Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Zawody wymieniane w księgach grodzkich, w latach 1633-1733

W lubelskich księgach grodzkich znajdują się informacje na temat profesji, jakimi trudnili się ludzie w nich odnotowani. Dzięki tym opisom można częściowo odtworzyć listę zawodów występujących w latach 1633-1733 w Lublinie. Przedstawione dane pochodzą z 6983 wzmianek o profesjach.

Czytaj więcej

Historia Podzamcza do 1794 roku

Historia Podzamcza nierozerwalnie łączy się ze Wzgórzem Zamkowym. To wokół niego, na zabagnionych terenach dolin rzek Czechówki i Bystrzycy powstawały pierwsze budynki służby zamkowej. Znaczny rozwój Podzamcza przypada na okres od połowy XVI do połowy XVII wieku, kiedy następuje osuszenie doliny i przystosowanie jej do licznie rozwijającej się zabudowy. Teren ten był jurydyką podległą władzy króla i jego urzędników. Podzamcze uzyskało przywilej organizacji samorządu na prawie magdeburskim oraz posiadało własny herb. Jurydykę zamieszkiwali wyznawcy różnych odłamów chrześcijaństwa i judaizmu. Mimo klęsk, które dotykały Podzamcze od połowy XVII wieku zachowało ono swój odrębny charakter administracyjny do 1794 roku.

Czytaj więcej

Jeleń Doktorowicz

Cwi Hirsz Jeleń (pisany również jako Gersz, Moszkowicz) Doktorowicz żył na przełomie XVI i XVII wieku. Pełnił urząd seniora gminy lubelskiej i faktora królewskiego. Był fundatorem synagogi w budynku przy ulicy Szeroka 2.

Czytaj więcej

Nachman Jakubowicz

Nachman ben Jechoszua Jaakow, zwany również Nachmanem (Łachmanem) Jakubowiczem był arendarzem, czyli dzierżawcą królewskich młynów i poborcą podatku. W 1636 roku został posądzony o mord rytualny na dziecku chrześcijańskim. Zmarł jako ofiara procesu, w którym nie udowodniono mu winy.

Czytaj więcej

Chaim Felix Witalis

Chaim Felix Vitalis/Witalis lekarz żydowski, który studiował w Padwie. Pracował i mieszkał w Lublinie, doszedł do godności lekarza króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

Czytaj więcej

Zdrój na placu dworcowym PKS w Lublinie

Zdrój na placu dworcowym PKS w Lublinie

Już od 1826 roku w studniach lubelskich instalowano pompy ssąco-podnoszące z rurami drewnianymi, a od 1841 roku inżynier gubernialny Feliks Bieczyński zaczął zabiegać o ich wymianę na pompy ssąco-tłoczące z rur żelaznych. Zlecenia podjęła się Fabryka Machin Andrzeja hr. Zamoyskiego w Warszawie, która do 1863 roku zamontowała takie urządzenia w trzech studniach miejskich. Miały one mieć koła rozmachowe i korby wprawiane w ruch obrotowo.

Po doświadczeniach eksploatacyjnych projekt zatwierdzono do realizacji: W mieście katolickim, gdzie 8 studzien mają ok. 160 stóp głębokości urządzone będą pompy ssąco-podnoszące z kołem zamachowym i pompokrytem, a w mieście żydowskim, gdzie 4 studnie są płytkie – pompy ssąco-tłoczące.

Firma hr. Zamoyskiego oferowała też typowy projekt pompokrytu. W aktach miasta Lublina z lat 1809-1874 przechowywany jest typowy projekt dostarczony w 1864 roku przez firmę Zamoyskiego przy okazji budowy studni u zbiegu ulic Świętoduskiej i Nowej (część obecnej Lubartowskiej) na placu Targowym.

Czytaj więcej

Plac Zamkowy w Lublinie

Plac Zamkowy w Lublinie

Historia placu Zamkowego związana jest z żydowskim osadnictwem w Lublinie. W miejscu, gdzie znajduje się plac, do 1942 roku przebiegała ulica Szeroka – główna ulica miasta żydowskiego. Miasto to w czasie II wojny światowej zostało niemal całkowicie zniszczone przez Niemców. Po wojnie władze zadecydowały o utworzeniu w tym miejscu reprezentacyjnego placu z monumentalnymi schodami prowadzącymi na Zamek Lubelski.

Czytaj więcej

Lublin 1939–1944

Okres II wojny światowej stanowi najtragiczniejszy rozdział w dziejach Lublina. W ciągu zaledwie kilku lat miasto bezpowrotnie zatraciło swój dwukulturowy charakter, a wraz z nim dotychczasową tożsamość. Plan hitlerowców zakładający biologiczne wyniszczenie jego żydowskich mieszkańców, został krok po kroku precyzyjnie wykonany. Na początku odebrano im prawa, następnie mienie i godność, a w końcu życie. Z ich domów, ulic i dzielnic nie pozostał kamień na kamieniu. Chrześcijańska ludność Lublina, choć uniknęła losu swych żydowskich sąsiadów, była poddana ciężkim prześladowaniom. Znaczna część osób należących do elity intelektualnej Lublina straciła życie lub musiała opuścić miasto. Wielu trafiło do ciężkiego więzienia na zamku, do gestapowskiej katowni Pod Zegarem lub do utworzonego pod Lublinem obozu koncentracyjnego na Majdanku. Dziesiątki historycznych budowli i kamienic uległy poważnemu zniszczeniu, bądź zupełnie przestały istnieć. Zapoczątkowane w latach 20. i 30. projekty rozbudowy i modernizacji Lublina – gwałtownie przerwane – w większości nie zostały kontynuowane i wprowadzone w życie. Miasto stało się jednym z kluczowych punktów realizacji zbrodniczych planów okupanta, a równocześnie miejscem o dużym natężeniu walki podziemnej w różnych formach.

 

Czytaj więcej

Wyburzanie dzielnicy żydowskiej na Podzamczu

Likwidacja dzielnicy żydowskiej na Podzamczu w materialnej substancji miasta była następstwem z jednej strony fatalnego stanu technicznego większości budynków, a z drugiej wysiedleniem i biologiczną eksterminacją ludności żydowskiej. Zgodnie z niemieckimi planami zniszczeniu miała ulec zabudowa, tak aby nie pozostał żaden namacalny ślad wielowiekowej egzystencji społeczności żydowskiej w Lublinie. Wyburzanie rozpoczęto niedługo po zakończeniu deportacji lubelskich Żydów do obozu zagłady w Bełżcu i przeniesieniu kilku tysięcy pozostałych przy życiu na Majdan Tatarski. Równolegle z instytucjonalnym działaniem władz niemieckich na terenie zlikwidowanego getta trwał szaber.

 

Czytaj więcej

Judenrat w Lublinie – struktura i zakres działalności

Od początku okupacji władze niemieckie przystąpiły do tworzenia na terenie Generalnego Gubernatorstwa (GG) Judenratów, które powstawały na bazie dotychczas funkcjonujących Żydowskich Gmin Wyznaniowych. Zadaniem nowych instytucji było z jednej strony wykonywanie dyspozycji władz niemieckich, a z drugiej administrowanie żydowskimi rejonami zamieszkania. Cechą charakterystyczną Judenratów było ciągłe dopasowywanie ich struktury do zmieniających się warunków i potrzeb ludności żydowskiej. Nie inaczej sytuacja wyglądała w lubelskim getcie na Podzamczu, a następnie getcie szczątkowym na Majdanie Tatarskim. Sprawne funkcjonowanie Judenratu wymagało stworzenia całej infrastruktury administracyjnej, za pośrednictwem której istniała możliwość realizacji zadań z zakresu opieki sanitarno-higienicznej, społecznej, medycznej czy kwaterunkowej. Niezwykle istotne było zapewnienie finansowania instytucji i bezpieczeństwa na terenie gett, jak również stałego dopływu siły roboczej. Ograniczony dostęp do dóbr, przeludnienie, powszechna pauperyzacja, jak również stopniowe zaostrzanie represji przez władze niemieckie spowodowały, że Judenrat był jedynie w ograniczonym stopniu zdolny do realizacji nałożonych na niego zadań.

 

Czytaj więcej

Podzamcze nie jest działką budowlaną

Lublin zmienia się na naszych oczach. Niestety, jakość tych zmian i styl ich wprowadzania często pozostawiają wiele do życzenia. Są w Lublinie miejsca, gdzie nie ma to aż tak dużego znaczenia. Ale są i takie, gdzie zmiany mają znaczenie strategiczne dla miasta. Jednym z nich jest Podzamcze.

Przeczytaj więcej >>> o historii Podzamcza

 

Czytaj więcej

Wielokulturowość Lublina – statystyka

Dziś lublinianin znaczy Polak. Kiedyś tak nie było i trudno to sobie wyobrazić. Kiedyś Lublin był wielokulturowy, a Podzamcze jest dziś symbolem tej wielokulturowości – wielokulturowości bliżej nieznanej. Aby o niej mówić, warto znać konkretne fakty: ilu mieszkańców jakiej narodowości i kiedy mieszkało w naszym mieście.

 

Czytaj więcej

Materiały do wizji nowego Podzamcza

Istnieje wielu „aktorów” zagospodarowania przestrzennego miasta: mieszkańcy, instytucje, środowiska, tzw. grupy interesu, media, Rada Miasta, prezydenci, urzędnicy. To, co widzimy wokół siebie, jest odbiciem wypadkowej ich wiedzy, poziomu kulturalnego i jakości występujących między nimi relacji.

Aby zastanowić się nad przyszłością Podzamcza, należy dotknąć wielu tych relacji i przedstawić przynajmniej niektóre zagadnienia merytoryczne – od najbardziej podstawowych do specjalistycznych. Podstawowe – to że w ogóle Lublin ma jakąś historię. Najtrudniejsze – to odpowiedź na pytanie jaką i co z tego wynika.

Niestety, występują tu duże rozbieżności między wspomnianymi „aktorami” jeżeli chodzi o ich podmiotowość, obecność publiczną, czy poziom wiedzy. Np. ogół mieszkańców – którzy są podmiotem rozwoju miasta – wie o nim najmniej, a ci, którzy wiedzą najwięcej, często są nieaktywni publicznie.

Główną misją tej strony jest pokazanie, że zwykli mieszkańcy są również „grupą interesu”, których interes leży w edukacji i rozwoju kulturowej tożsamości. Otwarte pozostaje pytanie, kto i jak ten interes będzie reprezentować.

 

Czytaj więcej