Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” jest samorządową instytucją kultury działającą w Lublinie na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Częścią Ośrodka są Dom Słów oraz Lubelska Trasa Podziemna.

Józef Czechowicz (1903–1939)

Józef Czechowicz (1903–1939)

Czechowicz urodził się, tworzył i zmarł w Lublinie. O jego tragicznej śmierci przypomina pomnik stojący na placu Czechowicza. Do poety przyległa etykieta twórcy nostalgicznego oraz katastroficznego, tymczasem to również przywódca lubelskiej awangardy i cyganerii. Twórca Poematu o mieście Lublinie to poeta nowoczesny, którego twórczość silnie oddziaływała na następne pokolenia. Dotąd nieznana była jego twórczość dramatyczna, dziennikarska, translatorska, fotograficzna i pedagogiczna. Zapomniano również o Czechowiczu-regionaliście. Przede wszystkim jednak ten niedoceniony mistyfikator, geniusz oraz wizjoner o intrygującym życiorysie miał – pomimo przedwczesnej śmierci – niezwykle bogaty dorobek literacki.

Czytaj więcej

Józef Czechowicz „Poemat o mieście Lublinie” (1934)

Józef Czechowicz „Poemat o mieście Lublinie” (1934)

Poemat o mieście Lublinie Józefa Czechowicza powstał w 1934 roku. Wiemy o tym, bo w zachowanym rękopisie utworu, na stronie tytułowej tę właśnie datę napisał sam Czechowicz. Akcja Poematu dzieje się w lipcu, przy pełni księżyca, kiedy to w nocną wędrówkę po mieście zabiera nas tajemniczy przewodnik-wędrowiec. Jesteśmy uczestnikami podróży w czasie do samego dzieciństwa Czechowicza i do miejsc, które były Poecie szczególnie bliskie. (…) Poemat jest wyrazem tęsknoty Czechowicza do rodzinnego miasta, które opuścił na jesieni 1933 roku, wyjeżdżając do Warszawy. 

Czytaj więcej

„Antologia współczesnych poetów lubelskich” (1939)

„Antologia współczesnych poetów lubelskich” (1939)

W 1939 roku została opublikowana Antologia współczesnych poetów lubelskich opracowana przez ks. Ludwika Zalewskiego. Antologia ukazała się jako trzeci numer „Biblioteki Lubelskiej” firmowanej przez Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Lublinie przy wsparciu finansowym Lubelskiego Związku Pracy Kulturalnej. Na stronie tytułowej możemy jeszcze znaleźć dodatkowe informacje, że książkę drukowały Lubelskie Zakłady Graficzne Adama Szczuki oraz że składem głównym książki była księgarnia św. Wojciecha mieszcząca się w hotelu Victoria.

Czytaj więcej

Franciszka Arnsztajnowa (1865–1942)

Franciszka Arnsztajnowa (1865–1942)

Franciszka Arnsztajnowa była jedną z najważniejszych osób w życiu Józefa Czechowicza. Daty ich urodzin dzielą 32 lata. Kiedy on stawał się gwiazdą awangardy, ona była już przebrzmiałą poetką Młodej Polski. Mimo tych różnic w 1934 roku (poetka miała wtedy 69 lat) wydali wspólnie poświęcony Lublinowi tomik Stare kamienie, a w 1939 roku napisali poetycki dwugłos pt. Razem. Kim była Franciszka Arnsztajnowa?

 

Czytaj więcej

Franciszka Arnsztajnowa, Józef Czechowicz „Stare kamienie” (1934)

Franciszka Arnsztajnowa, Józef Czechowicz „Stare kamienie” (1934)

Tomik wierszy Franciszki Arnsztajnowej i Józefa Czechowicza pod tytułem Stare kamienie ukazał się na początku 1934 roku. Była to piąta pozycja Biblioteczki Lubelskiej Towarzystwa Miłośników Książki. Na ostatniej stronie możemy przeczytać:

Wytłoczono 125 numerowanych egzemplarzy na papierze czerpanym mirkowskim”. Druk wykonała w styczniu 1934 roku Drukarnia Państwowa w Lublinie „pod zarządem R. Pęczalskiego, a pod kierownictwem J. Pulińskiego. Składał i łamał Wł. Sykut. Tłoczył T. Siczek.

Czytaj więcej

Józef Czechowicz „Kamień” (1927)

Józef Czechowicz „Kamień” (1927)

Tomik Kamień wydany w lipcu 1927 roku w Lublinie nakładem Biblioteki Reflektora był książkowym debiutem Czechowicza. Zapowiedź jego wydania ukazała się 21 lipca 1927 roku w „Literaturze i Nauce”, dodatku do „Ziemi Lubelskiej”:

Kamień Józefa Czechowicza.
W dniach najbliższych ukaże się na półkach księgarskich dawno zapowiedziany zeszyt wierszy Józefa Czechowicza, poety z grupy „Reflektora”, pod tytułem Kamień. Książka niewątpliwie będzie sensacją literacką sezonu. Dla zapoznania czytelników z genreem oryginalnego poety podajemy poniżej następujący wiersz”1.

Dzięki tej notatce wiemy, że Kamień ukazał się w ostatnich dniach lipca 1927 roku. O genezie powstania tomiku dowiadujemy się z autobiograficznej noty poety przeznaczonej do Antologii współczesnych poetów lubelskich: „«odkrywa» go [Czechowicza] w roku 1925 znany krytyk Czesław Bobrowski, który też zachęcił go do wydania pierwszego zbiorku poezyj. Zbiorek ten p.t. Kamień ukazał się w roku 1927 jako jeden z zeszytów Biblioteki Reflektora. Następstwem tej publikacji stało się oficjalne wejście Czechowicza do literatury przy akompaniamencie pochwalnych recenzji”2


 

Czytaj więcej

Fotografia lubelska - „Poemat o mieście Lublinie” 1933–2008

Fotografia lubelska - „Poemat o mieście Lublinie” 1933–2008

Z tekstem Poematu o mieście Lublinie są związane zdjęcia wykonane przez Józefa Czechowicza. Na kolekcję składa się 56 zdjęć dokumentujących różne miejsca w Lublinie, między innymi Wieniawę, Stare Miasto, dzielnicę żydowską. Nie są znane okoliczności wykonania zdjęć. Wiadomo tylko, że zostały zrobione późną jesienią 1932 roku lub wczesną wiosną następnego roku. Zdjęcia autorstwa Józefa Czechowicza są przechowywane w Muzeum Lubelskim Oddział Literacki im. Józefa Czechowicza.

Czytaj więcej

Józef Czechowicz – kolekcja zdjęć Lublina

Józef Czechowicz – kolekcja zdjęć Lublina

Zatrzymane w kadrze fotograficznym widoki Lublina, widziane oczami Józefa Czechowicza. Zdjęcia robione wczesną wiosną lub późną jesienią na terenie Wieniawy, Starego Miasta, dawnej dzielnicy żydowskiej. Kadry wykonywane jakby od niechcenia, coś w rodzaju fotograficznych notatek miejsc wartych zapamiętania, inspirujących, interesujących. Niewiele wiemy o fotograficznych zainteresowaniach poety. Nic nie wiemy o jego warsztacie. O swoim fotografowaniu nie pisał. Nie są znane jego fotograficzne pasje czy też inspiracje. We wspomnieniach nikt nie opowiada o fotografującym Czechowiczu. Jedynie Edward Hartwig w jednym z wywiadów wspomniał, że kiedyś widział go z aparatem.

Czytaj więcej

Józef Czechowicz (1903–1939) – fotograf Lublina

Józef Czechowicz (1903–1939) – fotograf Lublina

Józef Czechowicz urodził się w 1903 roku w Lublinie, zginął podczas bombardowania miasta 9 września 1939 roku. Poeta i pisarz, dziennikarz i pedagog, tłumacz i autor dramatów, bibliofil i regionalista; postać niezwykła, wokół której skupiało się lubelskie środowisko artystyczne okresu międzywojennego. Jeden z czołowych przedstawicieli polskiej awangardy lat 30. Na przełomie 1932 i 1933 roku wykonał serię fotografii Lublina, które stanowią swego rodzaju dopełnienie jego poezji o mieście, zawartej m.in. w tomie wierszy Stare Kamienie (1934) i utworze Poemat o mieście Lublinie (1934). Fotografii wykonanych przez Józefa Czechowicza nie sposób rozpatrywać w oderwaniu od jego twórczości poetyckiej oraz publicystycznej. Potrzeba udokumentowania miasta wyrasta niewątpliwie z ogromnej fascynacji poety Lublinem, jego przeszłością, różnorodnością zamieszkującej w nim ludności, podaniami i legendami, a także specyficznym położeniem geograficznym i niezwykłą topografią tego miejsca. Po pierwsze jednak Lublin był miastem dzieciństwa poety, który tu właśnie się urodził i chodził do szkół. Był przestrzenią dojrzewania jego niezwykłej poetyckiej wyobraźni.

 

 

Czytaj więcej

Michalina Śliwicka (1908–1981)

Michalina Śliwicka (Inka) – córka Daniela i Ireny Śliwickich, żołnierz AK (ps. „Maria”), podczas powstania warszawskiego sanitariuszka w oddziale Chrobry II, uczestniczka akcji ratowania dzieci Zamojszczyzny, romanistka.

 

Czytaj więcej

Lublin 1918–1939

Rok 1918 przyniósł tak oczekiwaną przez Polaków niepodległość. Siódmego listopada powstał w Lublinie Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, na którego czele stanął Ignacy Daszyński. Cztery dni później Ignacy Daszyński i Edward Rydz-Śmigły wyruszyli do Warszawy przekazać władzę Józefowi Piłsudskiemu. Groźna ofensywa armii rosyjskiej w 1920 roku szczęśliwie miasto ominęła i wreszcie, w burzliwym klimacie zaostrzającej się walki politycznej, rozpoczęła się budowa nowego państwa i nowego Lublina. Miasto podjęło próby kreowania swego wizerunku. W 1934 roku został wydany afisz propagandowy o Lublinie, a dwa lata później Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zatwierdziło herb Lublina (przedstawiający kozła stojącego na zielonej murawie opartego o krzew winny). Jedenastego czerwca 1939 roku odbyły się pierwsze Dni Lublina.

 

Czytaj więcej

Lublin 1939–1944

Okres II wojny światowej stanowi najtragiczniejszy rozdział w dziejach Lublina. W ciągu zaledwie kilku lat miasto bezpowrotnie zatraciło swój dwukulturowy charakter, a wraz z nim dotychczasową tożsamość. Plan hitlerowców zakładający biologiczne wyniszczenie jego żydowskich mieszkańców, został krok po kroku precyzyjnie wykonany. Na początku odebrano im prawa, następnie mienie i godność, a w końcu życie. Z ich domów, ulic i dzielnic nie pozostał kamień na kamieniu. Chrześcijańska ludność Lublina, choć uniknęła losu swych żydowskich sąsiadów, była poddana ciężkim prześladowaniom. Znaczna część osób należących do elity intelektualnej Lublina straciła życie lub musiała opuścić miasto. Wielu trafiło do ciężkiego więzienia na zamku, do gestapowskiej katowni Pod Zegarem lub do utworzonego pod Lublinem obozu koncentracyjnego na Majdanku. Dziesiątki historycznych budowli i kamienic uległy poważnemu zniszczeniu, bądź zupełnie przestały istnieć. Zapoczątkowane w latach 20. i 30. projekty rozbudowy i modernizacji Lublina – gwałtownie przerwane – w większości nie zostały kontynuowane i wprowadzone w życie. Miasto stało się jednym z kluczowych punktów realizacji zbrodniczych planów okupanta, a równocześnie miejscem o dużym natężeniu walki podziemnej w różnych formach.

 

Czytaj więcej