Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Józefów Biłgorajski – architektura drewniana

Józefów Biłgorajski zwany też Ordynackim lub Roztoczańskim został założony na gruntach wsi Majdan Nepryski 3 grudnia 1725 roku przez Tomasza Zamoyskiego i był ostatnim miastem Ordynacji Zamojskiej. Tomasz Zamoyski chciał, by nowe miasto stało się centrum handlowym, usługowym i administracyjnym.

 

 

Czytaj więcej

Janów Lubelski – historia miasta

Literacki Przewodnik po Lubelszczyźnie


Janów Lubelski powstał na miejscu wsi Biała w 1640 roku. Król Władysław IV 21 lipca 1640 roku podpisał w Warszawie przywilej lokacyjny. Powodem utworzenia miasta była chęć stworzenia centrum dla okolicznych dóbr Ordynacji Zamojskiej, a także rozwój gospodarki folwarczno-gospodarczej. Przez wieś Białą przechodził trakt z Turobina poprzez Malinie do Goraja oraz przez Zdziechowice do Zawichostu nad Wisłą. Już w połowie XVII wieku kupcy udający się z Zamościa do Sandomierza korzystali z drogi przez Szczebrzeszyn, Radzięcin, Kocudzę, Janów i Zaklików.
 

Czytaj więcej

Goraj – historia miejscowości

Literacki Przewodnik po Lubelszczyźnie

Goraj otrzymał prawa miejskie około 1373 roku. W 1379 roku erygowano tu parafię, której proboszczami byli m.in. profesorowie Akademii Zamojskiej. Nadanie Goraja jego właścicielowi, Dymitrowi, zostało potwierdzone w 1389 roku przez Władysława Jagiełłę. Do 1508 roku majątek pozostawał w rękach Gorajskich. Następnymi właścicielami byli: Mikołaj Firlej z Dąbrowicy, Wiktor Sienieński, Andrzej Górka i jego syn Stanisław Górka, Paweł Trojanowski.
Miasto zostało spalone około 1561 roku i później – w 1780 roku. W 1595 roku Trojanowski sprzedał dobra gorajskie Janowi Zamoyskiemu, który wcielił je do Ordynacji Zamojskiej. Gdy Gorajem zajmowali się dzierżawcy, doprowadzili do upadku znajdującego się tu jednego ze starszych zamków na Zamojszczyźnie.

 

Czytaj więcej

Goraj – architektura drewniana

Goraj – architektura drewniana

Do II wojny światowej zachowała się oryginalna drewniana zabudowa rynku. Wszystkie pierzeje miały ustawione szczytowo domy podcieniowe, z wysokimi dachami różnych typów: naczółkowy, łamany polski, krakowski, mansardowy, półszczytowy, czterospadowy i dwuspadowy. Podcienia były wsparte na profilowanych słupkach, często z łukowymi mieczami tworzącymi malownicze łęki.

Czytaj więcej

Frampol – historia miasta

Literacki Przewodnik po Lubelszczyźnie


Frampol został założony w 1717 lub w 1736 roku jako prywatne miasto handlowo-rzemieślnicze i rolnicze, rozwijające się na przecięciu szlaków kupieckich, wiodących ze Szczebrzeszyna do Janowa oraz z Biłgoraja do Goraja. Mieszkała tu ludność chrześcijańska: polska (katolicka) i ukraińska (prawosławna), a także żydowska. W połowie XVIII wieku miasto stało się ośrodkiem tkactwa (płótna frampolskie, wyrób lnianych obrusów i serwet), a także włosiankarstwa i sitarstwa.

 

 

Czytaj więcej

Edward Stachura – kalendarium lubelskie

Edward Stachura przybył do Lublina na studia. Mieszkał tutaj 2 lata, waletując u kolegów w akademiku na ulicy Sławińskiego. I chociaż – jak sam twierdził – inaczej wyobrażał sobie te studia, to właśnie w Lublinie miał swoje pierwsze wieczory autorskie i w lubelskich pismach drukował wiersze. Tutaj znalazł przyjaciół i antagonistów, ale także tych, którzy jako pierwsi poznali się na jego talencie.
Mimo iż w 1960 roku opuścił KUL, jego kontakt z Lublinem i Lubelszczyzną nie został zerwany. Na łamach „Kameny” ciągle ukazywały się jego utwory, a i on sam odwiedzał tutaj znajomych i wędrował po Lubelszczyźnie.

Oto kalendarium życia i twórczości Edwarda Stachury z perspektywy lubelskiej.

 

 

Czytaj więcej

Bychawa – historia miasta

Śladami Opowiadań Singera – projekt
 

Dzięki swym podmokłym terenom i licznej zwierzynie, okolice Bychawy od zawsze były atrakcyjne dla myśliwych, rybaków, później także dla hodowców bydła i koni. Ślady osadnictwa pojawiają się tam w okresie przedpiastowskim, jak i wczesnopiastowskim. Prawdopodobnie w XII lub XIII wieku jeden z władców dzielnicy sandomierskiej przekazał tereny wokół Bychawy nieznanemu rycerzowi. Nadane tereny rozciągały się wzdłuż rzeki w rejonie dzisiejszej Bychawki i Bychawy. Rejon wokół Bychawy rozwijał się prężnie, o czym może świadczyć budowa kościoła św. Apostołów Piotra i Pawła w XII wieku i utworzenie ośrodka parafialnego. 
Okolice Bychawy charakteryzują się dosyć bogatym urzeźbieniem terenu, różnica wysokości sięga do 100 m, niewielkie rzeki płyną głęboko wciętymi dolinami, łączą się z nimi malownicze wąwozy.

 

 

Czytaj więcej

Biłgoraj – historia miasta

Śladami Opowiadań Singera – projekt

Biłgoraj został założony jako prywatne miasto w 1578 roku dzięki staraniom Adama Gorajskiego. Prawa miejskie nadał mu król Stefan Batory w przywileju lokacyjnym wydanym we Lwowie 10 września 1578 roku. Po śmierci Adama Gorajskiego Biłgoraj odziedziczył po nim syn Zbigniew. W 1611 roku wystąpił on do króla Zygmunta III Wazy z prośbą o potwierdzenie przywileju lokacyjnego. Kolejnym właścicielem miasta został Teodor Gorajski. Gdy zmarł bezpotomnie, miasto objęła Teofilia Rejowa, jedna z córek Zbigniewa. Po tych rządach miasto było zadłużone, wobec czego w 1693 roku właścicielka sprzedała Biłgoraj wraz z okolicznymi dobrami Stanisławowi Antoniemu Szczuce, referendarzowi koronnemu. W 1735 roku miasto znalazło się w posiadaniu Potockich. Od 1806 roku właścicielem Biłgoraja był Stanisław Nowakowski, po czym miasto przejął Walerian Płatonow. Po upadku powstania styczniowego, w 1864 roku Biłgoraj został sprzedany rządowi rosyjskiemu i zaczął pełnić funkcję miasta powiatowego.

 

Czytaj więcej

Bełżyce – sztetl

Śladami Opowiadań Singera - projekt


Najstarsza wzmianka o osadzie Bełżyce znajduje się w dokumencie z 1349 roku, w którym król Kazimierz Wielki, na wniosek ówczesnego właściciela wsi – Rafała z Tarnowa herbu Leliwa, przeniósł ją z prawa polskiego na niemieckie. Jako miasto, Bełżyce zostały lokowane na prawie magdeburskim w 1417 roku przez Jana Tarnowskiego. Początkowo były tzw. miastem filialnym – miały się „sądzić i rządzić na wzór Lublina”.

Niemal od samego początku miasto miało charakter wieloetniczny i wielowyznaniowy. Być może już od lat 20. XV wieku, a z całą pewnością od I połowy XVI wieku, obok ludności katolickiej i prawosławnej, w Bełżycach zaczęli osiedlać się Żydzi.

 

Czytaj więcej

Bełżyce – architektura drewniana

Najstarsza wzmianka o osadzie Bełżyce znajduje się w dokumencie z 1349 roku, w którym król Kazimierz Wielki, na wniosek ówczesnego właściciela wsi – Rafała z Tarnowa herbu Leliwa, przeniósł ją z prawa polskiego na niemieckie.

 

Czytaj więcej

Janów Lubelski – architektura drewniana

Początkowo Janów znany był jako „Biała”. Data zmiany nazwy oraz powód nie jest do końca znany. Jedna z hipotez mówi, że to sam Jan Zamoyski w 1653 roku dokonał zmiany nazwy „Biała” na pochodzącą od jego imienia nazwę „Janów”. Druga natomiast, że być może Katarzyna chciała uczcić urodzenie syna poprzez utworzenie nazwy miasta od jego imienia, co zostało potwierdzone w 1642 roku.

 

Czytaj więcej

Tomaszów Lubelski – architektura drewniana

Tomaszów Lubelski był drugim, po Zamościu, miastem założonym przez Zamoyskich. Od samego początku mieszkała tu ludność wyznania katolickiego, prawosławnego i mojżeszowego, mająca te same prawa, przywileje i obowiązki względem ordynata.

 

Czytaj więcej

Biłgoraj – architektura drewniana

Biłgoraj został założony jako nowe miasto na tzw. surowym korzeniu. Centrum miasta stanowił kwadratowy rynek, w którego pierzejach stanęły parterowe, drewniane domy z podcieniem w szczycie – typowe dla zabudowy większości miasteczek w regionie. Drewniany był też ratusz, wokół którego postawiono kramy i stragany.

 

 

Czytaj więcej

Frampol – architektura drewniana

Frampol powstał w połowie XVIII wieku jako miasto rzemieślniczo-handlowe, skupiające przede wszystkim tkaczy. Obok tkactwa rozwijało się tu także szewstwo i garncarstwo, ale nie odegrały one większej roli w rozwoju miasta. Od połowy XIX wieku do II wojny światowej mieszkańcami Frampola, prawie w równych proporcjach, byli Polacy i Żydzi.

Czytaj więcej

Działalność lubelskiego podziemia

W latach 1939–1944 Lubelszczyzna była miejscem najintensywniejszych działań Państwa Podziemnego na całym okupowanym przez hitlerowców obszarze. W samym Lublinie, jako stolicy dystryktu, a równocześnie siedzibie jego władz okupacyjnych, funkcjonowały i ścierały się organizacje konspiracyjne wywodzące się z różnych opcji politycznych.

 

Czytaj więcej

Lublin Jagiełły 1385–1434

Pojawienie się w państwie polskim nowej dynastii panującej znacznie wpłynęło na historię i rozwój koziego grodu. Za Jagiellonów nadeszły dla Lublina najlepsze i najpomyślniejsze czasy.
Wielką szansą dla miasta stała się zawarta w 1385 roku unia Polski z Litwą. Wtedy po raz pierwszy w swoich dziejach Lublin był miejscem wydarzenia o międzynarodowym znaczeniu.

 

Czytaj więcej

Szczebrzeszyn – architektura drewniana

Szczebrzeszyn jest jednym z najstarszych miast na Zamojszczyźnie, datowanym na połowę XIV wieku. Pod koniec XVI wieku został włączony do Ordynacji Zamojskiej. Pierwsza zabudowa miasta leżącego przy szlaku handlowym ze wschodu na zachód Europy była drewniana. W XVII wieku jedynymi budowlami murowanymi w Szczebrzeszynie były obiekty kultu religijnego: kościoły, cerkiew i synagoga, oraz zamek. W 1860 roku na 466 domów tylko 31 było murowanych; w 1888 roku miasto posiadało 448 domów, w tym 54 murowanych. Mieszkańcy miasta zajmowali się wówczas handlem, rolnictwem i faktorstwem.

 



 

Czytaj więcej

Miasteczka Lubelszczyzny - fenomen kulturowy

 

Miasta i miasteczka są podstawowym elementem struktury urbanistycznej i ekonomicznej kraju. Małe miasta stanowią rodzime dziedzictwo kulturowe, są nie tylko zbiorem obiektów i miejsc, ale również tworami żywymi, wciąż zmieniającymi się w czasie. Każde miasto historyczne traktujemy dzisiaj jako miasto dziedzictwa kulturowego, a zatem posiada ono znaczenie symboliczne i przekazuje pewne wartości z pokolenia na pokolenie. Każde z miasteczek, pomimo wielu cech wspólnych z innymi miasteczkami, jest odmienne, zaś istniejące wśród nich różnice wynikają z całego szeregu warunków historycznych i urbanistycznych. W tym właśnie kryje się fenomen kulturowy zjawiska jakim jest miasteczko.

 

 

Czytaj więcej