Baszta na Zamku Lubelskim, zwana donżonem, to jedyny po tej stronie Wisły zabytek sztuki romańskiej. Cylindryczna, murowana budowla wchodzi w skład kompleksu Zamku Lubelskiego.

 

Czytaj więcej

Lublin renesansowy (XV–XVI wiek)

W XVI wieku Lublin zyskał renesansową szatę architektoniczną, nowocześniejszą i piękniejszą. W jego przebudowie wzięli udział znakomici muratorzy, sztukatorzy i rzeźbiarze, przeważnie włoskiego pochodzenia: Bartłomiej Berecci, Jakub Balin, Rudolf Negroni, Piotr Trawersi, Jan Cangerle, Jan Baptysta Falconi, mistrzowie z warsztatów Santiego Gucciego. Oni to nadali starym budynkom miasta i jego wnętrzom nową oprawę, stosując oryginalny, lokalny styl zwany renesansem lubelskim.
 
 

Czytaj więcej

Jan Stompf (1790–1836)

Jan Stompf (1790–1836) – architekt lubelski, reprezentant dzięwiętnastowiecznego neogotyku. W Lublinie m.in. przebudował zamek na więzienie oraz przebudował pałac Lubomirskich na gmach Komisji Województwa Lubelskiego.

 

Czytaj więcej

Unia Lubelska – miejsca

Miasto, w którym zawarto Unię Lubelską leżało na skrzyżowaniu szlaków handlowych, w połowie drogi pomiędzy dwiema jagiellońskimi stolicami – Krakowem i Wilnem. Dlatego nie mogło być inaczej, by najsłynniejsze w całej Rzeczypospolitej jarmarki odbywały się gdzie indziej. Cztery razy do roku przybywali z odległych stron kupcy do Lublina – zimą na Gromniczną, wiosną na Zielone Światki, na letnie święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, oraz jesienią na Szymona Judy. Poza tymi wyjątkowymi tygodniami, kiedy miasto tętniło życiem, przyciągając całe rzesze kupców, szlachty, podróżników oraz wielu przybyszy rozmaitej konduity i proweniencji, nie działo się w nim nic szczególnego.
Lublin sprzed unii w większości pokryty był zabudową drewnianą – do czasu pożaru w 1575 roku, po którym to pojawiło się w mieście więcej budowli w stylu renesansowym. Mieszkańcy poruszali się po drewnianych chodnikach ułożonych wzdłuż niebrukowanych ulic, a w sercu Starego Miasta stał jeszcze ratusz miejski, a nie Trybunał Koronny, który nobilitował Lublin dopiero od 1578 roku. Po rynku nie przechadzali się szlachcice w wytwornych kontuszach, gdyż... kontusz nie należał wówczas do kanonu mody szlacheckiej.
Niektóre przedmieścia i Podzamcze były już w większości dzielnicami żydowskimi, jednak żyjący tam starozakonni nie byli jeszcze nazywali chasydami – ci pojawili się w Lublinie wraz z Widzącym pod koniec XVIII wieku. Żyjący w Lublinie 1569 roku mieszczanie nie jedli jeszcze pomidorów, zaś ziemniaki były najnowszą, bardzo rzadką i egzotyczną rośliną ozdobną. Podstawą diety ówczesnych lublinian była za to równie zdrowa rzepa i kapusta, które obficie rosły na zagonach wokół miasta.
Czy rzeczywisty obraz Lublina w 1569 roku odpowiada naszemu postrzeganiu Lublina jako miasta renesansowego?

 

Czytaj więcej

Literatura lubelska (XVI w.)

Elewacja kamienicy Klonowica pod nr 2 w Rynku po odnowieniu pięterWiek XVI to wiek odrodzenia, złoty wiek w historii państwa polskiego, ale również wiek narodzenia literatury polskiej czy raczej tworzonej w języku polskim. Lubelszczyzna ma niemałe zasługi na tym polu. Tu urodził się Biernat z Lublina, zwany „ojcem literatury polskiej”. Z regionem lubelskim związany był Mikołaj Rej, drugi wybitny autor dostrzegający wartość i piękno polszczyzny. Ten utrwalił w literaturze nie tylko uroki prostego życia w rytmie natury, ale także obraz lubelskiego sądownictwa, którego realia dobrze poznał jako temperamentny i niepokorny obywatel.
Jan Kochanowski związany był przez całe życie z Lubelszczyzną. Tu znajdywał mecenasów i przyjaciół, stąd w jego twórczości nietrudno odnaleźć wątki lubelskie stanowiące wyraz wdzięczności dla zacnych lublinian. Mówiąc o mecenacie trudno nie wspomnieć o roli Zamoyskich, którzy byli wsparciem m.in. dla Szymona Szymonowica.
Legendami obrosło życie burmistrza miasta i poety Sebastiana Fabiana Klonowica, który nie zapomniał o swym mieście pisząc Roxolania.
Obecność na Lubelszczyźnie wspomnianych wielkich potwierdza, że Lublin był znaczącym punktem nie tylko na szlaku handlowym, ale również kulturowym i artystycznym XVI-wiecznej Polski. Wiek XVI jest zarazem istotnym momentem w rozwoju drukarstwa żydowskiego.

Czytaj więcej